I PKN 325/97

Wyrok z dnia 14 października 1997 r.

I PKN 325/97

Określenie struktury organizacyjnej związku zawodowego, w tym także

ilości członków związku, która pozwala powołać zakładową organizację związ-

kową, jako należące do sfery swobodnego działania związku, następuje w sta-

tucie i uchwałach statutowych organów związkowych (art. 9 i 10 ustawy z dnia

23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca), Sę-

dziowie SN: Barbara Wagner, Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 października 1997 r. sprawy z po-

wództwa Stefana S. przeciwko "Firmie Bogdana B." Lody Oddział w W. o uznanie za

bezskuteczne wypowiedzenia warunków umowy o pracę, na skutek kasacji strony

pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w Zielonej Górze z dnia 21 kwietnia 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Wolsztynie wyrokiem z dnia 20 stycznia 1997 r.

uznał za bezskuteczne wypowiedzenie zmieniające umowę o pracę dokonane w dniu

28 listopada 1996 r. przez Bogdana B. w stosunku do Stefana S. Sąd I instancji usta-

lił, że w dniu 1 sierpnia 1996 r. powstała u pozwanego zakładowa organizacja związ-

kowa NSZZ "Solidarność". Tego samego dnia w Zarządzie Regionu "Solidarność" w

Z.G. została zarejestrowana Tymczasowa Komisja Zakładowa, w skład której wszedł

powód Stefan S. Pozwany został zawiadomiony o powstaniu organizacji i składzie

utworzonego organu. W dniu 19 października 1996 r. wybrany został zarząd zakłado-

wej organizacji związkowej, którego przewodniczącym został powód. O tym fakcie

pozwany został również zawiadomiony. W dniu 29 listopada 1995 r. pozwany doko-

nał wypowiedzenia zmieniającego powodowi warunki pracy i płacy na jego nieko-

rzyść, gdyż w miejsce stanowiska brygadzisty zaproponował mu stanowisko pracow-

2

nika produkcyjnego za wynagrodzeniem mniejszym o 120 zł miesięcznie. Pozwany

nie uzyskał zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej na wypowiedzenie

zmieniające. W tej sytuacji Sąd Rejonowy uznał, że czynność pozwanego naruszyła

art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 55,

poz. 234 ze zm.) i uwzględnił powództwo, a także zasądził od pozwanego na rzecz

powoda kwotę 40 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze,

rozpoznając apelację pozwanego, wyrokiem z dnia 21 kwietnia 1997 r. oddalił ją. Sąd

ten podniósł, że prawidłowe jest ustalenie Sądu I instancji, iż w chwili wypowiedzenia

zmieniającego powód był przewodniczącym zarządu zakładowej organizacji związko-

wej NSZZ "Solidarność" w przedsiębiorstwie prowadzonym przez pozwanego. Zgod-

nie z art. 9 i art. 10 ustawy o związkach zawodowych, o strukturach organizacyjnych

związków, zasadach członkostwa i sprawowaniu funkcji związkowych decyduje statut

danego związku i uchwały statutowych organów związkowych. Wobec tego, że statut

NSZZ "Solidarność" nie wymaga określonej liczby osób mogących utworzyć zakłado-

wą organizację związkową, nie jest trafne powoływanie się strony pozwanej na art.

12 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, który dla powstania związku zawodowe-

go wymaga podjęcia uchwały co najmniej przez 10 uprawnionych do tego osób. Tak

więc, skoro powód w chwili dokonania wypowiedzenia zmieniającego był przewodni-

czącym zarządu zakładowej organizacji związkowej, nie mogła nastąpić jednostronna

zmiana warunków pracy i płacy na jego niekorzyść bez zgody zarządu tej organizacji.

Z tego względu Sąd Wojewódzki, co do żądania głównego oddalił apelację strony

pozwanej, a dokonał jedynie zmiany rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu.

Od wyroku Sądu II instancji złożył kasację pozwany zarzucając naruszenie

prawa materialnego przez błędną interpretację przepisów ustawy o związkach zawo-

dowych oraz statutu NSZZ "Solidarność" w kwestii powoływania i istnienia organizacji

zakładowych oraz przez nieuwzględnienie art. 8 KP. Wnoszący kasację zarzucił rów-

nież naruszenie przepisów postępowania przez niewyjaśnienie wszystkich okolicz-

ności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, lecz nie

wskazał, o jakie przepisy mu chodzi.

Zdaniem pozwanego Sąd Wojewódzki przyjął dowolną interpretację § 8 ust. 1

statutu, która nie uwzględnia okoliczności, że zrezygnowanie z wymagania pewnej

minimalnej liczby członków prowadziłoby do niemożności wyłonienia zarządu i ko-

misji rewizyjnej zakładowej organizacji związkowej. Dlatego art. 12 ust. 1 ustawy o

3

związkach zawodowych powinien być stosowany odpowiednio, tym bardziej że nie

ma "praktycznej różnicy między powstającym w zakładzie pracy nowym związkiem

zawodowym, a powoływaną zakładową organizacją związkową NSZZ "Solidarność"".

Dla rozpoznawanej sprawy bardzo istotna jest liczba członków zakładowej organiza-

cji związkowej, gdyż od niej zależy, czy władze tej organizacji istniały i czy powód był

przewodniczącym, a w konsekwencji, czy uzyskanie zgody na wypowiedzenie zmie-

niające było konieczne (art. 32 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych). Według

pozwanego Sąd Wojewódzki powinien także rozważyć, czy powód dochodząc rosz-

czenia z art. 45 § 1 w związku z art. 42 KP nie korzysta ze swego prawa w sposób

sprzeczny z zasadami współżycia.

Przytaczając powyższe zarzuty pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpozna-

nia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podniesiony przez powoda zarzut naruszenia przepisów postępowania nie

może być przedmiotem badania i oceny z punktu widzenia jego trafności. Z art. 3931

pkt 2 KPC wynika, że podstawę skargi kasacyjnej stanowi naruszenie przepisów pos-

tępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W dotychczasowym

swoim orzecznictwie związanym z instytucją kasacji Sąd Najwyższy wielokrotnie i

konsekwentnie wypowiadał się, że warunkowi przytoczenia podstaw kasacyjnych i

ich uzasadnienia, o którym stanowi art. 3933

KPC, nie czyni zadość ogólnikowe twier-

dzenie o popełnieniu przez sąd uchybień, na przykład w zakresie niewyjaśnienia

sprawy czy błędnej oceny dowodów. Jest natomiast konieczne podanie konkretnego

przepisu, który został naruszony, wskazanie na czym owo naruszenie polegało i dla-

czego mogło mieć wpływ na wynik sprawy (tak np. postanowienie z dnia 20 listopada

1996 r., I PKN 22/96, OSNAPiUS 1997 nr 5 poz. 74, postanowienie z dnia 6 listo-

pada 1996 r., II UKN 12/96, OSNAPiUS 1997 z. 10 poz. 173, wyrok z dnia 7 marca

1997 r., I PKN 27/97, OSNAPiUS 1997 z. 21 poz. 422). Brak powyższych elementów

kasacji sprawia, że Sąd Najwyższy nie ma możliwości sprawdzenia trafności

przedstawianych w niej twierdzeń, nie jest zaś uprawniony do przypisywania skarżą-

cemu intencji, które nie wynikają w sposób oczywisty z przytoczonych przez niego

zarzutów, ich uzasadnienia i powołanych przepisów.

4

Naruszenie art. 3933

KPC w omawianym zakresie powoduje, że Sąd Najwyż-

szy, nie mając możliwości przeprowadzania postępowania dowodowego, rozpoznaje

sprawę na podstawie ustalonego przez sąd drugiej instancji stanu faktycznego. W

przedmiotowej sprawie oznacza to, że Sąd Najwyższy jest związany ustaleniem Są-

du Wojewódzkiego, iż powód w chwili wypowiedzenia mu warunków pracy i płacy był

przewodniczącym Zarządu Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" i korzystał z

ochrony przewidzianej w art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach

zawodowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234 ze zm.). Pozostaje zatem do rozważenia kwes-

tia, czy zaskarżony wyrok narusza powołane w kasacji przepisy prawa materialnego.

Skarżący, zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie § 8 ust. 1 pkt 1

statutu NSZZ "Solidarność" w nowym brzmieniu, przypisuje Sądowi Wojewódzkiemu

pominięcie ważnej okoliczności, jaką jest liczba członków mających utworzyć zakła-

dową organizację związkową. Zdaniem skarżącego, mimo iż wymienione postano-

wienie statutu nie określa minimum członków, to uwzględniając § 26 tego statutu

trzeba przyjąć, że powinno być ich tylu, by możliwe było powołanie władz organizacji,

tj. komisji zakładowej i zakładowej komisji rewizyjnej. Tym samym - według pozwane-

go - należy dojść do wniosku, że skoro postanowienia statutu nie określają liczby

członków, a nie ulega wątpliwości, że istnienie pewnego minimum jest konieczne, po-

winien być zastosowany art. 12 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, który prze-

widuje, że związek zawodowy powstaje z mocy uchwały o jego utworzeniu, podjętej

przez co najmniej 10 osób uprawnionych do tworzenia związków zawodowych. Nie

ma bowiem racji, które tłumaczyłyby stanowisko, że jedna z organizacji związkowych

musi dla swego istnienia zrzeszać co najmniej 10 członków, innej zaś ten warunek

nie dotyczy. Tymczasem Sądy obu instancji w ogóle nie zajęły się ustaleniem, ilu

członków liczy organizacja związkowa, co do której powód twierdzi, że została utwo-

rzona u pozwanego i poprzestały na zapisie zawartym w rejestrze zarządu Regionu

NSZZ "Solidarność", chociaż rejestr ten nie wykazuje władz organizacji zakładowej z

tej prostej przyczyny, że brak jest liczby członków umożliwiającej skompletowanie

tych władz. Dlatego też - zdaniem pozwanego - skoro nie istnieją władze zakładowej

organizacji związkowej, powód nie może korzystać z ochrony przed wypowiedzeniem

mu warunków pracy i płacy przysługującej członkowi zarządu lub komisji rewizyjnej

organizacji zakładowej.

Stanowisko skarżącego nie może być uznane za trafne. Sąd Wojewódzki w

uzasadnieniu wyroku dostatecznie dużo uwagi poświęcił poruszonej wyżej kwestii i

5

stwierdził, że według pierwotnej treści § 8 ust. 1 pkt 1 statutu organizacja zakładowa

NSZZ "Solidarność" powinna liczyć co najmniej 10 członków. Jednak podczas VI

Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ "Solidarność" w Mielcu w październiku 1994 r.

zapadła uchwała odstępująca od określenia liczby członków organizacji zakładowej i

wprowadzająca nową treść § 8 ust. 1 pkt 1 statutu, zgodnie z którą podstawową jed-

nostką organizacyjną związku jest organizacja zakładowa zrzeszająca pracowników

zatrudnionych w danym zakładzie pracy bez względu na zawód. Na podstawie tej

zmiany Sąd Wojewódzki uznał, że nie jest konieczne ustalenie w niniejszej sprawie,

czy organizacja zakładowa, istniejąca u strony pozwanej w chwili wypowiedzenia

zmieniającego, liczyła 10 członków, gdyż statut NSZZ "Solidarność" takiej liczby nie

ustalił. Wbrew zapatrywaniu pozwanego art. 12 ust. 1 ustawy o związkach zawodo-

wych nie zajmuje się określeniem minimalnej liczby członków związku zawodowego,

miarodajnej dla istnienia zakładowej organizacji związkowej, lecz dotyczy koniecznej

liczby osób będących inicjatorami utworzenia związku zawodowego. Wynika to

wprost z treści przepisu, że o utworzeniu związku zawodowego (a nie zakładowych

jednostek organizacyjnych związku) decyduje uchwała "co najmniej 10 osób upraw-

nionych do tworzenia związków zawodowych". Powyższemu przepisowi odpowiada

w statucie nie § 8 ust. 1 pkt 1, lecz § 10 ust. 1 zdanie 1, w myśl którego podstawowe

jednostki organizacyjne powstają z inicjatywy podjętej przez co najmniej 10 osób

uprawnionych do tworzenia związku zawodowego. Porównując regulację ustawową z

aktualnymi postanowieniami statutu NSZZ "Solidarność" można przyjąć, że obowią-

zująca obecnie treść § 8 ust. 1 pkt 1 statutu została dostosowana do ustawy, a po-

nadto, że rezygnacja z określenia minimalnej liczby członków związku jest następs-

twem społeczno-gospodarczej rzeczywistości, w której istnieje wiele małych zakła-

dów pracy, zatrudniających niewielu pracowników, wskutek czego stałe utrzymanie

liczby członków organizacji zakładowej nie mniejszej niż 10 mogłoby niejednokrotnie

okazać się niemożliwe, przynajmniej okresowo.

Powyższa kwestia ma zresztą w sprawie znaczenie teoretyczne. Z ustaleń Są-

du Rejonowego, przyjętych przez Sąd Wojewódzki jako prawidłowe, wynika bowiem,

że pismem z dnia 1 sierpnia 1996 r. - czyli przed wypowiedzeniem powodowi warun-

ków pracy i płacy - pozwany został zawiadomiony o rozpoczęciu działalności zakła-

dowej organizacji związkowej oraz o składzie Tymczasowej Komisji Zakładowej, któ-

rej przewodniczącym został powód, jak też o rejestracji tej organizacji w Zarządzie

Regionu. Również przed dokonaniem wypowiedzenia zmieniającego pozwany został

6

poinformowany o przeprowadzeniu w dniu 19 października 1996 r. wyborów do Za-

rządu Komisji Zakładowej i do Komisji Rewizyjnej, a także o tym, że powód został

wybrany na przewodniczącego Zarządu. Ponadto w piśmie z dnia 26 listopada 1996

r. skierowanym do pozwanego Zarząd Komisji Zakładowej oświadczył, że organiza-

cja zakładowa liczy 13 członków. W tej sytuacji zaskarżony wyrok nie narusza ani

postanowień § 8 ust. 1 pkt 1 i § 26 ust. 1 statutu NSZZ "Solidarność", ani art. 32 ust.

2 w związku z ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. W świetle bowiem istnieją-

cych w sprawie dowodów nie mógł Sąd Wojewódzki przyjąć, że zakładowa organiza-

cja związkowa nie posiada zarządu i komisji rewizyjnej. Natomiast strona pozwana

dowodów przeciwnych nie przedstawiła. To prawda, że w myśl art. 30 ust. 21

ustawy

o związkach zawodowych, wprowadzonego nowelą do Kodeksu pracy i obowiązują-

cego od dnia 2 czerwca 1996 r., pracodawca jest obowiązany w indywidualnych

sprawach ze stosunku pracy zwrócić się do zakładowej organizacji związkowej o in-

formację o pracownikach korzystających z jej obrony, lecz przepis ten nie ma wpływu

na ocenę wypowiedzenia zmieniającego dokonanego powodowi. Strona pozwana

dowiedziała się bowiem dostatecznie wcześnie przed podjęciem decyzji o tym, że

powód został wybrany na przewodniczącego zarządu organizacji zakładowej.

Z tych przyczyn, wobec nietrafności zarzutu naruszenia przepisów prawa ma-

terialnego i niewykazania w sposób wymagany art. 3933

KPC naruszenia przepisów

postępowania, Sąd Najwyższy uznał, że kasacja, jako pozbawiona usprawiedliwio-

nych podstaw, podlega oddaleniu stosownie do art. 39312

KPC. Końcowy jej zarzut,

iż wydanie zaskarżonego orzeczenia nastąpiło z naruszeniem art. 8 KP, jest również

nietrafny. Przepis ten pozwala nie uwzględnić roszczenia strony, która chce ze swe-

go prawa uczynić użytek sprzeczny z zasadami współżycia społecznego lub ze spo-

łeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa. Skarżący upatruje naruszenia

powyższego przepisu w tym, że Sąd Wojewódzki nie zbadał z urzędu, czy powód

żądając przywrócenia do pracy nie nadużył swego prawa, skoro - zdaniem skarżące-

go - nie można wykluczyć, że zakładowa organizacja związkowa u pozwanego w

ogóle nie istnieje. W tej kwestii należy stwierdzić, że wraz ze skreśleniem § 2 art. 3

KPC ustawodawca zniósł obowiązek działania przez sądy z urzędu, rozumiany jako

podejmowanie z własnej inicjatywy czynności niezbędnych do uzupełnienia dowodów

przedstawionych przez strony. Inicjatywa i działanie należą obecnie do stron. Tak

więc do pozwanego należało wykazanie, że powód z przysługującego mu prawa

uczynił użytek sprzeczny z art. 8 KP. Obowiązek ten ciążył na nim także z uwagi na

7

zasadę wyrażoną w art. 6 KC, mającym zastosowanie w sprawach ze stosunku pracy

w związku z art. 300 KP.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.

========================================