I PKN 335/97

Wyrok z dnia 3 listopada 1997 r.

I PKN 335/97

Obowiązek pracodawcy uprzedniego zasięgania opinii okręgowej izby

radców prawnych i dokonywania oceny pracy radcy prawnego w razie rozwią-

zania z nim za wypowiedzeniem stosunku pracy (art. 16 i art. 19 ustawy z dnia 6

lipca 1982 r. o radcach prawnych – Dz.U. Nr 19, poz. 145 ze zm.) nie dotyczy

sytuacji, w której przyczyną rozwiązania stosunku pracy jest reorganizacja

(likwidacja) stanowiska pracy radcy prawnego, nie łącząca się z negatywną

oceną jego pracy.

Przewodniczący SSN: Adam Józefowicz (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Maria Mańkowska, Walerian Sanetra.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 1997 r. sprawy z powódz-

twa Władysława S. przeciwko [...] Zakładom Graficznym SA w L. o przywrócenie do

pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 18 kwietnia 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Powód Władysław S. wystąpił z powództwem przeciwko [...] Zakładom Gra-

ficznym SA w L. o dopuszczenie do pracy na zajmowanym stanowisku radcy prawne-

go w pozwanych Zakładach, nałożenie na pozwanego obowiązku dalszego zatrud-

nienia powoda do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy i zasądzenia kosz-

tów procesu.

Pozwane [...] Zakłady Graficzne wniosły o oddalenie powództwa.

W piśmie procesowym z dnia 17 października 1996 r. powód stwierdził, że w

związku z rozwiązaniem stosunku pracy z dniem 31 sierpnia 1996 r. popiera powódz-

two o przywrócenie do pracy i zasądzenie odszkodowania za cały czas pozostawania

bez pracy, z wyjątkiem miesiąca września 1996 r., za który otrzymał wynagrodzenie,

pomimo rozwiązania stosunku pracy z dniem 31 sierpnia 1996 r.

2

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 26 listopada 1996 r. oddalił powództwo i usta-

lił, że powód Władysław S. był zatrudniony w pozwanych Zakładach Graficznych od 3

maja 1968 r. do 30 kwietnia 1982 r., a następnie od 15 kwietnia 1991 r. w wymiarze

1/2 etatu jako radca prawny. W okresie od 5 listopada 1995 r. do 30 marca 1996 r.

powód przebywał na zwolnieniu lekarskim. W dniu 29 marca 1996 r. przedstawił

świadectwo lekarskie o zdolności do pracy w niepełnym wymiarze jako radca prawny.

Po stawieniu się do pracy stwierdził, że wszystkie akta podręczne zostały zabrane, a

prezes pozwanego poinformował go, że jego stanowisko zostało zlikwidowane. Dnia

10 kwietnia 1996 r. powód złożył pismo z wnioskiem o dopuszczenie go do pracy na

zajmowanym stanowisku radcy prawnego. W odpowiedzi otrzymał 14 maja 1996 r.

pismo prezesa Zarządu, w którym wyjaśniono, że stosownie do zarządzenia

likwidatora Nr 15 z dnia 29 stycznia 1996 r., zlikwidowano stanowisko radcy prawne-

go z dniem 1 lutego 1996 r. Jednocześnie zaproponowano powodowi przejście z

dniem 1 czerwca 1996 r. na stanowisko specjalisty do spraw prawnych z zachowa-

niem dotychczasowej stawki osobistego zaszeregowania oraz czasu pracy. Stwier-

dzono, że Spółka liczy na to, że powód przyjmie nowe warunki na zasadzie porozu-

mienia stron bez konieczności wręczania wypowiedzenia zmieniającego. Powód nie

wyraził zgody na proponowaną zmianę zatrudnienia. Dnia 28 maja 1996 r. powód

otrzymał pismo, na mocy którego z dniem 1 czerwca 1996 r. do 31 sierpnia 1996 r.

powierzono mu pełnienie obowiązków specjalisty do spraw prawnych z zachowaniem

dotychczasowej stawki osobistego zaszeregowania oraz czasu pracy. W tym samym

dniu powód otrzymał pismo wypowiadające z dniem 31 sierpnia 1996 r. umowę o

pracę w części dotyczącej warunków pracy - stanowiska radcy prawnego za uprzed-

nim 3-miesięcznym wypowiedzeniem, tj. od 1 czerwca 1996 r. do 31 sierpnia 1996 r.

Po upływie wypowiedzenia powód miał zajmować stanowisko specjalisty do spraw

prawnych z pozostałymi warunkami umowy bez zmian.

Powód pismem z dnia 31 maja 1996 r. odmówił przyjęcia proponowanych wa-

runków pracy. W związku z powyższym umowa o pracę z powodem uległa rozwiąza-

niu z dniem 31 sierpnia 1996 r. Powód otrzymał stosowną odprawę w wysokości 3-

miesięcznego wynagrodzenia.

Sąd ustalił, że z dniem 1 stycznia 1996 r. rozpoczęła się likwidacja przedsię-

biorstwa państwowego, jakim były Zakłady Graficzne w L. w celu przekształcenia ich

w spółkę pracowniczą, która to likwidacja uległa zakończeniu w lutym 1996 r. Decy-

zję o likwidacji stanowiska radcy prawnego podjęto po analizie skuteczności obsługi

3

prawnej. Z dniem 28 marca 1996 r. wprowadzono w pozwanej Spółce nową strukturę

organizacyjną, w której nie ma stanowiska radcy prawnego, a obsługę prawną wy-

konuje spółka pracownicza lub na zlecenie kancelaria prawna. Bezsporną okolicz-

nością jest, że 7 marca 1996 r. powód ukończył 64 lata.

W ocenie Sądu Rejonowego powództwo nie może być uwzględnione, gdyż

według art. 43 § 1 KP zakład pracy może wypowiedzieć warunki pracy i płacy także

pracownikowi, o którym mowa w art. 39 KP, o ile wypowiedzenie to stało się koniecz-

ne ze względu na likwidację działu pracy, w którym pracownik był zatrudniony.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie po rozpoz-

naniu apelacji powoda od powyższego orzeczenia wyrokiem z dnia 18 kwietnia 1997

r. [...] oddalił apelację.

Sąd Wojewódzki uznał, że ustalenia Sądu I instancji są bezsporne i prawidło-

we oraz należycie rozważone. Sąd II instancji nie dopatrzył się sprzeczności ustaleń

z zebranymi dowodami ani uchybień proceduralnych. Wraz z dokonywaniem prze-

kształcenia formy prawnej pozwanych Zakładów - zdaniem Sądu Wojewódzkiego -

niezbędne były zmiany organizacyjne związane z ograniczeniem zatrudnienia i likwi-

dacją stanowisk. Sąd nie jest uprawniony do badania zasadności i celowości doko-

nywania powyższych zmian. W tych okolicznościach Sąd uznał, że powód bezzasad-

nie zarzuca obrazę przepisów art. 39, art. 42 i art. 47 KP (jako że nie mają one w tym

wypadku zastosowania) oraz art. 19 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach praw-

nych (Dz. U. Nr 19, poz. 145 ze zm.). Przepisy tej ostatniej ustawy nakładają na

zakład pracy obowiązek powiadomienia okręgowej izby radców prawnych o rozwią-

zaniu stosunku pracy z radcą prawnym jedynie w przypadku, gdy podstawą takiego

rozwiązania są zarzuty niewłaściwego wykonywania przez radcę obowiązków służ-

bowych (art. 19 tej ustawy). Podstawą wypowiedzenia powodowi umowy o pracę była

likwidacja stanowiska pracy. Powód pobrał odprawę pieniężną w związku z rozwią-

zaniem umowy z przyczyn leżących po stronie zakładu pracy.

Powód przychodził do zakładu pracy w miesiącu wrześniu 1996 r., za co otrzy-

mał wynagrodzenie. Może to stwarzać jedynie domniemanie, że w tym okresie łączy-

ła go z pozwanym odrębna umowa na czas określony, skoro ustanie stosunku pracy

faktycznie nastąpiło 31 sierpnia 1996 r. Dlatego w świadectwie pracy widnieje data

30 września 1996 r. - jako dzień rozwiązania stosunku pracy. Próby ugodowego rozs-

trzygnięcia sporu zakończyły się bez rezultatu ze względu na zbyt daleko idące wa-

runki ugodowe powoda, nie przyjęte przez stronę pozwaną.

4

Powód wniósł kasację od wyroku Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 26 listo-

pada 1996 r. [...] i od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 18 kwietnia

1997 r. [...]. Orzeczeniom tym wnoszący kasację zarzucił:

1) naruszenie przepisów: art. 8, 39, 42, 45 i 47 Kodeksu pracy wskutek błęd-

nej ich wykładni oraz obrazę art. 3, 6,8 i 16 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach

prawnych,

2) niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych i sprzeczność istotnych

ustaleń Sądu oraz inne uchybienia procesowe, wynikające z art. 368 pkt 3,4 i 5 KPC.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych wyroków w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji z uwzględnieniem kosztów

postępowania za obie instancje i kasację, ewentualnie o zmianę zaskarżonych wyro-

ków i uwzględnienie powództwa zgodnie z żądaniem pozwu oraz zasądzenie kosz-

tów postępowania za wszystkie instancje według norm przepisanych. Ponadto skar-

żący wniósł o zasądzenie od strony pozwanej kwoty 2.340 zł z 35% od dnia 6

czerwca 1997 r. do dnia zapłaty za cały okres pozostawania bez pracy, licząc od 1

października 1996 r. do 30 czerwca 1997 r., czyli 7 miesięcy po 260 zł miesięcznie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja powoda nie może być uwzględniona, gdyż jej zarzuty są bezzasadne.

Zaskarżone orzeczenie Sądu II instancji opiera się na ustaleniach Sądu I instancji,

który bardzo starannie, wnikliwie i szczegółowo przeprowadził postępowanie dowo-

dowe oraz wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy i wyprowadził z nich trafne

wnioski. Sąd Wojewódzki oceniając zarzuty apelacji, powtórzone w kasacji, nie po-

pełnił żadnych uchybień procesowych, ani nie naruszył przepisów prawa material-

nego. Ustalony stan faktyczny sprawy jest bezsporny między stronami. Konsekwen-

cje prawne wyprowadzone z tych ustaleń przez Sądy obu instancji wynikają z przy-

toczonych przez te Sądy przepisów prawa materialnego, właściwie zastosowanego w

sprawie. Sąd Najwyższy nie dopatrzył się błędnej wykładni prawa przez Sądy obu

instancji. Rekapitulując istotne ustalenia w sprawie należy mieć na uwadze, że w

ramach restrukturyzacji sektora państwowego przeprowadzono, poczynając od 1

stycznia 1996 r. likwidację pozwanego przedsiębiorstwa państwowego, które prze-

kształcono w spółkę akcyjną. Z dniem 28 marca 1996 r. wprowadzono w pozwanej

Spółce nową strukturę organizacyjną. Zmiany organizacyjne polegały na ogranicze-

5

niu zatrudnienia i likwidacji stanowisk, w tym stanowiska radcy prawnego. Jednakże

utworzono stanowisko specjalisty do spraw prawnych i zaproponowano powodowi

spełnianie pracy w nowych ramach organizacyjnych z zachowaniem dotychczasowej

płacy i czasu pracy. W przyjętej strukturze organizacyjnej powód miałby raczej pełnić

funkcję koordynatora obsługi prawnej i realizować w praktyce swoje kwalifikacje

radcy prawnego i doświadczenie zawodowe na zmienionym co do nazwy stanowisku

pracy. Powód pismem z dnia 31 maja 1996 r. stanowczo odmówił przyjęcia

zmienionych i wypowiedzianych mu warunków pracy. Z tego względu stosunek pracy

powoda uległ rozwiązaniu z dniem 31 sierpnia 1996 r. W tych okolicznościach - zda-

niem Sądu Najwyższego - Sądy obu instancji prawidłowo zastosowały przepisy pra-

wa materialnego (art. 411

§ 1 i art. 42 § 1 i 3 KP) odmawiając uwzględnienia powódz-

twa i apelacji powoda z uwagi na to, że w odniesieniu do powoda nie ma zastoso-

wania ochrona przewidziana w art. 39 KP ze względu na likwidację pozwanego za-

kładu pracy. W tej sytuacji nie mają zastosowania w sprawie pozostałe przepisy

prawa materialnego, wymienione w zarzutach kasacji, a w szczególności art. 16 i art.

19 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 19, poz. 145 ze

zm.). Rozwiązanie z powodem stosunku pracy za wypowiedzeniem nie nastąpiło z

powodu nienależytego wykonywania obowiązków radcy prawnego. W związku z tym

nie istniała potrzeba dokonywania oceny pracy zawodowej powoda, jako radcy praw-

nego, o której mowa w art. 16 ustawy o radcach prawnych. Ocena efektywności sta-

nowiska pracy w zakładzie pracy z reguły następuje z punktu widzenia kryterium eko-

nomicznego interesu pracodawcy, z czym nie zawsze łączy się negatywna ocena

pracy pracownika, zatrudnionego na tym stanowisku. Jeżeli z uznaniem przez praco-

dawcę nieefektywności stanowiska radcy prawnego powstaje konieczność reorgani-

zacji tego stanowiska, nie łącząca się z negatywną oceną pracy radcy prawnego z

powodu braku zarzutu nienależytego jej wykonywania, to nie istnieje obowiązek pra-

codawcy uprzedniego zasięgania opinii okręgowej izby radców prawnych i dokony-

wania oceny pracy radcy prawnego w razie wypowiedzenia warunków pracy lub roz-

wiązania stosunku pracy (art. 16 i 19 § 1 ustawy o radcach prawnych). Z materiału

zebranego w sprawie wynika, że pozwany zakład pracy cenił kwalifikacje i doświad-

czenie zawodowe powoda i jego przydatność w dalszej pracy w zakładzie. Dlatego

nie zamierzał rozwiązać z powodem stosunku pracy, lecz inaczej zorganizować jego

stanowisko pracy, z uwzględnieniem potrzeb nowo powstałej spółki, czego nie

zaaprobował powód. W tych okolicznościach sprawy, Sąd Najwyższy nie dopatrzył

6

się, aby rozwiązanie z powodem stosunku pracy nastąpiło z naruszeniem art. 8 KP.

Wobec zasadności zaskarżonego orzeczenia Sądu II instancji, nieuzasadnione jest

również zgłoszenie przez powoda dopiero w kasacji nowego roszczenia zasądzenia

kwoty 2340 zł z odsetkami za czas pozostawania bez pracy. Żądanie takie po ustaniu

zasadnie rozwiązanego stosunku pracy powodowi nie przysługuje.

Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że ka-

sacja powoda nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego na zasadzie art. 39312

KPC orzekł, jak w sentencji.

========================================