II UKN 220/97

- 1 -

Wyrok z dnia 9 września 1997 r.

II UKN 220/97

Przepis art. 97 Karty Nauczyciela zezwala na uwzględnienie okresu za-

trudnienia nauczyciela w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa obo-

wiązującego czasu pracy jedynie dla uzyskania uprawnień emerytalnych na

podstawie art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela, a nie na podstawie rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego dla pra-

cowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym cha-

rakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Barbara Wagner, Sędziowie SN: Maria Mańkowska

(sprawozdawca), Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 9 września 1997 r. sprawy z wniosku

Henryka S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R. o wcześ-

niejszą emeryturę, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 17 grudnia 1996 r. [...]

1. z m i e n i ł zaskarżony wyrok w pkt 1 i rewizję ubezpieczonego w tym za-

kresie oddalił;

2. o d r z u c i ł kasację Henryka S. wniesioną w dniu 7 maja 1997 r.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z

dnia 17 grudnia 1996 r. zmienił zaskarżony rewizją wnioskodawcy Henryka S. wyrok

Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 6

lutego 1996 r. oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-

Oddziału w R. i przyznał Henrykowi S. prawo do wcześniejszej emerytury, poczynając

od dnia 1 października 1992 r. Sąd Apelacyjny uwzględnił okresy pracy ubezpieczonego

- 2 -

od 1 grudnia 1963 r. do 31 sierpnia 1964 r., od 1 września 1968 r. do 31 grudnia 1969 r.

oraz od 1 stycznia 1972 r. do 31 grudnia 1972 r. i uznał, że praca ta, pomimo że nie była

wykonywana w pełnym wymiarze, tylko w 13/18, była pracą nauczycielską w myśl art. 97

ust. 1 w związku z art. 86 i art. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela, ponieważ jej wymiar był

wyższy, niż połowa obowiązującego wymiaru zajęć. Zaliczenie tych okresów pracy do

stażu pracy nauczycielskiej spowodowało, że ubezpieczony posiada łącznie 17 lat i 3

miesiące pracy w szczególnych warunkach, mając zatem ukończone 60 lat, spełnia

warunki do przyznania mu wcześniejszej emerytury na podstawie § 15 i § 4

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego

oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Powyższy wyrok został zaskarżony kasacjami obu stron.

Kasacja Henryka S. sporządzona przez niego osobiście, która wpłynęła do Sądu

Najwyższego w dniu 7 maja 1997 r. jest niedopuszczalna zarówno z tego powodu, że

wnioskodawca nie ma kwalifikacji wymienionych w art. 393

2

§ 2 KPC, które pozwalają

na złożenie kasacji bez pełnomocnika, będącego adwokatem lub radcą prawnym

związku zawodowego czy organizacji zrzeszającej emerytów lub rencistów (art. 465 § 1

KPC), a także dlatego, że kasacja została złożona z naruszeniem art. 393

4

KPC.

Przepis ten stanowi, że kasację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub

postanowienie, w terminie miesięcznym od dnia doręczenia orzeczenia stronie

skarżącej. Termin ten upłynął dla wnioskodawcy w dniu 21 kwietnia 1997 r. Z tych też

względów kasacja wnioskodawcy podlega odrzuceniu na podstawie art. 393

8

§ 1 KPC.

Natomiast kasacja organu rentowego, wniesiona przez radcę prawnego, złożona

została do Sądu Apelacyjnego w terminie przewidzianym w art. 393

4

KPC. Kasacja jest

przedmiotowo dopuszczalna na podstawie art. 392 § 1 i 393 pkt 1 KPC, bowiem spór w

niniejszej sprawie dotyczy ustalenia prawa do świadczenia emerytalnego.

W kasacji swej Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w R. zarzucił zaskar-

żonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego:

- art. 97, 86 i 1 ust. 1 pkt 1-7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela

(Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) oraz art. 53 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.)

przez wyciągnięcie błędnego wniosku, że okresy pracy nauczycieli zatrudnionych w co

- 3 -

najmniej połowie wymiaru czasu pracy, ale nie wykonujących pracy w pełnym wymiarze

czasu, i stanowiące I kategorię zatrudnienia, zaliczane są do okresów pracy, od których

zależy nabycie prawa do świadczeń emerytalnych, ustalonych na podstawie § 4 w

związku z § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych

w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.),

podczas gdy okresy takie mogą być zaliczone jedynie do stażu emerytalnego w

warunkach określonych ustawą z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p.;

- § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. przez jego niezas-

tosowanie;

- art. 55 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. w związku z § 15 rozporządze-

nia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., który wydany został bez podstawy prawnej.

Skarżący wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy,

względnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do Sądu II instancji

celem ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest zasadna w zakresie zarzutów dotyczących naruszenia wskazanych

wyżej przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych

w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze

zm.). Przepis § 15 tego rozporządzenia stanowi, że nauczyciel, wychowawca lub inny

pracownik pedagogiczny wykonujący pracę nauczycielską wymienioną w art. 1 pkt 1-7

ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.),

określoną w tej ustawie jako praca zaliczona do I kategorii, nabywa prawo do emerytury

na zasadach określonych w § 4 i jest uważany za wykonującego prace w szczególnym

charakterze. Warunkiem przyznania wcześniejszej emerytury według § 4 jest: wiek

emerytalny 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, który powinien być osiągnięty w

czasie zatrudnienia lub w ciągu 5 lat od ustania zatrudnienia, a okres zatrudnienia ma

wynosić co najmniej 15 lat.

Zgodnie natomiast z § 2 ust. 1 rozporządzenia - okresami pracy uzasadniającymi

- 4 -

prawo do świadczeń w wysokości i na zasadach określonych w rozporządzeniu są

okresy, których praca w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze jest

wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym

stanowisku pracy.

Z tych też względów Sąd Wojewódzki rozpoznając sprawę w I instancji trafnie

przyjął, że wnioskodawca nie udowodnił wymaganych 15 lat pracy nauczycielskiej w

pełnym wymiarze czasu pracy.

Natomiast Sąd Apelacyjny, z pominięciem istotnego warunku z § 2 rozporzą-

dzenia z dnia 7 lutego 1983 r. o konieczności wykonywania pracy stale i w pełnym

wymiarze czasu pracy, zaliczył wnioskodawcy pracę nauczycielską wykonywaną w

wymiarze 13/18 czasu pracy.

Ma rację wnoszący kasację, że art. 97 Karty Nauczyciela zezwalał na uwzględ-

nienie okresu zatrudnienia nauczyciela w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa

obowiązującego czasu pracy - jedynie dla uzyskania uprawnień emerytalnych na

podstawie art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela, a nie na podstawie przepisów omawianego

rozporządzenia Rady Ministrów.

Sąd Najwyższy w uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów w dniu 28

kwietnia 1986 r., III UZP 8/86, której nadano moc zasady prawnej stwierdził, że nau-

czycielom wymienionym w art. 1 pkt 1-5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nau-

czyciela zalicza się do dwudziestoletniego okresu zatrudnienia przewidzianego w art. 88

ust. 1 tej ustawy, także okresy zatrudnienia w wymiarze nie niższym, niż połowa

obowiązującego wymiaru zajęć.

W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy stwierdził, iż przepis § 15 rozpo-

rządzenia Rady Ministrów z dnia 87 lutego 1983 r. w odmienny sposób reguluje

uprawnienia nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych,

wykonujących pracę nauczycielską wymienioną w art. 1 pkt 1-7 Karty Nauczyciela .

Przepis ten uzależnia nabycie prawa do emerytury, między innymi, od spełnienia

warunków przewidzianych w § 4, a przepisu tego bez naruszenia spójności rozpo-

rządzenia, nie można wykładać w oderwaniu od przepisu § 2 ust. 1, wymagającego

wykonywania zatrudnienia stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Oznacza to, że Sąd Najwyższy w powyższej uchwale rozważał kwestię do-

puszczalności stosowania omawianego rozporządzenia Rady Ministrów w stosunku do

- 5 -

nauczycieli i uznał, że przepisy mogą stanowić podstawę dla uprawnień nauczycieli przy

nabywaniu wcześniejszej emerytury.

Sąd Najwyższy, w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę, podziela

powyższe stanowisko, zatem zarzut naruszenia art. 55 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r.

o z.e.p. w związku z § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. uznać

należało za niezasadny. Zarzut ten jest zresztą niekonsekwentny w stosunku do

wszystkich innych zarzutów kasacji, w których organ rentowy trafnie wskazywał na

naruszenie przepisów tego rozporządzenia, odnosząc je właśnie do uprawnień

nauczyciela.

Z tych wszystkich względów - skoro kasacja była oparta jedynie na podstawie

naruszenia prawa materialnego - Sąd Najwyższy z mocy art. 393

15

orzekł co do istoty

sprawy. Okresy pracy nauczycielskiej wykonywane przez wnioskodawcę w wymiarze

13/18 czasu pracy nie podlegają zaliczeniu do okresu pracy, uzasadniającego prawo do

wcześniejszej emerytury na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

7 lutego 1983 r. Ponieważ wnioskodawca nie wykazał 15 lat pracy w szczególnych

warunkach, wymaganych § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia - to nie przysługuje mu

wcześniejsza emerytura na podstawie § 15 tego rozporządzenia.

Kierując się powyższymi względami Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

N o t k a

Powołana w uzasadnieniu uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 28 kwietnia 1986 r.,

III UZP 8/86, została opublikowana w OSNCP 1986 z. 12 poz. 193.

========================================