I PKN 216/97

Wyrok z dnia 20 sierpnia 1997 r.

I PKN 216/97

Po wejściu w życie ustawy z dnia 29 września 1994 r. o zmianie ustawy -

Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 113, poz. 547) radca

prawny miał prawo do dodatkowego wynagrodzenia z tytułu zastępstwa sądo-

wego, określonego w art. 22 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, jeżeli zakładowy

układ zbiorowy pracy nie zawierał w tym zakresie korzystniejszych dla niego

postanowień.

Przewodniczący Prezes SN: Jan Wasilewski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Józef Iwulski, Maria Mańkowska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 1997 r. sprawy z powództwa

Jerzego B. przeciwko [...] Zakładom Przemysłu Bawełnianego "Z." w Z. o wyna-

grodzenie, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 13 marca 1997 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w

Zambrowie z dnia 29 listopada 1996 r. [...] i przekazał sprawę temu Sądowi Rejono-

wemu do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Jerzy B. w pozwie z dnia 11 października 1996 r. wniósł o zasądzenie od [...]

Zakładów Przemysłu Bawełnianego "Z." w Z. kwoty 5301 zł wraz z ustawowymi odset-

kami, jako wynagrodzenia należnego mu z tytułu zastępstwa w postępowaniu sądowym,

na podstawie rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 sierpnia 1992

r. w sprawie dodatkowego wynagrodzenia radców prawnych (Dz.U. Nr 64, poz. 326).

Pozwane Zakłady wniosły o oddalenie powództwa podając, że powód zatrudniony

był na podstawie umowy o pracę, określającej wynagrodzenie na warunkach

przewidzianych w porozumieniu w sprawie zakładowego systemu wynagradzania, które

- 2 -

to porozumienie nie przewidywało dodatkowego wynagrodzenia dla radców prawnych.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Zambrowie wyrokiem z dnia 29 listopada 1996 r.

oddalił powództwo. Sąd ustalił, że powód był zatrudniony w [...] Zakładach Przemysłu

Bawełnianego "Z." w Z. od dnia 20 lutego 1991 r. do dnia 17 grudnia 1994 r. na sta-

nowisku radcy prawnego. Wszystkie umowy o pracę zawierane z powodem na czas

określony stwierdzały, że wynagrodzenie będzie płatne w sposób i na warunkach

przewidzianych w porozumieniu w sprawie zakładowego systemu wynagradzania.

W okresie od dnia 26 marca 1992 r. do dnia 25 lipca 1994 r. powód był pełno-

mocnikiem w 18 sprawach z powództwa pozwanych Zakładów. W sprawach tych zostały

zasądzone koszty zastępstwa procesowego.

Sąd Rejonowy stwierdził, że w okresie zatrudnienia powoda w [...] Zakładach

Przemysłu Bawełnianego "Z." w Z. obowiązywała ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. o

zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania (jednolity tekst: Dz.U. z

1990 r. Nr 69, poz. 407). Powołując się na nią Sąd przyjął, że uprawnienie radców

prawnych do wynagrodzenia z tytułu zastępstwa sądowego w zakładach pracy, w

których zawarto porozumienie, zależy wyłącznie od treści takiego porozumienia. Sta-

nowisko swoje Sąd poparł odwołaniem się do treści uchwały składu siedmiu sędziów SN

z dnia 21 listopada 1988 r., III PZP 35/88 (OSNCP 1989 z. 4 poz. 50). Sąd Rejonowy

oddalił powództwo, bowiem porozumienie z 21 grudnia 1990 r. - w sprawie wprowa-

dzenia zakładowego systemu wynagradzania - obowiązujące w pozwanych Zakładach

nie przewidywało dodatkowego wynagrodzenia radcy prawnego z tytułu zastępstwa

sądowego.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyrokiem

z dnia 13 marca 1997 r. oddalił apelację strony powodowej. Potwierdzając ustalenia

Sądu Rejonowego co do obowiązywania ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach

tworzenia zakładowych systemów wynagradzania w okresie, w którym powód był

zatrudniony w pozwanych Zakładach oraz fakt, iż na tej podstawie zawarto

porozumienie w sprawie zakładowego systemu wynagradzania z dnia 21 grudnia 1990 r.

- nie przewidujące dodatkowego wynagrodzenia dla radcy prawnego z tytułu zastępstwa

procesowego, Sąd Wojewódzki uznał, że istota sporu sprowadza się do tego, czy radcy

prawnemu przysługuje dodatkowe wynagrodzenie wówczas, gdy nie zostało ono

przewidziane w porozumieniu o zakładowym systemie wynagradzania. Sąd przyjął, iż

- 3 -

ustawa o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania jest ustawą

szczególną w stosunku do innych, a w tym i do ustawy o radcach prawnych, w związku z

czym to ona określa warunki wynagradzania za pracę w danym zakładzie. Po

wyprowadzeniu takich wniosków Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko Sądu

Rejonowego, że uprawnienie radcy prawnego do wynagrodzenia z tytułu zastępstwa

sądowego zależy wyłącznie od treści porozumienia płacowego obowiązującego w

zakładzie pracy.

Powód zaskarżył powyższy wyrok kasacją z dnia 18 kwietnia 1997 r., zarzucając

naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zasto-

sowanie. W uzasadnieniu kasacji powód kwestionował stanowisko Sądów, iż ustawa o

radcach prawnych jest ustawą ogólną w stosunku do ustawy o zasadach tworzenia

zakładowych systemów wynagradzania. Ponadto składający kasację zarzuca Sądowi I

jak i II instancji, że nie zapoznał się i w związku z tym nie brał pod uwagę zakresu

czynności powoda jako radcy prawnego, oraz że nie ustosunkował się do odpowiedzi na

pozew. Skarżący zarzucił w szczególności naruszenie art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca

1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. Nr 19, poz. 145 ze zm.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pogląd prawny wyrażony przez Sądy orzekające w sprawie był uzasadniony w

okresie obowiązywania ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakła-

dowych systemów wynagradzania. Ustawa te jednakże utraciła moc z dniem 29

października 1994 r. na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 1 i art. 20 ustawy z dnia 29 września

1994 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 113,

poz. 547). Wprawdzie według art. 5 ust. 1 pkt 2 tej ustawy obowiązujące w zakładzie

pracy zakładowe systemy wynagradzania przekształciły się z mocy prawa w zakładowe

układy zbiorowe pracy, jednakże po wejściu w życie wymienionej ustawy obowiązują

inne reguły co do regulacji wynagradzania pracowników w układach zbiorowych pracy.

Wprowadzone w art. 1 ustawy zmieniającej Kodeks pracy unormowania Działu XI

Kodeksu pracy o układach zbiorowych pracy zawierają w art. 241 przepis, iż

postanowienia układu nie mogą być mniej korzystne dla pracowników niż ustawowe

przepisy prawa pracy lub przepisy wydane na ich podstawie. To unormowanie miało

- 4 -

również zastosowanie do zakładowych układów zbiorowych pracy, których

postanowienia z mocy art. 241

26

KP nie mogły być mniej korzystne dla pracowników niż

postanowienia układu ponadzakładowego.

W uwzględnieniu tych przepisów radca prawny miał prawo do dodatkowego

wynagrodzenia określonego w art. 22 ust. 3 ustawy o radcach prawnych w wysokości

wskazanej w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 sierpnia 1992 r.

w sprawie dodatkowego wynagrodzenia radców prawnych (Dz.U. Nr 64, poz. 326), jeżeli

zakładowy układ zbiorowy pracy nie zawierał w tym zakresie korzystniejszych dla niego

postanowień.

W sprawie rozpoznawanej powstał zatem problem czy należności, których powód

dochodzi, stały się wymagalne w okresie obowiązywania ustawy o zasadach tworzenia

zakładowych systemów wynagradzania, czy też już pod rządem Kodeksu pracy w

brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 1994 r.

Ze względu na charakter dochodzonych roszczeń, ich wymagalność nie jest

zależna od istnienia bądź rozwiązania stosunku pracy. O tym, kiedy te roszczenia stają

się wymagalne, decydują zdarzenia wymienione w powołanym rozporządzeniu Ministra

Pracy i Polityki Socjalnej. Od ustaleń w tej mierze zależy ocena, czy powództwo i w

jakim ewentualnie zakresie było uzasadnione.

Orzekające w sprawie Sądy nie poczyniły w tym zakresie niezbędnych ustaleń,

ograniczając rozważania o zasadności roszczeń powoda wyłącznie na podstawie

przepisów ustawy o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania. Za-

łączone zaś w sprawie dokumenty (wyroki, nakazy zapłaty) pozwalają przyjąć, iż

niewyjaśnienie sprawy w zakresie koniecznym do jej prawidłowego rozstrzygnięcia,

mogło doprowadzić do wydania wyroków naruszających art. 22 ust. 3 ustawy o radcach

prawnych.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393

13

§ 2 KPC uchylił zas-

karżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego i sprawę przekazał temu

Sądowi do ponownego rozpoznania.

========================================