III ZP 31/97

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 9 października 1997 r.

III ZP 31/97

Przewodniczący Prezes SN: Jan Wasilewski, Sędziowie SN: Kazimierz

Jaśkowski, Adam Józefowicz (sprawozdawca), Jerzy Kwaśniewski (współsprawoz-

dawca - autor uzasadnienia), Janusz Łętowski, Andrzej Wasilewski, Andrzej Wróbel

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Włodzimierza

Skoniecznego, po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 9 października 1997 r. wniosku

Ministra Sprawiedliwości skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego

do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby Administracyjnej, Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź

na następujące pytanie prawne:

Czy wypłatę rekompensaty pieniężnej, o której mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z

dnia 4 października 1991 r. o zmianie niektórych warunków przygotowania inwestycji

budownictwa mieszkaniowego w latach 1991-1995 oraz o zmianie niektórych ustaw

(Dz. U. Nr 13, poz. 384 ze zm.) należy uzależniać od udokumentowania przez wnios-

kodawcę wydatków na cele określone w ust. 2, w kwocie nie niższej niż dwukrotna

wysokość rekompensaty obliczonej według ceny mieszkania, obowiązującej na dzień

wypłaty rekompensaty, czy też obliczonej według ceny mieszkania aktualnej w czasie

składania wniosków, następnie zrewaloryzowanej przy uwzględnieniu ceny mieszkania

obowiązującej na dzień wypłaty ?

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Warunkiem wypłacenia rekompensaty pieniężnej, o której mowa w art. 7

ust. 1 ustawy z dnia 4 października 1991 r. o zmianie niektórych warunków

przygotowania inwestycji budownictwa mieszkaniowego w latach 1991-1995 oraz

o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 103, poz. 446 ze zm.) jest udokumentowanie

przez wnioskodawcę wydatków na cele określone w art. 7 ust. 2 tej ustawy w

kwocie nie niższej niż dwukrotna wysokość rekompensaty obowiązującej w dniu

złożenia wniosku lub w dniu późniejszego udokumentowania poniesionych

wydatków.

U z a s a d n i e n i e

Pytanie zawarte we wniosku Ministra Sprawiedliwości wyraża wątpliwości co do

interpretacji, wynikającego z ustawy z dnia 4 października 1991 r. o zmianie niektórych

warunków przygotowania inwestycji budownictwa mieszkaniowego w latach 1991-1995

oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 103, poz. 446), mechanizmu wypłacania

rekompensat pieniężnych dla kandydatów do spółdzielni mieszkaniowych. Stosownie

do art. 7 ust. 4 powołanej ustawy rekompensaty są wypłacane począwszy od 1993 r.,

nie później niż do końca 1997 r., w ramach kwot dotacji przyznanych wojewodom

corocznie na ten cel z budżetu państwa. Warunkiem wypłacenia rekompensaty jest

udokumentowanie przez wnioskodawcę wydatków na cele mieszkaniowe, w kwocie nie

niższej niż dwukrotna wysokość rekompensaty.

Przedstawiona przez Ministra Sprawiedliwości wątpliwość odnosi się wprost do

określenia "wysokości rekompensaty" w rozumieniu powołanego art. 7 ust. 4 ustawy,

jako miernika wymaganych nakładów na cele mieszkaniowe. W warunkach inflacji

wysokość rekompensaty aktualnej w chwili złożenia wniosku jest często istotnie niższa

od wysokości rekompensaty podlegającej wypłaceniu. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ma ona

odpowiadać 10% średniej w danym województwie ceny mieszkania w spółdzielczym

wielorodzinnym budownictwie mieszkaniowym o powierzchni 50 m

2

, obliczonej przez

wojewodę według stanu na dzień wypłaty tej rekompensaty. Jeżeli zatem po złożeniu

wniosku o rekompensatę zawierającego udokumentowanie poniesienia wydatków na

cele mieszkaniowe w wymaganej wysokości następuje wzrost ceny mieszkań, to

powstaje problem czy z tego powodu można wymagać wyższych wydatków na cele

mieszkaniowe i w konsekwencji pozbawiać prawa do rekompensaty.

O poważnych wątpliwościach w zakresie przepisu określającego przedmiotowy

warunek wypłacania rekompensat pieniężnych dla kandydatów do spółdzielni

mieszkaniowych świadczy - zdaniem Ministra Sprawiedliwości - rozbieżność interpre-

tacji tego przepisu między organami administracji państwowej a Naczelnym Sądem

Administracyjnym. Organy administracji orzekające w sprawach wniosków o wypłacanie

rekompensat oceniając, czy zaistniały przesłanki dotyczące wysokości poniesionych

wydatków w kwocie nie niższej niż dwukrotna wysokość rekompensaty, przyjmują, że jej

wysokość powinna być obliczona według ceny mieszkania obowiązującej na dzień

składania wniosków, a następnie zrewaloryzowanej z uwzględnieniem ceny mieszkania

obowiązującej na dzień wypłaty. Taką interpretację Naczelny Sąd Administracyjny uznał

za sprzeczną z obowiązującym prawem. W wyrokach wydanych w sprawach I SA

241/94, I SA 768/94, i SA 1203/94, I SA 900/95, I SA 889/95 i I SA 947/95 Naczelny

Sąd Administracyjny stwierdził, że warunkiem wypłacenia rekompensaty jest

udokumentowanie przez wnioskodawcę wydatków na cele określone w art. 7 ust. 2

ustawy w kwocie nie niższej niż dwukrotna wysokość rekompensaty, przy czym jej

wysokość winna być obliczona według stanu na dzień wypłaty.

Prokurator Prokuratury Krajowej, który brał udział w posiedzeniu Sądu Najwyż-

szego, wniósł o podjęcie uchwały sprowadzającej się do udzielenia odpowiedzi, że

warunkiem wypłacenia rekompensaty jest udokumentowanie przez wnioskodawcę

wydatków w kwocie nie niższej niż dwukrotna wysokość rekompensaty, ustalonej na

dzień złożenia wniosku o jej wypłacenie.

Ze wskazanych we wniosku Ministra Sprawiedliwości spraw rozpoznanych przez

Naczelny Sąd Administracyjny wynika, że stosowanie przepisu uzależniającego

wypłacenie rekompensaty od tego, czy osoby uprawnione dokonały wydatków na cele

mieszkaniowe w wymaganej wysokości spowodowało poważne trudności i niejednolite

orzecznictwo zarówno organów administracji państwowej jak i Naczelnego Sądu

Administracyjnego. Źródłem tych trudności - należy się zgodzić z wnioskodawcą - jest

budząca wątpliwości redakcja przedmiotowego unormowania. Wymagana wysokość

wydatków została określona przez wskazaną proporcję z wysokością rekompensaty

(art. 7 ust. 4), która z kolei wyliczona jest z uwzględnieniem ceny mieszkania o

powierzchni 50 m

2

według stanu na dzień wypłaty rekompensaty (art. 7 ust. 1). Jeżeli

wymagana wysokość wydatków wnioskodawcy na cele mieszkaniowe miałaby być

ustalona według stanu na dzień wypłaty rekompensaty to, wobec inflacyjnego wzrostu

cen mieszkań, byłby to warunek w istocie niweczący uzasadniony wniosek o

rekompensatę. Nie chodzi tu przy tym o sytuacje wyjątkowe skoro wynikający z art. 7

ust. 4 ustawy mechanizm wypłacania rekompensat w ciągu kilku lat (1993-1997) w

ramach kwot dotacji przyznanych wojewodom dopuszczał, jeżeli wręcz nie zakładał

rozłożenia w dłuższych okresach realizacji wniosków o rekompensaty. Przyjęcie, że

wypłacanie rekompensaty uzależnione jest od wydatków na cele mieszkaniowe w

wysokości, której wnioskodawcy nie mogli uwzględniać przy składaniu wniosku

prowadziłoby do odmowy rekompensat uprawnionym do nich osobom wyłącznie z

powodu okoliczności zaistniałych po złożeniu uzasadnionego wniosku i od

wnioskodawców niezależnych. Nie jest jednak, mimo niejasnej redakcji art. 7 ust. 4

ustawy, uprawnione założenie, że unormowany w całym artykule 7 mechanizm

przyznawania i wypłacania rekompensaty jest wewnętrznie niespójny. Nie jest bowiem

tak, że przyjęta zasada wypłaty rekompensaty jest oderwana, a nawet sprzeczna z

przyjętymi zasadami przyznawania rekompensaty. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy

rekompensatę mogą otrzymać kandydaci do spółdzielni mieszkaniowych objęci listami

prowadzonymi przez wojewodów lub zarejestrowani w spółdzielniach mieszkaniowych,

którzy: 1) do końca 1990 r. zgromadzili wymagane wkłady mieszkaniowe, 2) są

pełnoletni, 3) nie posiadają samodzielnych mieszkań, bądź mieszkają w lokalach, w

których na osobę przypada mniej niż 5 m

2

powierzchni mieszkalnej. Rekompensata -

jak to wynika z art. 7 ust. 2 ustawy - przeznaczona jest na uzupełnienie wydatków

poniesionych przez kandydata na budowę budynku mieszkalnego, wkład mieszkaniowy

lub budowlany do spółdzielni albo innej jednostki organizacyjnej budującej budynki

mieszkalne, a także określonych innych wydatków (nadbudowę, przebudowę, remonty).

Udokumentowanie przez wnioskodawcę wydatków na cele, o których mowa w ust. 2, w

kwocie nie niższej niż dwukrotna wysokość rekompensaty (art. 7 ust. 4) nazwane

zostało w tym przepisie "warunkiem wypłacenia rekompensaty". Jest to także warunek

nabycia prawa do rekompensaty i w tym znaczeniu jego charakter prawny jest taki sam

jak warunków określonych w art. 7 ust. 1 ustawy. Wymienione przepisy określają

przesłanki nabycia uprawnienia do otrzymania rekompensaty. Osoba spełniająca te

przesłanki może złożyć wniosek o wypłacenie rekompensaty (art. 7 ust. 3). Jeżeli

wniosek odpowiada wymaganiom, od którego zależne jest uprawnienie do

rekompensaty, a między innymi udokumentuje poniesione wydatki na wyznaczone w

ustawie cele mieszkaniowe w kwocie nie niższej niż dwukrotna wysokość

rekompensaty, to organ właściwy do jej wypłacenia nie może potraktować tego wniosku

jako bezzasadny. Trzeba przy tym zauważyć, że wymagane udokumentowanie oznacza

udowodnienie w formie dokumentu określonego faktu. Nie może tu chodzić o

udokumentowanie zdarzeń, która powstaną dopiero w przyszłości. Z istoty tego

uprawnienia wynika, że wymagany stan faktyczny powinien poprzedzać powstanie

prawa do rekompensaty. Należy więc uznać, że przesłanki uprawniające do rekom-

pensaty trzeba ocenić według stanu na dzień złożenia wniosku zawierającego udoku-

mentowanie wydatków. Jeżeli zainteresowany fakt dokonania wydatków udoku-

mentował po złożeniu wniosku, to jego prawo do rekompensaty powstaje w dacie

złożenia tych dokumentów. Kwotę rekompensaty określa wojewoda w wysokości 10%

średniej w danym województwie ceny mieszkania w spółdzielczym wielorodzinnym

budownictwie mieszkaniowym o powierzchni 50 m

2

według stanu na dzień jej wypłaty

(art. 7 ust. 1 ustawy), co z reguły następuje w okresie późniejszym niż nabycie do niej

prawa (art. 7 ust. 4 ustawy). Jeżeli wysokość rekompensaty w dacie jej wypłaty, na

skutek inflacyjnego wzrostu ceny mieszkań, będzie wyższa od rekompensaty obliczonej

według stanu na dzień złożenia wniosku, to nie podważa to spełnienia warunku z art. 7

ust. 4 ustawy. Jego istotą jest bowiem określona proporcja pomiędzy wartością

wydatków na cele mieszkaniowe wnioskodawcy, a ceną mieszkania. Relacji tych w

istocie nie zmieni wzrost ceny mieszkania, skoro skutki inflacyjne mogą się odnosić

również do wydatków na cele mieszkaniowe. Wreszcie trzeba stwierdzić, że wynikające

z art. 7 ust. 4 ustawy trudności interpretacyjne nie mogą prowadzić do pozbawienia

przyznanych przez ustawę uprawnień do rekompensaty. Uprawnienia do rekompensaty

powinny być zatem oceniane na dzień złożenia wniosku zawierającego

"udokumentowanie" wysokości poniesionych przez wnioskodawcę wydatków na cele

mieszkaniowe. Jeżeli udokumentowanie nastąpi po złożeniu wniosku, to miarodajna dla

oceny zachowania warunku z art. 7 ust. 4 ustawy jest wysokość tych wydatków w

kwocie nie niższej niż dwukrotna wysokość rekompensaty obowiązującej w dniu takiego

udokumentowania poniesionych wydatków. Ustawa bowiem, poza wynikającym z art. 7

ust. 3 terminem do składania wniosków o wypłacenie rekompensaty (do końca 1995 r.)

nie wprowadziła innego terminu dla spełnienia warunku dotyczącego udokumentowania

poniesionych wydatków na cele mieszkaniowe.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji

uchwały.

========================================