III ZP 36/97

Uchwała z dnia 24 października 1997 r.

III ZP 36/97

Przewodniczący SSN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN: Adam

Józefowicz, Andrzej Wasilewski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony

Kaszczyszyn, w zprawie z powództwa Marii G. przeciwko Poradni Psychologiczno-

Pedagogicznej w L. o ekwiwalent za urlop wypoczynkowy, po rozpoznaniu na posie-

dzeniu jawnym dnia 24 października 1997 r. zagadnienia prawnego przekazanego

przez Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postano-

wieniem z dnia 3 lipca 1997 r. [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1 KPC:

"Czy przepis art. 155

1

KP ma zastosowanie do nauczycieli poprzez art. 91 c

ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r.- Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.,

jednolity tekst: Dz. U. Nr 56 z 1997 r., poz. 357)"

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Do nauczycieli zatrudnionych w szkołach, w których nie są przewidziane

ferie szkolne, ma zastosowanie art. 155

1

KP w związku z art. 91 c ustawy z dnia 26

stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz. U. z 1997 r., Nr 56, poz.

357).

U z a s a d n i e n i e

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowie-

niem z 3 lipca 1997 r. [...] działając w trybie art. 390 § 1 KPC przedstawił Sądowi

Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:

?Czy przepis art. 155

1

KP ma zastosowanie do nauczycieli poprzez art. 91c

ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr

56, poz. 357)@.

W uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia prawnego, które powstało w

związku z rozpatrywaniem apelacji, Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że pojawiło się ono na tle

następującego stanu faktycznego:

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Limanowej wyrokiem z 28 kwietnia 1997 r. oddalił

powództwo Marii G. przeciwko pozwanej Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w L. o

zapłatę ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop w wymiarze 7 tygodni,

ustalając, iż powódka była zatrudniona u strony pozwanej od dnia 1 września 1995 r. na

stanowisku psychologa w wymiarze 20 godzin tygodniowo na zasadach określonych w

Karcie Nauczyciela. Na wniosek powódki umowa ta uległa rozwiązaniu na zasadzie

porozumienia stron z dniem 1 lutego 1997 r. Równocześnie na podstawie art. 64 pkt 3

Karty Nauczyciela oraz art. 155

1

KP dyrektor Poradni udzieliła powódce pięciu dni

urlopu w okresie od 27 stycznia 1997 r. do 31 stycznia 1997 r., który powódka

wykorzystała. Powódka zatrudniona była w placówce, w której nie były przewidziane

ferie szkolne.

Sąd Rejonowy w Limanowej na podstawie dyspozycji art. 64 i art. 65 Karty

Nauczyciela uznał, że prawo do uzyskania urlopu przez nauczyciela zatrudnionego w

placówce, w której nie są przewidziane ferie, nie jest uregulowane w Karcie Nauczycie-

la, a zatem w myśl art. 98 ust. 1 Karty Nauczyciela mają w tym zakresie zastosowanie

przepisy Kodeksu pracy. Skoro więc w roku kalendarzowym, w którym ustał stosunek

pracy, powódka przepracowała jedynie 1 miesiąc, to zgodnie z dyspozycją art. 155

1

KP

należy się jej tylko 1/12 z siedmiu tygodni przysługującego jej urlopu, czyli niecałe 5 dni.

Urlop ten powódka wykorzystała i w tej sytuacji nie przysługuje jej ekwiwalent pieniężny

za niewykorzystany urlop.

W apelacji od tego wyroku powódka zarzucała naruszenie przepisów prawa

materialnego i domagała się zmiany zaskarżonego wyroku i uwzględnienia powództwa,

albo uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji

do ponownego rozpoznania. Zdaniem powódki zasadność jej roszczeń w niniejszej

sprawie powinna być oceniana na podstawie art. 64 ust. 3 i art. 66 ust. 2 Karty Nau-

czyciela, a nie na podstawie art. 155

1

KP.

Przy rozpoznawaniu powyższej apelacji powstały poważne wątpliwości co do

tego, czy przepis art. 155

1

KP ma zastosowanie do nauczycieli poprzez dyspozycję art.

91c ustawy z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr

56, poz. 357).

W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że umowa o pracę z powódką została

rozwiązana z dniem 1 lutego 1997 r. na zasadzie porozumienia stron , a także i to, że

pracodawca udzielił powódce 5 dni urlopu (w okresie od 27 stycznia 1997 r. do 31

stycznia 1997 r.) z przysługujących jej 7 tygodni urlopu, powołując się przy tym na art.

64 ust. 3 Karty Nauczyciela oraz na art. 155

1

KP.

Ustawa z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela normuje w sposób szczególny

uprawnienia i obowiązki nauczycieli i w tym zakresie stanowi bez wątpienia lex specialis

w stosunku do przepisów Kodeksu pracy. Dlatego art. 91c Karty Nauczyciela wyraźnie

stanowi, że przepisy Kodeksu pracy mają zastosowanie w stosunku do nauczycieli

jedynie w zakresie spraw, które nie zostały uregulowane w Karcie Nauczyciela. Odnosi

się to zarówno do nauczycieli mianowanych, jak i nauczycieli zatrudnionych na

podstawie umowy o pracę.

Wedle art. 64 ust. 1 Karty Nauczyciela, nauczycielowi zatrudnionemu w szkole,

w której organizacja pracy przewiduje ferie letnie i zimowe, przysługuje urlop

wypoczynkowy w wymiarze odpowiadającym okresowi ferii i w czasie ich trwania. Rów-

nocześnie art. 65 Karty Nauczyciela stanowi, że nauczyciel zatrudniony w szkole, w

której organizacja pracy przewiduje ferie szkolne, uzyskuje prawo do pierwszego urlopu

w ostatnim dniu poprzedzającym ferie szkolne, a prawo do drugiego i dalszych urlopów

w każdym następnym roku kalendarzowym.

Natomiast nauczycielom zatrudnionym w szkołach, w których organizacja pracy

nie przewiduje ferii szkolnych, przysługuje prawo do urlopu wypoczynkowego w

wymiarze 7 tygodni w czasie ustalonym w planie urlopów (art. 64 ust. 3 Karty Nau-

czyciela). Nie odnosi się do nich jednak dyspozycja art. 66 ust. 1 Karty Nauczyciela,

bowiem dotyczy ona nauczycieli korzystających z urlopu w czasie ferii szkolnych. Na

mocy art. 91c Karty Nauczyciela należy w tym wypadku stosować przepis art. 165 KP.

Z kolei art. 66 ust. 2 Karty Nauczyciela stanowi, że w razie niewykorzystania

przysługującego urlopu wypoczynkowego nauczycielowi przysługuje ekwiwalent pie-

niężny za okres nie wykorzystanego urlopu (także w wyniku rozwiązania lub wygaś-

nięcia stosunku pracy), nie więcej jednak niż za 8 tygodni w odniesieniu do nauczycieli,

o których mowa w art. 64 ust. 1 Karty Nauczyciela oraz nie więcej niż za 7 tygodni w

odniesieniu do nauczycieli, o których mowa w art. 64 ust. 3 Karty Nauczyciela, o ile

rozwiązanie stosunku pracy nie nastąpiło z przyczyn powodujących utratę prawa do

urlopu wypoczynkowego. W świetle przepisów prawnych obowiązujących do dnia 31

grudnia 1996 r. obowiązek realizacji prawa do urlopu nabytego w danym roku

kalendarzowym obciążał w całości pracodawcę zatrudniającego pracownika w dniu

nabycia tego prawa, chyba że w grę wchodziły przyczyny uzasadniające utratę prawa

do nabytego urlopu. Natomiast z dniem 1 stycznia 1997 r., tj. z wejściem w życie

nowelizacji przepisów Kodeksu pracy, zmiana pracodawcy w ciągu roku kalen-

darzowego, bez względu na sposób ustania stosunku pracy oraz długość przerwy

dzielącej kolejne zatrudnienie, nie ogranicza, ani też nie wyłącza prawa pracownika do

urlopu. Jednakże zgodnie z obowiązującą aktualnie dyspozycją art. 155

1

§ 1 KP, urlop

nabyty w danym roku kalendarzowym przysługuje pracownikowi u każdego pracodawcy

zatrudniającego pracownika w ciągu roku, w wymiarze proporcjonalnym do okresu

przepracowanego w danym roku u każdego z pracodawców. W tej sytuacji, skoro w tym

zakresie brak stosownej regulacji w Karcie Nauczyciela, na podstawie art. 91c Karty

Nauczyciela zasadne jest stosowanie w tym wypadku art. 155

1

KP.

Uczestniczący w postępowaniu przed Sądem Najwyższym Prokurator Proku-

ratury Krajowej przedstawił w przedmiotowej sprawie odmienny pogląd prawny. Zda-

niem Prokuratora Prokuratury Krajowej, skoro art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela stanowi,

że przepisy Kodeksu pracy winny być stosowane w odniesieniu do nauczycieli jedynie

?w zakresie spraw wynikających ze stosunku pracy, nie uregulowanych przepisami

ustawy@, to w sytuacji, gdy przepisy rozdziału 7 Karty Nauczyciela (?Uprawnienia

socjalne i urlopy@) regulują odrębnie zagadnienia urlopów nauczycieli, należy przyjąć,

że prawna problematyka urlopów nauczycieli należy do kategorii spraw uregulowanych

w Karcie Nauczyciela. Przy czym regulacja ta ma charakter zupełny w tym sensie, że

ustawodawca uregulował tylko takie zagadnienia, co do których uznał, że regulacja taka

jest konieczna, a w pozostałym zakresie w ogóle odstąpił od jakiejkolwiek regulacji

prawnej, najwyraźniej uznając, że jest ona zbędna i dlatego w pozostałym zakresie nie

jest dopuszczalne stosowanie przepisów Kodeksu pracy, także poprzez art. 91c ust. 1

Karty Nauczyciela.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Art. 91c ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (jednolity

tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357) stanowi, że: ?W zakresie spraw wynikających ze

stosunku pracy, nie uregulowanych przepisami ustawy, mają zastosowanie przepisy

Kodeksu pracy@. Tego rodzaju odesłanie prawne wskazuje wyraźnie na wzajemną

relację pomiędzy obiema ustawami, z których jedna - Kodeks pracy ma znamiona

ogólnej regulacji prawnej, określającej powszechnie obowiązujące zasady dotyczące

stosunków pracy (lex generalis), a druga - Karta Nauczyciela ma znamiona regulacji

prawnej szczególnej, odrębnej w stosunku do powszechnie obowiązujących zasad i do-

tyczącej stosunków pracy nauczycieli (lex specialis). Przy czym istota i sens sformuło-

wania tego typu odesłania normatywnego w ustawie szczególnej opiera się zawsze na

założeniu, że regulacja prawna zawarta w tej ustawie nie ma znamion regulacji

wyczerpującej (zupełnej), bowiem w przeciwnym razie odesłanie takie byłoby już co do

zasady zbędne. W danym wypadku celem odrębnej regulacji prawnej zawartej w Karcie

Nauczyciela było wprowadzenie w odniesieniu do nauczycieli jedynie w pewnym, i to

niezbędnym zakresie (na co wskazuje między innymi preambuła do Karty Nauczyciela),

unormowań odbiegających od powszechnie obowiązujących zasad postępowania

dotyczących stosunków pracy. Natomiast w pozostałym zakresie te powszechnie

obowiązujące zasady postępowania powinny być stosowane także wobec nauczycieli.

Równocześnie, biorąc pod uwagę zbieżność przedmiotową regulacji prawnej obu

ustaw, które normują przecież sprawy z zakresu stosunków pracy, należy przyjąć, że

użyty w art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela zwrot normatywny ?sprawy (...) nie

uregulowane przepisami ustawy@ odnosi się do przedmiotu uregulowań zawartych w

poszczególnych przepisach Karty Nauczyciela, a nie do ?spraw@ rozumianych jako

synonim ogólnych zagadnień z zakresu stosunków pracy w ogóle, jak np. nawiązania,

zmiany i rozwiązania stosunków pracy, wynagrodzenia za pracę, urlopów

pracowniczych i innych. Wynika to zresztą także expressis verbis z dyspozycji art. 5 KP.

W tej sytuacji, w celu wyjaśnienia przedstawionego zagadnienia prawnego

należało rozważyć czy sprawa, której dotyczy dyspozycja art. 155

1

KP została ure-

gulowana przepisami Karty Nauczyciela. Przepis art. 155

1

KP, dodany ustawą z dnia 2

lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U.

Nr 24, poz. 110 ze zm.), wprowadził na gruncie prawa polskiego instytucję tzw. urlopu

cząstkowego, czyli urlopu ustalanego w wymiarze proporcjonalnym do okresu czasu

przepracowanego u pracodawcy, w sytuacji, gdy w ciągu roku kalendarzowego pra-

cownik rozwiązał stosunek pracy z jednym pracodawcą i następnie nawiązał stosunek

pracy z innym pracodawcą. Ta sprawa nie została uregulowana w przepisach Karty

Nauczyciela i to pomimo, że ostatnie dwie nowelizacje Karty Nauczyciela (wynikające z

ustawy z dnia 14 czerwca 1996 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela, Dz.U. Nr 87,

poz. 396 oraz z ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zmianie niektórych ustaw nor-

mujących funkcjonowanie gospodarki i administracji publicznej, Dz.U. Nr 106, poz. 496)

były przeprowadzone już po uchwaleniu wspomnianej dyspozycji art. 155

1

KP.

W kontekście stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, na tle której pojawiło się

przedstawione zagadnienie prawne, należy w szczególności stwierdzić, że przedmiotem

regulacji art. 66 ust. 2 Karty Nauczyciela (dotyczącego prawa nauczyciela do

ekwiwalentu pieniężnego za okres przysługującego mu, a niewykorzystanego urlopu z

powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy i w innych ściśle określonych

sytuacjach) w związku z art. 64 ust. 3 Karty Nauczyciela (dotyczącym wymiaru urlopu

wypoczynkowego nauczycieli zatrudnionych w szkołach, w których nie są przewidziane

ferie szkolne) jest sprawa, której na gruncie przepisów Kodeksu pracy dotyczy

dyspozycja art. 171 § 1 KP i właśnie z tej przyczyny, w myśl zasady lex specialis

derogat legi generali, ten ostatni przepis prawny nie ma zastosowania w stosunku do

nauczycieli. Natomiast w przepisach Karty Nauczyciela brak jest uregulowań

dotyczących sprawy tzw. urlopów cząstkowych i dlatego w tym zakresie ma

zastosowanie art. 155

1

KP w związku z art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 KPC orzekł,

jak w sentencji.

========================================