I PKN 251/97

Wyrok z dnia 10 września 1997 r.

I PKN 251/97

Do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod

wpływem błędu wywołanego podstępnie wystarcza, aby błąd dotyczył sfery moty-

wacyjnej, stanowiącej przyczynę złożenia oświadczenia woli (art. 86 KC).

Przewodniczący Prezes SN: Jan Wasilewski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Adam Józefowicz, Kazimierz Jaśkowski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 10 września 1997 r. sprawy z powództwa

Mirosławy B. przeciwko Szkole Podstawowej w Z. o przywrócenie do pracy, na skutek

kasacji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Warszawie z dnia 15 stycznia 1997 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w

Przysusze z dnia 25 września 1996 r. [...] i przekazał sprawę temu Sądowi Rejonowemu

do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Mirosława B. wniosła o przywrócenie do pracy w charakterze nauczycielki w

Szkole Podstawowej w Z. Powódka twierdziła, że w pozwanej szkole pracowała od 1986

r. Na okres od 1 września 1995 r. do 29 lutego 1996 r. została przeniesiona - na swój

wniosek - w stan nieczynny. Powódka złożyła taki wniosek, ponieważ dyrektorka szkoły

przyrzekła jej zatrudnienie na czas nie określony od 1 marca 1996 r. Jednakże po

upływie okresu pozostawania w stanie nieczynnym pozwana szkoła uznała, iż stosunek

pracy wygasł na podstawie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela.

Pozwana Szkoła Podstawowa w Z., wniosła o oddalenie powództwa, twierdząc, iż

przeniesienie powódki w stan nieczynny, a następnie rozwiązanie z nią umowy o pracę

nastąpiło w związku ze zmianami organizacyjnymi jakie miały miejsce w szkole, czego

konsekwencją stało się zmniejszenie liczby godzin lekcyjnych.

- 2 -

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy oddalił powództwo. Sąd ustalił, że powódka w 1986 r.

została zatrudniona w Szkole Podstawowej w Z., a następnie w 1989 r. uzyskała akt

mianowania. W stan nieczynny powódka przeszła z dniem 1 września 1995 r. na własny

wniosek.

Sąd ustalił również, że nauczyciele zatrudnieni w Szkole Podstawowej w Z.

zostali poinformowani o konieczności dokonania w roku szkolnym 1995/1996 zmian

organizacyjnych polegających na łączeniu klas i zmniejszaniu oddziałów, a także o

potrzebie podwyższania własnych kwalifikacji na kierunkach studiów przydatnych

szkole. Potrzeba wprowadzenia tych zmian wynikła ze zmniejszenia się liczby uczniów.

Zdaniem Sądu Rejonowego żądania powódki nie mogą być uwzględnione.

Powoływanie się przez nią na nieznajomość Karty Nauczyciela jako okoliczność umoż-

liwiającą wprowadzenie jej w błąd co do skutków pozostawania przez sześć miesięcy w

stanie nieczynnym, może jedynie obciążać powódkę a nie usprawiedliwiać. Sąd

stwierdził także, iż okoliczność, że w dniu 31 sierpnia 1995 r. powódka była chora i nie

przyjęła pisma o przeniesieniu jej w stan nieczynny nie ma większego znaczenia,

bowiem art. 20 Karty Nauczyciela nie zabrania rozwiązania stosunku pracy z

nauczycielem, któremu udzielono urlopu zdrowotnego w trakcie trwania tego urlopu.

Zdaniem Sądu Rejonowego, powołującego się na Uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 25

czerwca 1993 r., I PZP 24/93, bez znaczenia jest również fakt nieprzeprowadzenia

konsultacji ze związkami zawodowymi lub Kuratorium Oświaty. Badając przesłanki z art.

20 ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela (Dz.U. z 1996 r., Nr 87, poz. 396) Sąd zauważył, że

w Szkole Podstawowej w Z. zarówno w roku szkolnym 1995/1996 jak i 1996/1997

zostały one spełnione. Sąd uznał ponadto powoływanie się przez powódkę na art. 20

ust. 7 w związku z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1996 r. o zmianie ustawy - Karty

Nauczyciela (Dz. U. Nr 87, poz. 396) za niezasadne, gdyż powódka nie udowodniła, że

w Szkole Podstawowej w Z. istnieją godziny nadliczbowe umożliwiające zatrudnienie jej

w pełnym wymiarze czasu pracy zgodnie ze zdobywanym wykształceniem. Sąd I

instancji stwierdził, że zgodnie z brzmieniem art. 20 ust. 6 w związku z art. 8 Karty

Nauczyciela, stosunek pracy nauczyciela wygasa z mocy prawa z upływem sze-

ściomiesięcznego okresu pozostawania w stanie nieczynnym.

Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację strony

powodowej, podzielając w pełni stanowisko Sądu I instancji.

- 3 -

Strona powodowa zaskarżyła powyższy wyrok kasacją,zarzucając naruszenie

przepisów prawa materialnego oraz procesowego. W uzasadnieniu kasacji powódka

podniosła, iż Sądy obu instancji nie uwzględniły art. 86 § 1 KC dotyczącego uchylenia

się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu wywołanego

podstępem drugiej strony. Strona powodowa wywiodła ponadto, że skoro w sprawach

nie uregulowanych Kartą Nauczyciela stosuje się przepisy Kodeksu Pracy (art. 98 § 1

K.N.), to w piśmie dotyczącym przeniesienia nauczyciela w stan nieczynny powinna się

znaleźć adnotacja o wygaśnięciu stosunku pracy wraz z upływem stanu nieczynnego,

mimo iż przepisy Karty Nauczyciela nie stawiają takiego wymagania. Zdaniem powódki

również postępowanie dowodowe przeprowadzone przez Sąd I i II instancji zawiera luki

w postaci nie wyjaśnionych faktów, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Powódka

podniosła, iż nie została przesłuchana w trybie art. 299 KPC.

Sąd Najwyższy zważył,co następuje:

Kasacja jest uzasadniona. Na uwzględnienie zasługują zarzuty dotyczące nie-

rozważenia treści art. 86 § 1 KC,oraz niewyjaśnienia istotnych okoliczności przez Sądy

obu instancji.

Podstępne wprowadzenie w błąd zachodzi wówczas, gdy podejmowane jest

świadome i umyślne działanie w celu skłonienia określonej osoby do złożenia danego

oświadczenia woli. Uchylenie się od skutków prawnych takiego oświadczenia woli -

złożonego pod wpływem błędu wywołanego podstępnie - jest ułatwione w stosunku do

zasad ogólnych. Konstruując bowiem treść art. 86 KC, ustawodawca skoncentrował się

przede wszystkim na sposobie wywołania błędu, nie kładąc nacisku na jego rodzaj i

charakter. W konsekwencji, do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli

złożonego pod wpływem błędu wywołanego podstępnie wystarcza, aby błąd dotyczył

okoliczności spoza treści oświadczenia woli, w tym między innymi sfery motywacyjnej,

stanowiącej przyczynę złożenia danego oświadczenia woli (I CR 400/69, OSNCP 1970

z. 12 poz 225).

W niniejszej sprawie powódka w toku postępowania sądowego wielokrotnie

powtarzała, co wynika z treści pism procesowych i treści protokołów sądowych, iż

oświadczenie w sprawie przeniesienia jej w stan nieczynny złożyła jedynie dlatego, że

- 4 -

dyrektorka pozwanej Szkoły przyrzekła jej zatrudnienie po upływie stanu nieczynnego.

W razie podstępu, powódka mogła uchylić się od skutków złożonego oświadczenia na

skutek błędu dotyczącego sfery motywacyjnej, gdyż błąd, co zostało już wcześniej

wykazane, nie musi dotyczyć samego oświadczenia woli, w tym przypadku dotyczącego

przejścia w stan nieczynny.

Sąd Rejonowy i Sąd Wojewódzki nie rozważyły sprawy pod tym kątem. Sądy obu

instancji potraktowały zarzut złożenia przez powódkę oświadczenia woli pod wpływem

błędu wywołanego podstępnie, jako zarzut błędu powstałego na skutek nieznajomości

prawa ze strony powódki (art. 20 ust. 6 Karty Nauczyciela). Problem nie dotyczy

jednakże nieznajomości prawa, lecz świadomego i umyślnego wprowadzenia powódki w

błąd przez dyrektorkę pozwanej Szkoły, na skutek złożonego przez nią przyrzeczenia

dotyczącego zatrudnienia powódki po upływie stanu nieczynnego. Niewątpliwy jest

bowiem fakt, iż dyrektorka pozwanej szkoły zdawała sobie sprawę, że po upływie owych

sześciu miesięcy, podczas których powódka przebywała w stanie nieczynnym, nie

zaistnieją takie zmiany organizacyjne w szkole, które dawałyby możliwość zatrudnienia

powódki. Kwestią nie wyjaśnioną pozostaje natomiast fakt złożenia samego

przyrzeczenia powódce przez dyrektorkę pozwanej szkoły. Stan taki jest następstwem

niekompletnie przeprowadzonego postępowania dowodowego przez Sądy obu instancji.

W tej sytuacji konieczne jest przeprowadzenie uzupełniającego postępowania

dowodowego, a w szczególności przesłuchanie świadków obecnych na posiedzeniu

Rady Pedagogicznej. Jest to tym bardziej uzasadnione, ponieważ przeprowadzone do

tej pory przesłuchania dwóch świadków w treści znacznie się różnią. Także celowe

może okazać się przesłuchanie powódki w trybie art. 299 KPC.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 393

13

§ 1 KPC.

========================================