III RN 36/97

Wyrok z dnia 3 września 1997 r.

III RN 36/97

W sprawie dotyczącej komunalizacji nieruchomości należy przede

wszystkim rozważyć zasadność wniosku dawnych właścicieli (następców praw-

nych) o jej zwrot.

Przewodniczący SSN: Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Adam Józefowicz, Janusz

Łętowski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 3 września 1997 r. sprawy ze skargi

Zarządu Gminy W.-T. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej w W. z dnia 22

sierpnia 1995 r. [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez Dzielnicę-Gminę W. P.-

P. z mocy prawa własności nieruchomości położonej w W. przy ul. R. na skutek rewizji

nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego [...] od wyroku Naczelnego

Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 1996 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Admi-

nistracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wniósł w dniu 15 maja 1997 r. rewizję

nadzwyczajną od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20

listopada 1996 r. [...] wydanego w sprawie ze skargi Zarządu Gminy W.-T. na decyzję

Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 22 sierpnia 1995 r. [...]

Powyższemu wyrokowi zarzucił:

1. naruszenie art. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez obrazę zasady

zaufania obywateli i podmiotów gospodarczych do państwa i prawa,

2. rażące naruszenie prawa przez obrazę:

a) art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o

samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz.

191 ze zm.) w związku z art. 55

1

KC,

b) art. 7,8 i 77 § 1 KPA,

c) uchwały Nr 104 Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r. w sprawie sposobu

dokonywania inwentaryzacji mienia komunalnego (M.P. Nr 30, poz. 235) i stanowiącej

załącznik do tej uchwały instrukcji w sprawie sposobu dokonywania inwentaryzacji

mienia komunalnego,

d) art. 22 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie

Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), wnosząc w konsekwencji o uchylenie

wymienionego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco:

Decyzją z dnia 4 lipca 1995 r. wydaną na podstawie art. 128 ust. 1 w związku z

art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samo-

rządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191

ze zm.) Wojewoda W. stwierdził nabycie przez Dzielnicę-Gminę W. P.-P. z mocy prawa

w dniu 27 maja 1990 r. własności nieruchomości gruntowej położonej w W. przy ul. R.,

stanowiącej działkę ewidencyjną nr 4 o powierzchni 10.998 m

2

. W uzasadnieniu

powołał się na następujące argumenty.

Przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w dniu 27 maja 1990 r. we władaniu

bez tytułu prawnego Przedsiębiorstwa Handlowego "B.". Nieruchomość ta objęta była

działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów

na obszarze m.st. Warszawy. Z mocy zatem art. 1 tego dekretu grunt przeszedł na

własność gminy m.st. Warszawy, a następnie na własność Skarbu Państwa.

Przedwojennym właścicielem było przedsiębiorstwo pod nazwą "Huta i Rafineria Szkła

>T.< K.K. i Synowie", które zostało znacjonalizowane orzeczeniem Nr 37 Ministra

Przemysłu i Handlu z dnia 14 czerwca 1948 r. Decyzja nacjonalizacyjna objęła całość

przedsiębiorstwa, a więc również nieruchomość przy ul. R. Nieruchomość ta stała się

przedmiotem ogłoszenia Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 3 listopada 1946 r. o

objęciu gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy i w terminie sześciu

miesięcy od tej daty nie został złożony wniosek o ustanowienie własności czasowej.

Decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 13 października 1993 r. stwierdzono

nieważność orzeczenia o przejęciu na własność państwa przedsiębiorstwa "Huta i

Rafineria Szkła K.K. i Synowie", a decyzja ta została uznana za zgodną z prawem

wyrokiem NSA z dnia 9 grudnia 1994 r., sygn.akt IV SA 2139/93. Prawomocne

stwierdzenie nieważności nacjonalizacji przedsiębiorstwa oznacza, że nie wywołało ono

żadnych skutków prawnych, nie można zatem uznać, że budynki znajdujące się na

gruncie przy ul. R. stanowiły w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r.

część składową gruntu. W konsekwencji budynki te nie będące własnością państwową

nie mogą stanowić przedmiotu komunalizacji.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa po rozpoznaniu odwołania Zastępcy Bur-

mistrza Gminy W.-T. i Przedsiębiorstwa Handlowego "B." sp. z o.o. w W. decyzją z dnia

22 sierpnia 1995 r. utrzymała w mocy powyższą decyzję Wojewody W. W uzasadnieniu

decyzji podniesiono między innymi, że w sytuacji, gdy orzeczenie nacjonalizacyjne,

które poprzedziło rozpoczęcie biegu terminu do złożenia wniosku w trybie art. 7 ust. 1

dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze

m.st. Warszawy, zostało uznane za nieważne, bieg tego terminu winien być liczony od

wydania ostatecznej decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego.

Z tego względu wyłączenie budynków znajdujących się na gruncie z zakresu

komunalizacji jest uzasadnione.

Skargę na powyższą decyzję wniósł w dniu 12 października 1995 r. Zarząd

Gminy W.-T. i domagał się stwierdzenia nieważności decyzji Krajowej Komisji Uwłasz-

czeniowej, powołując się na art. 196 § 1, art. 200 oraz art. 207 § 1 KPA.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu tej skargi wyrokiem

z dnia 20 listopada 1996 r. uchylił zaskarżoną decyzję Krajowej Komisji Uwłasz-

czeniowej oraz decyzję Wojewody W. z dnia 4 lipca 1995 r. W uzasadnieniu tego wy-

roku NSA wyraził pogląd, że wydane w dniu 14 czerwca 1948 r. przez Ministra Prze-

mysłu i Handlu orzeczenie w przedmiocie nacjonalizacji "Huty i Rafinerii Szkła >T.< K.K.

i Synowie" nie wpływało w sensie prawnym na dopuszczalność zgłoszenia wniosku

przez uprawniony podmiot o przyznanie do gruntu prawa wieczystej jego dzierżawy w

terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na

obszarze m.st. Warszawy. Jeżeli zatem wniosek taki nie został przez osoby uprawnione

złożony, brak było podstaw do wyłączenia z komunalizacji budynków znajdujących się

na gruncie.

Wnosząc rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Pierwszy Prezes SN

zajął in merito następujące stanowisko.

W świetle ustaleń zawartych w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 29 lipca 1993 r., III CZP 64/93 (OSNCP 1993 z. 12 poz. 209),

należy przyjąć, iż w sprawie niniejszej kluczowe jest ustalenie, czy nieruchomość

zabudowana objęta wymienioną decyzją komunalizacyjną Wojewody W. z dnia 4 lipca

1995 r. w dniu 27 maja 1990 r. stanowiła rzeczywiście własność Skarbu Państwa

należącą do jednego z podmiotów wymienionych w art. 5 ust. 1 wymienionej ustawy z

dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym,

nazywanej dalej ustawą komunalizacyjną.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala - zdaniem rewidującego - na

następujące ustalenia:

1) Przedmiotowa nieruchomość jest nieruchomością zabudowaną położoną na

terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytko-

waniu gruntów na terenie m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 273), nazywanego dalej

dekretem lub dekretem o gruntach warszawskich. Z mocy rzeczonego dekretu grunt

stanowiący ową nieruchomość stał się własnością Gminy Warszawa, a od 1950 r. w

związku z likwidacją samorządu terytorialnego własnością Skarbu Państwa.

2) W dniu wejścia w życie wspomnianego dekretu przedmiotowa nieruchomość

zabudowana stanowiła własność funkcjonującego w formie spółki jawnej

przedsiębiorstwa "Huta i Rafineria Szkła >T.< Kazimierz K. i Synowie".

3) Przed objęciem w posiadanie przedmiotowej nieruchomości przez Gminę

Warszawa w sposób przewidziany w powołanym dekrecie, doszło do wadliwej nacjo-

nalizacji owego przedsiębiorstwa orzeczeniem Nr 37 z dnia 14 czerwca 1948 r. Ministra

Przemysłu i Handlu. W świetle postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 paź-

dziernika 1994 r., I CRN 119/94 (OSNCP 1995 z. 1 poz. 22) należy przyjmować, iż

nacjonalizacją zostały objęte wszystkie składniki majątkowe owego przedsiębiorstwa, w

szczególności przedmiotowa nieruchomość zabudowana, a w związku z następstwami

wynikającymi z dekretu o gruntach warszawskich - również potencjalne roszczenia

przewidziane w art. 7 wspomnianego dekretu.

4) Owe wadliwe orzeczenie nacjonalizacyjne uczyniło prawnie niedopuszczalnym

wystąpienie bezpośrednio po dniu 25 listopada 1948 r., kiedy to Gmina Warszawa

objęła w posiadanie przedmiotową nieruchomość w sposób przewidziany w dekrecie o

gruntach warszawskich z roszczeniem przewidzianym w art. 7 wspomnianego dekretu,

które miało służyć uzyskaniu prawa własności czasowej do gruntu stanowiącego

przedmiotową nieruchomość oraz zachowaniu prawa własności do budynków

usytuowanych na tejże nieruchomości,

5) Wymienione orzeczenie nacjonalizacyjne decyzją Ministra Przemysłu i Handlu

z dnia 13 października 1993 r. nr DRU/721/P/93/Ch/2340/MŚ zostało uznane za

nieważne, przy czym Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9

grudnia 1994 r. w sprawie o sygn. akt IV SA 2139/93 uznał za zgodną z prawem ową

decyzję z dnia 13 października 1993 r. Opisane w pkt 3 orzeczenie nacjonalizacyjne

uważać należy zatem za niebyłe od dnia jego wydania, czyli od 14 czerwca 1948 r. Z

ustaleń zawartych w wymienionej decyzji z dnia 13 października 1993 r. wynika, iż w

szczególności przedmiotowa nieruchomość stanowiąca składnik mienia wspomnianej

spółki jawnej nigdy nie została przejęta przez Skarb Państwa wymaganym przez

przepisy nacjonalizacyjne protokołem zdawczo-odbiorczym.

6) W 1955 r. wspomniana spółka jawna została wykreślona z rejestru handlo-

wego jako nie prowadząca działalności gospodarczej. Uprawnienia do mienia rzeczonej

spółki, jako spółki osobowej a nie kapitałowej, przeszły na współwłaścicieli lub

następców prawnych współwłaścicieli tejże spółki.

7) Ostateczny charakter wymienionej decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia

13 października 1993 r. sprawił, iż w świetle art. 110 KPA z dniem doręczenia lub

ogłoszenia rzeczonej decyzji współwłaściciele lub następcy prawni współwłaścicieli

odzyskali potencjalne prawo do wystąpienia z roszczeniami przewidzianymi w art. 7

dekretu o gruntach warszawskich.

8) W sytuacji, gdy przedmiotowa nieruchomość zabudowana, została objęta w

posiadanie przez Gminę Warszawa z dniem 25 listopada 1948 r., to kierując się zasadą

zaufania obywateli i podmiotów gospodarczych do państwa i prawa należy przyjąć, iż

współwłaściciele (ich następcy prawni) wspomnianej spółki jawnej uzyskali prawo do

wystąpienia z roszczeniami przewidzianymi w art. 7 dekretu o gruntach warszawskich

dopiero z dniem doręczenia im wymienionej decyzji denacjonalizacyjnej, tj. decyzji

Ministra, Przemysłu i Handlu z dnia 13 października 1993 r. Z tego uprawnienia

skorzystali składając w dniu 27 października 1993 r. stosowny wniosek w Urzędzie

Wojewódzkim w Warszawie. Wniosek ten nie został rozpoznany ani przed wszczęciem

postępowania komunalizacyjnego, ani w trakcie tego postępowania.

9) W 1995 r. na wniosek Gminy W.-T. w stosunku do przedmiotowej nierucho-

mości zostało wszczęte postępowanie komunalizacyjne. Sporządzono nie opatrzoną

jakąkolwiek datą kartę inwentaryzacyjną nr 6/T, która stała się następnie integralną

częścią wydanej z upoważnienia Wojewody W. decyzji [...] z dnia 4 lipca 1995 r. [...].

Owa karta inwentaryzacyjna nie tylko nie uwzględnia danych wymaganych przez uch-

wałę Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r. w sprawie sposobu dokonywania inwen-

taryzacji mienia komunalnego (między innymi brak danych dotyczących składników

majątkowych funkcjonującego na danym obszarze przedsiębiorstwa), ale zawiera także

- zdaniem rewidującego - nieprawdę, przemilczając fakt, iż w dniu 27 maja 1990 r.

przedmiotowa nieruchomość w świetle uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9

grudnia 1992 r. (W.13/91) i uzasadnienia tej uchwały (OTK 1992, cz. 2, poz. 37) w

sprawie ustalenia powszechnie obowiązującej wykładni art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10

maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym, mogła być

traktowana za należącą do Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego "B." z/s w W. przy

ul. M. mającego w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej status

przedsiębiorstwa państwowego, dla którego organem założycielskim w tym dniu był

Minister Rynku Wewnętrznego. W rzeczonej karcie inwentaryzacyjnej wymienia się

natomiast jako władającą przedmiotową nieruchomością spółkę z o.o. "B." w W., której

w dniu 27 maja 1990 r. nie było, a która powstała w 1993 r.

W tym stanie rzeczy trudno jest uznać za przypadkowe to, iż istniejąca w latach

1990-1994 Gmina W. P.-P. nie występowała o komunalizację na jej rzecz przed-

miotowej nieruchomości.

10) Jeżeli w świetle powołanej wyżej uchwały Trybunału Konstytucyjnego przed-

miotowa nieruchomość w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej mogła

uchodzić za należącą do nie istniejącego obecnie p.p. "B." w W., to konieczne było

ustalenie, czy było to przedsiębiorstwo państwowe, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2,

ewentualnie w art. 5 ust. 2 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej, a w szczególności kto był

organem założycielskim dla owego przedsiębiorstwa w dniu 27 maja 1990 r. Żaden z

dotychczas działających w sprawie organów państwa nie wyjaśnił tej kwestii. Przyjęcie,

że organem założycielskim dla tego przedsiębiorstwa w dniu 27 maja 1990 r. był

Minister Rynku Wewnętrznego, co wynika z pisma załączonego do rewizji nadz-

wyczajnej, razem z innymi dowodami sprawia, iż owe przedsiębiorstwo (mienie należą-

ce do owego przedsiębiorstwa) nie mogło być objęte komunalizacją na podstawie art. 5

ust. 1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej.

11) W przypadku uznania za prawdziwe powyższych argumentów należy również

przyjąć, iż nawet gdyby przedmiotowa nieruchomość zabudowana w dniu 27 maja 1990

r. w całości stanowiła własność Skarbu Państwa, to i tak nie mogłaby zostać uznana za

skomunalizowaną na podstawie art. 5 ust. 1 lub ust. 2 ustawy komunalizacyjnej. W

przypadku bowiem potwierdzenia uprawnień właścicielskich Skarbu Państwa do

rzeczonej nieruchomości mogłoby dojść do ewentualnej jej komunalizacji na podstawie

art. 5 ust. 3 lub na podstawie art. 14 ostatnio powołanej ustawy. Tak jednak się nie

stało.

Rewidujący stwierdza dalej, iż sprawowana przez Naczelny Sąd Administracyjny

kontrola legalności decyzji komunalizacyjnych wydawanych na podstawie art. 5 ust. 1

ustawy komunalizacyjnej powinna obejmować w szczególności:

1) kontrolę zgodności z prawem sporządzanych przez gminne komisje inwentaryzacyj-

ne kart inwentaryzacyjnych nieruchomości,

2) kontrolę istnienia uprawnień właścicielskich Skarbu Państwa do określonej nieru-

chomości według stanu na dzień 27 maja 1990 r.,

3) kontrolę istnienia uprawnień jednostek organizacyjnych takich jak wymienione w art.

5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej do określonych składników mienia ogólnonaro-

dowego.

Zgodnie ze zdaniem rewidującego, NSA przeszedł do porządku nad oczywistymi

wadliwościami karty inwentaryzacyjnej, bez należytego wyjaśnienia także uprawnień

gminnej komisji inwentaryzacyjnej w sytuacji, gdy w 1995 r. nie mogła już ona działać

wobec zlikwidowania w 1994 r. Gminy W. P.-P. Brak jest też ustaleń czy komisja, która

sporządziła powyższą kartę inwentaryzacyjną mogła być i czy była ustanowiona przez

Gminę W.T. w sytuacji, gdy ewentualna komunalizacja na podstawie art. 5 ust. 1

ustawy komunalizacyjnej mogła nastąpić jedynie na rzecz nie istniejącej już w 1995 r.

Gminy W. P.-P.

Naczelny Sąd Administracyjny nie ustalił również na podstawie którego z

punktów art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej mogła, jeżeli mogła, nastąpić komuna-

lizacja przynajmniej tej części mienia ogólnonarodowego, do której uprawnienia właś-

cicielskie Skarbu Państwa według stanu na dzień 27 maja 1990 r. nie mogły budzić i nie

budzą wątpliwości, to jest do gruntu stanowiącego rzeczoną nieruchomość.

W konsekwencji rewidujący stwierdza, iż Naczelny Sąd Administracyjny kwes-

tionując w przedstawionym wyżej stanie faktycznym istnienie uprawnień następców

prawnych byłych współwłaścicieli spółki - uprawnienia wynikające z art. 7 dekretu o

gruntach warszawskich - nie tylko naruszył określoną w art. 1 Konstytucji Rzeczypos-

politej Polskiej zasadę zaufania do państwa i prawa, ale wykroczył również poza gra-

nice kontroli legalności decyzji komunalizacyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny nie powinien był bowiem - zdaniem rewidującego

- wypowiadać się w kwestii, która nie miała nawet znaczenia prejudycjalnego w tej

sprawie, a mianowicie co do ewentualnych uprawnień następców prawnych współwłaś-

cicieli spółki jawnej do przedmiotowej nieruchomości, a także jej części składowych.

Kwestia ta powinna być bowiem przedmiotem odrębnego rozstrzygnięcia ad-

ministracyjnego wywołanego wnioskiem owych następców prawnych z dnia 27 paź-

dziernika 1993 r., które to rozstrzygnięcie mogło być lub może być przedmiotem kontroli

Naczelnego Sądu Administracyjnego po wniesieniu skargi przez podmiot uprawniony.

Zdaniem rewidującego w ponownym postępowaniu przed Naczelnym Sądem

Administracyjnym Sąd ten powinien także zbadać dopuszczalność wniesienia skargi w

sprawie takiej, jak przedmiotowa przez Gminę W. T. w sytuacji, gdy ustawa z dnia 25

marca 1994 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. Nr 48, poz. 195 ze zm.),

mocą której została stworzona ta Gmina, nie zawiera przepisu dotyczącego

ewentualnej sukcesji nowych gmin warszawskich w zakresie ubiegania się o komuna-

lizację mienia ogólnonarodowego na rzecz gmin warszawskich, które istniały w dniu 27

maja 1990 r., jeżeli odpowiednie postępowanie komunalizacyjne nie zostało wszczęte

przed dniem wejścia w życie tej ostatniej ustawy. Dane zawarte w aktach

administracyjnych i sądowych, przedstawione w załączeniu, wydają się świadczyć

raczej o tym, że odpowiedni wniosek od Wojewody W. trafił dopiero w 1995 r. [...]

W konkluzji rewidujący stwierdza. Jeżeli nawet dyskusyjny mógł być charakter

uprawnień p.p. "B." do przedmiotowej nieruchomości tak w dniu 27 maja 1990 r., jak i w

dniu 5 grudnia 1990 r., co wynika między innymi z powołanej wyżej decyzji [...] Woje-

wody W., to nie ulega wątpliwości, iż nieruchomość ta pozostawała w dyspozycji

Skarbu Państwa - Ministra Rynku Wewnętrznego, który w tym czasie pełnił funkcje

organu założycielskiego rzeczonego przedsiębiorstwa. Uprawnienia właścicielskie w

imieniu Skarbu Państwa do tejże nieruchomości wykonywał podówczas rzeczony

Minister. Przedmiotowa nieruchomość nie powinna być zatem uznana za nierucho-

mość, o której jest mowa w art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, jako nie należąca ani

do rad narodowych stopnia podstawowego, ani do związanych z tymi radami tere-

nowych organów administracji państwowej, ani też do przedsiębiorstw państwowych

nadzorowanych przez rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej

stopnia podstawowego. Za takim ustaleniem może przemawiać także pogląd zawarty w

wyroku NSA w Warszawie z dnia 9 marca 1994 r., I SA 1966/93 (Wspólnota 1996 z. 27

poz. 226), w którym stwierdzono między innymi, że "mienie Przedsiębiorstwa Poczta

Polska, Telegraf i Telefon, jako mienie ogólnonarodowe należące do przedsiębiorstwa

państwowego podporządkowanego Ministrowi Łączności, nie podlega komunalizacji z

mocy prawa". W tej sytuacji rewidujący stwierdza, iż fakt władania w dniu 27 maja 1990

r. nieruchomością uznawaną podówczas za stanowiącą własność Skarbu Państwa

przez przedsiębiorstwo państwowe, dla którego organem założycielskim był naczelny

organ administracji, wykluczał możliwość komunalizacji z mocy prawa takiej nierucho-

mości. Uważa również, iż za przedstawionym stanowiskiem przemawia także oko-

liczność, iż ustawodawca zezwolił Radzie Ministrów na wyłączenie spod komunalizacji

tych przedsiębiorstw państwowych, które były podporządkowane lub nadzorowane

przez byłe rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podsta-

wowego w przypadku uznania, iż są niezbędne dla realizacji zadań państwowych lub o

znaczeniu ponadwojewódzkim (por. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990

r. w sprawie wykazu takich przedsiębiorstw, Dz. U. Nr 51, poz. 301).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Należy się zgodzić z argumentacją zawartą w uzasadnieniu rewizji nadzwyczaj-

nej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, iż w rozpatrywanej sprawie rzeczywiście

doszło w ciągu wielu lat do rozlicznych naruszeń prawa, które w toku postępowania

przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie zostały w sposób dostateczny

usystematyzowane, przeanalizowane i naprawione. W 1945 r. działka będąca przed-

miotem sporu została - zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami - "skomunalizo-

wana" (stając się własnością Gminy Warszawa), a następnie (w 1950 r.) stała się z

kolei własnością Skarbu Państwa. W międzyczasie - w 1948 r. - doszło do jej "pow-

tórnej" wadliwej nacjonalizacji w drodze wspomnianego już orzeczenia Nr 37 Ministra

Przemysłu i Handlu. W 1993 r. to orzeczenie zostało z kolei decyzją tegoż Ministra

uznane za nieważne, co zostało potwierdzone orzeczeniem NSA, który w 1991 r. uznał

powyższą decyzję Ministra za zgodną z prawem. Należy tu dodać, że Minister Prze-

mysłu i Handlu wcześniej przekazał ową nieruchomość przedsiębiorstwu państwowemu

"B.", dla którego był organem założycielskim. Z kolei Wojewoda W. decyzją z 4 lipca

1995 r. stwierdził nabycie przez Gminę W. P.-P. tej działki, w trybie przewidzianym

przez tzw. ustawę komunalizacyjną. Zgodnie z poglądem wyrażonym w rewizji

nadzwyczajnej, orzeczenie to było niedopuszczalne, skoro w tym czasie nieruchomość

znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa (art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej z

10 maja 1990 r....). Rewidujący zwraca też uwagę, że dokumenty ("karta

inwentaryzacyjna") są niejasne, niepełne i zawierające nieprawdziwe dane. Tego ro-

dzaju postępowanie i sposób rozstrzygnięcia stanowił też naruszenie praw następców

prawnych właścicieli spornej działki, na których rzecz działała decyzja Ministra o

nieważności decyzji nacjonalizacyjnej z 1948 r., a którzy już w dniu 27 października

1993 r. złożyli wniosek o zwrot odebranej im bezprawnie nieruchomości, który to wnio-

sek w toku postępowania komunalizacyjnego nie został w ogóle wzięty pod uwagę. Jak

stwierdza rewidujący, tego rodzaju działania administracji należy kwalifikować jako

niedopuszczalne, choćby w świetle art. 1 Konstytucji. Sąd Najwyższy podziela ten

pogląd. Sąd Najwyższy stwierdza także, iż podziela argumenty zawarte w rewizji

nadzwyczajnej dotyczące wątpliwej legitymacji Gminy W.T. do działania w przedmio-

towej sprawie wobec braku w ustawie z dnia 25 marca 1994 r. o ustroju m.st. Warszawy

(Dz. U. Nr 48, poz. 195 ze zm.) przepisu statuującego sukcesję nowoutworzonych

wówczas gmin co do prowadzenia postępowania komunalizacyjnego na rzecz gmin

istniejących wcześniej. Przede wszystkim jednak należy podzielić pogląd, że

pierwszoplanowanym działaniem w przedmiotowej sprawie powinno być rozstrzygnięcie

o uprawnieniach następców prawnych dawnych właścicieli do odzyskania spornej

działki w świetle decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z 1993 r. W następnej kolejności

należy rozważyć, czy nieruchomość ta, pozostająca w 1990 r. zgodnie z istniejącymi w

aktach dowodami w dyspozycji Skarbu Państwa w ogóle mogła podlegać komunalizacji

zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r., co w świetle dowodów i argumentacji

rewidującego wydaje się niedopuszczalne.

Wobec tego rodzaju nierozstrzygniętych w toku postępowania administracyjnego

i sądowego zasadniczych wątpliwości Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

========================================