I PKN 274/97

- 1 -

Wyrok z dnia 23 września 1997 r.

I PKN 274/97

Przyczyną rozwiązania umowy o pracę na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 KP

mogą być szczególnego rodzaju, zawinione uchybienia pracownicze, które

spowodowały zagrożenie interesów lub istotną szkodę w mieniu pracodawcy.

Przewodniczący SSN: Józef Iwulski, Sędziowie SN: Adam Józefowicz (sprawoz-

dawca), Walerian Sanetra.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 września 1997 r. sprawy z powództwa

Henryka K. przeciwko Zespołowi Opieki Zdrowotnej w K. o przywrócenie do pracy, na

skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych we Wrocławiu z dnia 27 lutego 1997 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu-Są-

dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu do ponownego rozpoznania,

pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Powód Henryk K. wystąpił z powództwem przeciwko Zespołowi Opieki Zdrowotnej

w K. o przywrócenie do pracy i zasądzenie wynagrodzenia za czas pozostawania bez

pracy.

Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa i wyjaśniła, że rozwiązała z winy

powoda stosunek pracy na skutek złej gospodarki opałem.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Jeleniej Górze wyrokiem z dnia 27 marca 1995 r. [...]

zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.182 zł 60 gr z ustawowymi odsetkami

i oddalił powództwo w pozostałej części.

Jednakże wyrok ten Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we

Wrocławiu na skutek rewizji powoda wyrokiem z dnia 6 grudnia 1995 r. [...] uchylił i

- 2 -

przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji z uwagi na

niewyjaśnienie sprawy w zakresie niezbędnym do jej merytorycznego rozstrzygnięcia.

Sąd Rejonowy nie dokonał ustaleń, czy powód nie wywiązywał się z obowiązków

wynikających z jego zakresu czynności podanych w piśmie z dnia 24 lipca 1992 r., skie-

rowanym do zakładowej organizacji związkowej i czy zachowanie powoda stanowiło

ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych.

Rozpoznając ponownie sprawę Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Jeleniej Górze

wyrokiem z dnia 9 października 1996 r. [...] oddalił powództwo i nie obciążył powoda

kosztami postępowania. Sąd Rejonowy ustalił, że powód był zatrudniony w pozwanym

Zespole Opieki Zdrowotnej w K. w okresie od 29 grudnia 1989 r. do 27 lipca 1992 r. na

stanowisku kierownika sekcji administracyjno-gospodarczej. Do zakresu obowiązków

powoda należało m.in. organizowanie dostaw opału, prowadzenie kartotek opałowych i

wypisywanie kwitów magazynowych oraz organizowanie transportu dla potrzeb zakładu i

nadzorowanie prawidłowej eksploatacji oczyszczalni ścieków, a także spraw

administracyjno-gospodarczych.

Powód zakupił w sezonie grzewczym 1991/1992 opał o różnej wartości energe-

tycznej i różnych gatunkach. Część faktur posiadała późniejsze daty wystawienia niż

daty dostaw. Kontrola Wydziału Finansowego Urzędu Wojewódzkiego w J.G.,

przeprowadzona w dniach od 6 do 14 lipca 1992 r. nie wykazała, z uwagi na brak

ustalonych norm zużycia opału na poszczególne piece, czy nastąpiło nadmierne zużycie

opału. Jednakże kontrola stwierdziła nieprawidłowości w obiegu dokumentów

związanych z zakupem opału.

Pismem z dnia 24 lipca 1992 r. zastępca dyrektora ZOZ w K. zwrócił się do

Zarządu Związku Zawodowego Pracowników Ochrony Zdrowia ZOZ w K. z informacją o

zamiarze rozwiązania z powodem umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy

pracownika. Jako powody rozwiązania umowy o pracę wskazano złą gospodarkę

opałem, niewywiązywanie się z obowiązków kierownika sekcji administracyjno-gospo-

darczej, złą gospodarkę środkami transportu i majątkiem ZOZ, niewłaściwą organizację

likwidacji nieczystości z oddziałów i komórek ZOZ-u, wadliwą organizację pracy i brak

nadzoru nad pracownikami, nierozliczanie sprzętu do prywatnego gabinetu Jolanty W.

oraz ogólny bałagan w dokumentacji sekcji.

Pismem z dnia 25 lipca 1992 r. zarząd organizacji związkowej wyraził zgodę na

- 3 -

rozwiązanie umowy o pracę z powodem bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Pismem z dnia 27 lipca 1992 r. strona pozwana poinformowała powoda o roz-

wiązaniu z powodem stosunku pracy bez wypowiedzenia z jego winy i w dniu 11 sierp-

nia 1992 r. złożyła do Prokuratury Rejonowej w J.G. doniesienie o stwierdzeniu istot-

nego niedoboru opału.

W ocenie Sądu Rejonowego strona pozwana nie udowodniła, że powód dopuścił

się przestępstwa i doszło do istotnego przekroczenia norm zużycia opału w sezonie

grzewczym 1991/92, większego niż w latach poprzednich, bowiem - jak wyjaśnił powód -

większa ilość mniej energetycznego, ale tańszego opału mogła wpłynąć na zwiększenie

ilości zakupionego opału. Sąd ustalił, że powód uchybił w sposób stanowiący ciężkie

naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych w zakresie opracowania norm

zużycia, rzetelnego prowadzenia dokumentacji i nadzoru nad właściwym prowadzeniem

spraw administracyjnych i gospodarczych, co wyrażało się brakiem bieżących zestawień

godzin pracy palaczy, brakiem inwentaryzacji i rozliczenia majątku po likwidowanym

oddziale. Na taką ocenę Sądu wpłynął fakt zajmowania przez powoda stanowiska

kierowniczego, na którym dopuścił się rażącego niedbalstwa w wykonywaniu ciążących

na nim obowiązków kierowniczych. Sąd uznał, że konsultacja ze związkiem zawodowym

była, zgodna z art. 38 KP, a zwolnienie powoda było zasadne w rozumieniu art. 52 § 1

pkt 1 KP. Dlatego Sąd Rejonowy oddalił powództwo.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu po

rozpoznaniu apelacji powoda od powyższego wyroku Sądu I instancji wyrokiem z dnia

27 lutego 1997 r. [...] oddalił apelację. Sąd Wojewódzki stwierdził, że Sąd I instancji

poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, zgodne z zebranym materiałem dowodowym i

wydał wyrok nie naruszający prawa. Trafnie też uznał, że powód uchybił podstawowym

obowiązkom pracowniczym w sposób ciężki na stanowisku kierownika sekcji

administracyjno-gospodarczej. Sąd drugiej instancji przyjął, że nie budzi zastrzeżeń

ocena Sądu pierwszej instancji, iż naruszenie przez powoda obowiązków ma postać

rażącego niedbalstwa. Działanie powoda na innym odcinku niż to wynikało z

zajmowanego stanowiska - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - nie zwalniało go z obowiąz-

ku świadczenia pracy na podstawowym stanowisku pracy. Sąd drugiej instancji w pełni

podzielił dokonaną przez Sąd Rejonowy wykładnię przepisów prawa materialnego.

Powód wniósł kasację od powyższego wyroku Sądu Wojewódzkiego, w której

- 4 -

zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 i art. 328 § 2 KPC oraz

naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 52 KP. Wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze

z dnia 9 października 1996 r. [...] oraz przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu za wszystkie instancje.

Wnoszący kasację zarzucił, że Sąd Wojewódzki nie rozważył wszechstronnie

całokształtu zebranego materiału, jak tego wymaga art. 233 § 1 KPC, przez co

bezzasadnie uznał, że ustalenia dokonane przez ten Sąd, wykazujące uchybienia

pracownicze powoda, są tak znacznego ciężaru gatunkowego, iż uzasadniają zwolnienie

powoda bez wypowiedzenia. Sąd Wojewódzki nie uzasadnił - zdaniem powoda -

podstaw zaliczenia wskazanych naruszeń obowiązków pracowniczych do kategorii

podstawowych i ciężkich naruszeń, o których mowa w art. 52 § 1 pkt 1 KP.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut kasacji naruszenia prawa materialnego jest zasadny, gdyż w sprawie

zastosowano art. 52 § 1 pkt 1 KP bez należytego wyjaśnienia, podstaw usprawiedli-

wiających rozwiązanie z powodem umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracow-

nika i pomimo braku ustalenia szczególnych zdarzeń przemawiających za natych-

miastowym usunięciem powoda z pracy. Ocena zakładu pracy uznająca zachowanie

powoda w długim okresie pracy, jako ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków

pracowniczych jest ogólnikowa i niewystarczająco skonkretyzowana. Przyjęcie tej oceny

przez Sądy obu instancji nie jest prawidłowe. Budzi zastrzeżenie przypisywanie

powodowi zaniedbań w wykonywaniu formalnie mieszczących się w zakresie jego

czynności, obowiązków, które stały się nieaktualne w zmienionych warunkach

gospodarki rynkowej i nie wymagały realizacji. Dotyczy to w szczególności opra-

cowywania norm zużycia opału, które - jak twierdzi skarżący dokonywało Centralne

Biuro Handlu Opałem w W., zapatrujące pozwany ZOZ przejściowo w węgiel do czasu

rozwiązania umowy. Nie wyjaśniono, czy normy zużycia opału w zestawieniu z okresem

pracy palaczy mogły być opracowywane przez powoda lub innego pracownika ZOZ-u,

nie posiadającego specjalistycznych kwalifikacji w zakresie energetyki. Budzi

zastrzeżenie przypisywanie winy powodowi obciążonemu tym obowiązkiem, pomimo, iż

- 5 -

nie miał on w tym zakresie kompetencji. Nie wiadomo też, czy ten obowiązek

nieprzerwanie istniał w jednostkach organizacyjnych służby zdrowia nawet po zniesieniu

reglamentacji opałem i ograniczeń w nabywaniu węgla. Brak przekonująco

umotywowanych ocen w kwestii, kto był odpowiedzialny za prawidłowy obieg

dokumentów, tj. dział administracyjno-gospodarczy, czy księgowości. Według twierdzeń

powoda księgowość nie datowała na bieżąco i nie numerowała faktur opałowych w celu

uniknięcia zapłaty odsetek za nie płacone w terminie zakupy opału z braku środków

finansowych. Nie zostało wyjaśnione, czy wydzielona komórka inwentaryzacyjna

podlegała głównej księgowej, czy też bezpośrednio powodowi. Brak wnikliwych i jasnych

ocen stanu faktycznego, uniemożliwia sprawdzenie w ramach kontroli kasacyjnej

zaskarżonego wyroku, prawidłowości zastosowania w sprawie przepisu art. 52 § 1 pkt 1

KP. Budzi wątpliwość zwłaszcza słuszność sumarycznego obciążenia powoda

odpowiedzialnością za nieprawidłowości istniejące w pozwanym zakładzie pracy. Sąd

Wojewódzki nie uzasadnił należycie dlaczego zaliczył powyższe uchybienia do kategorii

podstawowych obowiązków pracowniczych. Nie wskazał również, które z tych naruszeń

miały charakter podstawowy w pracy powoda. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 grudnia

1976 r. I PRN 111/76 wyjaśnił, że ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków

pracowniczych w rozumieniu art. 52 § 1 pkt 1 KP zachodzi wówczas, gdy m.in. działanie

lub zaniechanie obowiązków cechuje wina umyślna lub rażące niedbalstwo. Przy

ocenie, czy miało miejsce takie zachowanie się pracownika, trzeba brać pod uwagę

wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na osąd o charakterze zawinienia.

Powierzchowna ocena Sądu II instancji, że podane przez pozwaną uchybienia powoda

stanowią rażące niedbalstwo, nie jest przekonująco uzasadniona w konkretnym stanie

faktycznym sprawy. Według art. 52 § 1 ust. 1 KP nie każde naruszenie obowiązków

pracowniczych może stanowić podstawę do rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę

bez wypowiedzenia, lecz tylko szczególnego rodzaju zawinione uchybienia pracownicze,

które spowodowały zagrożenie interesu zakładu pracy lub istotną szkodę w mieniu

pracodawcy. Mogą być one zakwalifikowane do kategorii ciężkiego naruszenia

podstawowych obowiązków pracowniczych, jeżeli przy tym można przypisać

pracownikowi niesumienność bądź nierzetelność lub nieuczciwość, albo nielojalność

powodującą utratę zaufania pracodawcy do pracownika i niemożliwość dalszego

zatrudnienia go w zakładzie pracy.

- 6 -

Powyższe wywody wskazują na konieczność ponownego rozpoznania sprawy

przez Sąd drugiej instancji, który powinien w ramach postępowania apelacyjnego do-

konać wnikliwej oceny ustaleń Sądu I instancji, a zwłaszcza rozważyć, czy zachowanie

powoda może być zakwalifikowane do ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków

pracowniczych, uzasadniającego zastosowanie w stosunku do niego art. 52 § 1 pkt 1 KP

przez pozwany zakład pracy. W razie uznania, że rozwiązanie stosunku pracy z

powodem nastąpiło z naruszeniem art. 52 § 1 pkt 1 KP, Sąd Wojewódzki powinien mieć

na uwadze przepis art. 477

1

§ 2 KPC, jak również art. 58 i art. 56 KP w brzmieniu

obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy

- Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 24, poz. 110). Będzie to

wymagało rozważenia, czy żądanie powoda przywrócenia do pracy na poprzednich

warunkach jest zgodne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa (art. 8

KP) w ustalonych okolicznościach sprawy.

Jeśli chodzi o drugi zarzut kasacji naruszenia przepisów postępowania, to jest art.

233 § 1 i art. 328 § 2 KPC, to - zdaniem Sądu Najwyższego - zarzut ten jest chybiony.

Uzasadnienie orzeczenia Sądu II instancji odpowiada wymaganiom art. 328 § 2 KPC.

Sąd Najwyższy nie dopatrzył się także naruszenia przez Sąd Wojewódzki przepisu art.

233 § 1 KPC, gdyż Sąd ten nie prowadził w postępowaniu apelacyjnym uzupełniającego

postępowania dowodowego.

Z tych względów Sąd Najwyższy na zasadzie art. 393

13

§ 1 KPC orzekł, jak w

sentencji.

========================================