II UKN 254/97

Wyrok z dnia 28 sierpnia 1997 r.

II UKN 254/97

Pominięcie przez sąd orzekający przepisów uznanych przez Trybunał

Konstytucyjny za niekonstytucyjne nie może być traktowane jako naruszenie prawa

materialnego i nie stanowi w związku z tym usprawiedliwionej podstawy kasacyjnej.

Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef Iwulski,

Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 1997 r. sprawy z wniosku Józefa

J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R. o waloryzację

emerytury, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach

z dnia 15 stycznia 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 2 lipca 1996 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Katowicach-Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku, oddalił odwołanie

wnioskodawcy Józefa J. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w R. z dnia

30 maja 1996 r. odmawiającej ubezpieczonemu waloryzacji emerytury górniczej za IV

kwartał 1995 r. Zdaniem Sądu, art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o

rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) przewidujący okresową waloryzację świadczeń, nie

ma zastosowania w roku 1996, stosownie do art. 172

przyjętego ustawą z dnia 29 września

1995 r. o zmianie ustawy o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent

oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 138, poz. 681). W roku 1996 przewidziana

została przez powyższą ustawę tylko jedna waloryzacja, a zatem brak podstaw do

uwzględnienia odwołania.

W wyniku apelacji wnioskodawcy Sąd Apelacyjny w Katowicach zmienił zaskarżony

wyrok i poprzedzającą go decyzję organu rentowego i "przyznał ubezpieczonemu prawo do

waloryzacji górniczej emerytury za czwarty kwartał 1995 r." (wyrok z dnia 15 stycznia 1997

r. [...]). W ocenie Sądu Apelacyjnego trafny jest zarzut wnioskodawcy, że skoro w IV

kwartale 1995 r. przeciętne wynagrodzenie wzrosło w stosunku do takiego wynagrodzenia w

III kwartale o 17,4%, to powinna nastąpić waloryzacja świadczenia zgodnie z treścią art. 17

ust. 1 ustawy o rewaloryzacji emerytur i rent. Ustawa z dnia 29 września 1995 r. określa

zasady waloryzacji świadczeń w 1996 r. Nieprzeprowadzenie waloryzacji za IV kwartał 1995

r. narusza prawo. Potwierdza to także orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 lipca

1996 r.

Powyższy wyrok zaskarżył kasacją organ rentowy i zarzucając naruszenie przepisów

prawa materialnego - art. 171

i 172

ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji

emerytur i rent "poprzez ustalenie, że ubezpieczonemu przysługuje prawo do waloryzacji

emerytury za IV kwartał 1995 r. podczas gdy powołany art. 171

nakazywał przeprowadzenie

waloryzacji w dniu 31.08.1996 r....", a więc "wyrok Sądu wydany został bez podstawy

prawnej". Zdaniem skarżącego podstawę prawną do waloryzacji za IV kwartał 1995 r.

stanowi ustawa z dnia 7 lutego 1997 r. o waloryzacji za IV kwartał 1995 r. niektórych

emerytur i rent (Dz. U. Nr 15, poz. 84), która nakazuje przeprowadzenie tej waloryzacji w

miesiącu lipcu 1997 r. z wyrównaniem od dnia 1 września 1996 r. wraz z odsetkami.

Podnosząc to skarżący wniósł "o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego i orzeczenie co do

istoty sprawy".

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie zauważyć należy, że w myśl art. 316 § 1 KPC sąd wydaje wyrok biorąc za

podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy, co oznacza kierowanie się

ustalonymi faktami i prawem obowiązującym w chwili zamknięcia rozprawy. Zasada ta

dotyczy nie tylko postępowania przed sądem pierwszej instancji, ale także przed sądem

(rozpoznającym apelację) - art. 391 KPC i przed Sądem Najwyższy (jako sądem kasacyjnym)

- art. 39319

KPC.

W tych okolicznościach zarzut kasacji, iż zaskarżony wyrok wydany został bez

podstawy prawnej nie jest trafny. W chwili rozstrzygania o zasadności kasacji obowiązywała

już ustawa z dnia 7 lutego 1997 r. o waloryzacji za IV kwartał 1995 r. niektórych emerytur i

rent (Dz. U. Nr 15, poz. 84), która ma zastosowanie do świadczeń emerytalno-rentowych

objętych od dnia 1 września 1996 r. waloryzacją na podstawie art. 171

ustawy z dnia 17

października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent... Ustawa ta jest rezultatem przyjęcia

przez Sejm orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 lipca 1996 r., K 8/96. W

orzeczeniu tym Trybunał stwierdził, że "art. 172

ustawy z dnia 17 października 1991 r. (...)

dodany przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 29 września 1995 r. (...) rozumiany jako

pozbawiający emerytów i rencistów waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych za IV

kwartał 1995 r. jest - w zakresie, w jakim wyłącza stosowanie w I kwartale 1996 r. art. 17

powołanej ustawy z dnia 17 października 1991 r. - niezgodny z art. 1 i 70 ust. 2 pkt 1

Przepisów Konstytucyjnych utrzymanych w mocy na podstawie art. 77 Ustawy

Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą

ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym

(Dz. U. Nr 84, poz. 426 ze zm.) przez to, że nie ustanawiając żadnego mechanizmu

waloryzacji świadczeń (...) narusza istotę prawa do waloryzacji emerytur i rent, zasadę

zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasadą sprawiedliwości

społecznej (...)". Podstawą tego orzeczenia było stwierdzenie, że w IV kwartale 1995 r.

obowiązywał art. 17 ustawy o rewaloryzacji emerytur i rent, który przewidywał okresową

waloryzację świadczeń, jeżeli wskaźnik wzrostu kwoty przeciętnego wynagrodzenia w

stosunku do kwoty wynagrodzenia w kwartale, w którym została ostatnio przeprowadzona

waloryzacja, wynosi co najmniej 110%. Warunek ten został spełniony. Realizacja podwyżki

świadczeń wynikającej z tej waloryzacji powinna nastąpić w marcu 1996 r. Ustawa z dnia 29

września 1995 r. o zmianie ustawy o rewaloryzacji emerytur i rent wprowadziła w art. 1 pkt 4

odstępstwo od wyżej wskazanego mechanizmu waloryzacji wynagrodzeniowej na rzecz

waloryzacji cenowej (art. 171

ustawy o rewaloryzacji... ), a art. 172

ustawy o rewaloryzacji po

zmianie, uchylił stosowanie dotychczasowych zasad na rzecz nowych sformułowanych w art.

171

. Regulacja ta jednak stosowana do IV kwartału 1995 r. i pozbawiająca emerytów i

rencistów waloryzacji na okres kwartału "stanowi naruszenie istoty prawa do ubezpieczenia

społecznego...".

Orzekając o roszczeniu wnioskodawcy, Sąd Apelacyjny kierował się przedstawionym

wyżej orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, a formułując sentencję wyroku przyznał

ubezpieczonemu prawo do waloryzacji świadczenia za IV kwartał 1995 r. nie przesądzając

jednak sposobu waloryzacji. Pominięcie przez sąd orzekający przepisów, które zostały

uznane za niekonstytucyjne przez Trybunał Konstytucyjny nie może być traktowane jako

naruszenie prawa materialnego i nie stanowi w związku z tym usprawiedliwionej podstawy

kasacji. Z tych przyczyn oraz wobec obowiązywania w chwili rozpoznawania kasacji

przytoczonej wyżej ustawy z dnia 7 lutego 1997 r., należało oddalić kasację i orzec jak w

sentencji na podstawie art. 39312

KPC.

========================================