I PKN 238/97

Wyrok z dnia 10 września 1997 r.

I PKN 238/97

Dyrektorowi przedsiębiorstwa państwowego nie przysługuje odprawa,

jeżeli został odwołany z tego stanowiska z przyczyny uzasadniającej rozwiąza-

nie umowy o pracę bez wypowiedzenia z jego winy, bez względu na sposób

odwołania.

Przewodniczący Prezes SN: Jan Wasilewski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Adam Józefowicz, Kazimierz Jaśkowski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 10 września 1997 r. sprawy z powódz-

twa Władysława A. przeciwko Przedsiębiorstwu Remontowo-Produkcyjnemu Maszyn

i Urządzeń Rolniczych "D." w D.N. o odprawę, na skutek kasacji strony pozwanej od

wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie

z dnia 12 grudnia 1997 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok i oddalił apelację oraz zasądził od powoda na

rzecz pozwanego Przedsiębiorstwa 300 zł (trzysta złotych) kosztów postępowania

kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Powód Władysław A. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego

Przedsiębiorstwa Remontowo - Produkcyjnego Maszyn i Urządzeń Rolniczych "D." w

D.N. odprawy w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia z odsetkami od dnia

1 lutego 1996 r., w związku z odwołaniem go ze stanowiska dyrektora.

Pozwane Przedsiębiorstwo wniosło o oddalenie powództwa.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Goleniowie wyrokiem z dnia 1 października 1996

r. oddalił powództwo. Sąd ustalił, że powód był zatrudniony w pozwanym Przedsię-

biorstwie od dnia 1 stycznia 1994 r. na stanowisku tymczasowego kierownika. Dnia

27 maja 1994 r., uchwałą Rady Pracowniczej [...] został powołany na stanowisko dy-

rektora. Po nie udanej próbie odwołania powoda z zajmowanego stanowiska uchwa-

łą Rady Pracowniczej [...] z dnia 28 lipca 1995 r. - ze względu na fakt nieuzyskania

2

zgody Wojewody S., powód został ostatecznie odwołany ze stanowiska uchwałą

Rady Pracowniczej [...]. z dniem 31 października 1995 r. Rozwiązanie stosunku

pracy nastąpiło natomiast w dniu 31 stycznia 1996 r. za zgodą organu założyciels-

kiego - Wojewody S.

Sąd Rejonowy uznał roszczenie powoda o odprawę za nieuzasadnione. Zo-

stało ono bowiem oparte na przepisie art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r.

o przedsiębiorstwach państwowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 ze

zm.), natomiast, zdaniem Sądu, w sprawie ma zastosowanie art. 39 ust. 2 pkt 3 tejże

ustawy, wyłączający prawo do odprawy dyrektora odwołanego ze stanowiska, z

przyczyn uzasadniających rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy

pracownika. Nadto Sąd uznał, że twierdzenie powoda, iż jego odwołanie było rów-

noznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę zgodnie z treścią art. 70 § 2 KP, a nie

z rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia z przyczyn, o których mowa w

art. 52 KP nie ma znaczenia. Sąd I instancji doszedł bowiem do wniosku, że treść

przepisu art. 39 ust. 3 wskazuje na związanie przez ustawodawcę faktu nieprzysłu-

giwania prawa do odprawy z przyczynami odwołania, a nie ze sposobem odwołania.

Na potwierdzenie tego stanowiska Sąd Rejonowy powołał się na treść uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 4 czerwca 1993 r., I PZP 17/93 (OSNCP 1993 z. 12 poz. 226),

wydanej w sprawie o podobnym stanie faktycznym.

Zdaniem Sądu z materiału dowodowego wynika, iż główną przyczyną podjęcia

uchwały o odwołaniu powoda ze stanowiska dyrektora było zajmowanie przez niego

równocześnie dwóch stanowisk. Od marca 1993 r., zatem jeszcze przed zatrudnie-

niem powoda w pozwanym Przedsiębiorstwie, zajmował on nieprzerwanie stanowis-

ko prezesa B.-F. spółki z o. o. w B.W. Wątpliwe jest, zdaniem Sądu Rejonowego, aby

powód nie znał treści ustawy z dnia 5 czerwca 1992 r. o ograniczeniu prowadzenia

działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (Dz. U. z 1992 r.

Nr 56, poz. 274 ze zm.), której art. 1 wyraźnie stanowi, że osoby zajmujące kierow-

nicze stanowiska państwowe nie mogą być członkami zarządów, rad nadzorczych

lub komisji rewizyjnych, ani też być zatrudnione lub wykonywać inne zajęcia w spół-

kach prawa handlowego, jak również nie mogą wykonywać w tych spółkach zajęć,

które mogłyby wywoływać podejrzenie o stronniczość lub interesowność, a narusze-

nie tego zakazu może być podstawą do odwołania ze stanowiska (art. 2 tej ustawy).

Sąd Rejonowy powołał się też na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2

czerwca 1993 r. (Dz. U. Nr 50, poz. 233).

3

Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie wyro-

kiem z dnia 12 grudnia 1996 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził

od pozwanego Przedsiębiorstwa Remontowo - Produkcyjnego Maszyn i Urządzeń

Rolniczych w D.N. na rzecz powoda Władysława A. odprawę wraz z odsetkami 46%

od dnia 1 lutego 1996 r. Sąd Wojewódzki uznał, iż Sąd Rejonowy błędnie przyjął za

podstawę roszczenia przepis art. 39 ust. 2 pkt 3 ustawy o przedsiębiorstwach pańs-

twowych. Zdaniem Sądu II instancji w danej sprawie ma zastosowanie art. 39 ust. 1

tejże ustawy, bowiem z zebranego w sprawie materiału wynika, iż odwołanie powoda

nastąpiło z rozwiązaniem stosunku pracy w sposób równoznaczny z wypowiedze-

niem. Sąd Wojewódzki stanął na stanowisku, że Sąd nie jest uprawniony do zmiany

sposobu rozwiązania umowy o pracę, gdyż wybór tego sposobu należy do pracodaw-

cy. Sąd II instancji po przeprowadzeniu dokładnej analizy zebranego w sprawie ma-

teriału dowodowego, a także obowiązujących przepisów uznał, że nie istnieje żadna

z przyczyn wymienionych w art. 39 ust. 2 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych.

Powód nie miał i nie ma udziałów lub akcji w podmiotach gospodarczych tworzonych

przez stronę, jak również nie pozostaje z nimi w stosunkach pracy, a także nie świad-

czy pracy na podstawie innego tytułu prawnego, zatem należy się mu odprawa w

wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia.

Strona pozwana zaskarżyła powyższy wyrok kasacją zarzucając naruszenie

prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 39 ust. 2 pkt 3 ustawy o przedsię-

biorstwach państwowych, niezastosowanie art. 1 i 2 ust. 2 pkt 2 ustawy o ogranicze-

niu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne

oraz naruszenie prawa procesowego przez wadliwe uzasadnienie wyroku (art. 328 §

2 KPC), bez wyjaśnienia przyczyn, dla których Sąd Wojewódzki uznał, iż powód "nie

miał i nie ma udziałów ani akcji w podmiotach gospodarczych tworzonych przez

stronę pozwaną, jak również nie pozostaje w nich w stosunkach pracy, ani też nie

świadczy pracy na podstawie innego tytułu prawnego".

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest uzasadniona. Powód jako dyrektor pozwanego Przedsiębiorstwa

był jednocześnie prezesem zarządu spółki prawa handlowego. Takie zachowanie po-

woda stanowiło oczywistą podstawę odwołania go ze stanowiska dyrektora według

art. 2 ust. 1 pkt 6 i ust. 2 pkt 2 w związku z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 czerwca

4

1992 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące

funkcję publiczne (Dz. U. Nr 56, poz. 274 ze zm.). Naruszenie zakazu łączenia stano-

wisk wymienionych w art. 1 tej ustawy zostało przez ustawodawcę ze zrozumiałych

względów potraktowane jako istotne uchybienie obowiązkom przez osoby pełniące

funkcje publiczne. Świadczy o tym uznanie takiego zachowania w odniesieniu do

osób zajmujących określone w ustawie stanowiska jako przewinienia służbowego

podlegającego odpowiedzialności dyscyplinarnej, a także uzasadniającego rozwią-

zanie stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika. W stosunku zaś do

dyrektora przedsiębiorstwa państwowego może stanowić podstawę do odwołania ze

stanowiska. Analiza treści tych przepisów uzasadnia wniosek, że łączenie stanowi-

ska dyrektora przedsiębiorstwa państwowego z funkcją prezesa zarządu spółki

prawa handlowego stanowi przyczynę odwołania go ze stanowiska dyrektora rów-

noznacznego z rozwiązaniem umowy o pracę z jego winy bez wypowiedzenia (art. 70

§ 3 KP i art. 52 KP).

Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsię-

biorstwach państwowych (jednolity tekst: Dz. U. z Nr 18, poz. 80 ze zm.) dyrektorowi

nie przysługuje odprawa, gdy odwołanie nastąpiło z przyczyn uzasadniających roz-

wiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia z jego winy. Treść tego przepisu wyraź-

nie akcentuje przyczynę, a nie sposób odwołanie dyrektora. Dla oceny prawa do od-

prawy odwołanego dyrektora istotne jest zatem ustalenie przyczyny odwołania, a nie

fakt, iż odwołanie potraktowano jako równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o

pracę. Sąd Najwyższy podziela analogiczne stanowisko wyrażone w tej materii w

uchwale tego Sądu z dnia 4 czerwca 1993 r., I PZP 17/93 (OSNCP z 1993 z. 12 poz.

226).

Z tych względów prawidłowe jest stanowisko Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w

zakresie wykładni obowiązujących przepisów i rozstrzygnięcie o bezzasadności rosz-

czenia powoda o odprawę. Natomiast zawarty w zaskarżonym wyroku pogląd Sądu

Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych narusza - w ocenie Sądu

Najwyższego - wskazane w kasacji przepisy prawa materialnego, co stanowi podsta-

wę do zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji od wyroku Sądu Rejono-

wego-Sądu Pracy (art. 39315

KPC).

W takiej sytuacji bezprzedmiotowy stał się zarzut kasacji dotyczący narusze-

nia przez Sąd Wojewódzki art. 328 § 2 KPC, ponieważ ocena tego zarzutu nie ma

wpływu na treść rozstrzygnięcia.

5

========================================