II UKN 308/97

Wyrok z dnia 7 listopada 1997 r.

II UKN 308/97

Przed wydaniem decyzji orzekającej o odpowiedzialności osoby trzeciej

za zobowiązania podatnika z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ko-

nieczna jest ocena czy występują okoliczności uzasadniające odstąpienie od

takiego orzeczenia ze względu na zasady współżycia społecznego lub inne

ważne względy społeczno-gospodarcze (art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia

1980 r. o zobowiązaniach podatkowych, jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 108,

poz. 486 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar (spra-

wozdawca), Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 1997 r. sprawy z wniosku

Barbary C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B. o

składkę ubezpieczeniową, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Ape-

lacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 23 kwietnia

1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 20 lutego 1997 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Białymstoku, oddalił odwołanie wnioskodawczyni Barbary C. od

decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w B. z dnia 29 sierpnia 1996 r.,

w której zobowiązano ją do opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne za

współmałżonka Jana C. i zatrudnionych przez niego pracowników. Sąd Wojewódzki

ustalił, że Jan C. wykonujący działalność gospodarczą w zakresie stolarstwa pod

nazwą "Firma "D.", nie opłacił składek na ubezpieczenie społeczne za siebie w okre-

sie od 1992 r. do czerwca 1993 r. w kwocie 1.260,54 zł oraz za pracowników w okre-

sie od grudnia 1991 r. do czerwca 1993 r. w kwocie 26.046,40 zł. Wnioskodawczyni

2

jako żona prowadzącego działalność gospodarczą jest odpowiedzialna solidarnie

wraz z nim za jego zobowiązania z tego tytułu, skoro zaległości powyższe powstały w

czasie trwania małżeństwa. Podstawą tej odpowiedzialności jest art. 41 ustawy z

dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1993

r. Nr 108, poz. 486 ze zm.) znajdujący zastosowanie na podstawie przepisów rozpo-

rządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lutego 1983 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów

ustawy o zobowiązaniach podatkowych na niektóre rodzaje świadczeń pieniężnych

oraz określenia właściwości organów podatkowych w zakresie umarzania zaległości

podatkowych (Dz. U. Nr 6, poz. 40). Powyższe zaległości podlegają zaspokojeniu z

majątku wspólnego małżonków.

Stanowisko to podzielił Sąd Apelacyjny w Białymstoku oddalając apelację

wnioskodawczyni od wyroku Sądu pierwszej instancji (wyrok z dnia 23 kwietnia 1997

r. [...]).

Powyższy wyrok zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i zarzucając naruszenie

prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 41

ustawy o zobowiązaniach podatkowych oraz bliżej nieoznaczonych przepisów rozpo-

rządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lutego 1989 r., wniosła o jego uchylenie i prze-

kazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zdaniem kasacji zrównanie składek ubezpieczeniowych ze zobowiązaniami

podatkowymi "jest za daleko idące", skoro składki te "nie mają wyłącznie charakteru

przyczynowego", co odróżnia je od zaległości z tytułu zobowiązań podatkowych. W

ocenie kasacji wątpliwe są podstawy prawne zaskarżonego orzeczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Błędna wykładnia prawa to - w ramach naruszenia prawa materialnego -

błędne zrozumienie treści albo znaczenia określonego przepisu prawa i zawartej w

nim normy prawnej, a niewłaściwe zastosowanie to - w tym przypadku - przyjęcie

związku jaki zachodzi między ustalonymi faktami a określonym przepisem prawa.

Tak naruszony przepis prawa materialnego to - według kasacji - art. 41 ustawy o zo-

bowiązaniach podatkowych. Wskazany przepis statuuje odpowiedzialność solidarną

małżonka podatnika z nim za jego zaległości podatkowe, powstałe w czasie trwania

małżeństwa, ograniczając zakres tej odpowiedzialności do majątku wspólnego mał-

żonków. Ta niewątpliwa treść przepisu - w ramach wykładni językowej - pozwala na

3

oddalenie podniesionego w kasacji zarzutu błędnej wykładni prawa, tym bardziej, że

w skardze nie podaje się na czym błąd w rozumieniu przepisu polegał. Wnioskodaw-

czyni w toku postępowania nie kwestionowała istnienia zobowiązania (wiedziała, że

mąż nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne) ani jego wysokości, twierdząc

jedynie, że z uwagi na trudną sytuację materialną nie powinna ponosić odpowie-

dzialności za powyższe zobowiązania. Niewątpliwy stan faktyczny (istnienie zobo-

wiązania i jego wysokość), daje podstawę do stwierdzenia jego związku z przepisem

art. 41 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, to zaś pozwala na stwierdzenie, że

nie jest zasadny zarzut niewłaściwego zastosowania prawa, również podniesiony w

kasacji. Nie można też podzielić twierdzeń wnoszącego kasację, że zrównanie skła-

dek ubezpieczeniowych ze zobowiązaniami podatkowymi "jest za daleko idące", gdy

się weźmie pod uwagę treść § 1 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16

lutego 1989 r. Przepis ten nakazuje stosowanie ustawy o zobowiązaniach podatko-

wych do należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek na ubezpie-

czenia społeczne w zakresie określonym między innymi przepisami art. 40-49

ustawy, a więc przepisami dotyczącymi odpowiedzialności osób trzecich.

Powyższe okoliczności pozwalają na stwierdzenie, że podniesiony w kasacji

zarzut naruszenia art. 41 ustawy o zobowiązaniach podatkowych nie jest usprawie-

dliwiony. Tak Sąd Wojewódzki rozpoznając odwołanie, jak i Sąd Apelacyjny przy

ocenie zarzutów apelacji wnioskodawczyni, trafnie wyłożyły i zastosowały przepis art.

41 ustawy.

Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji (art. 39311

KPC) ,co

oznacza, że jest on wiązany jej podstawami i wnioskami, zaś pod uwagę z urzędu

bierze jedynie nieważność postępowania. Po stwierdzeniu, że jedyny zarzut kasacji,

a więc jej podstawa, nie jest wykazany, Sąd Najwyższy oddala kasację. Z tych

względów orzeczono jak w sentencji po myśli art. 39312

KPC.

Zauważyć należy, że przesądzenie solidarnej odpowiedzialności wnioskodaw-

czyni za zobowiązania składkowe jej męża, nie oznacza, że nie może ona wystąpić

do organu rentowego o odstąpienie od orzeczenia odpowiedzialności ze względu na

zasady współżycia społecznego lub inne ważne względy społeczno-gospodarcze

(art. 40 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych). Przepis ten - jak się wydaje -

uszedł uwadze organu rentowego, tymczasem ocena, czy występują okoliczności w

nim określone, nakazujące odstąpienie od orzeczenia odpowiedzialności osoby trze-

ciej, winna poprzedzać wydanie decyzji zobowiązującej do takiej odpowiedzialności.

4

Użyte w przepisie sformułowanie "odstąpi" oznacza, że decyzja taka nie ma charak-

teru uznaniowego i podlega merytorycznej kontroli sądowej. Skoro w kasacji nie

podniesiono zarzutu naruszenia tego przepisu, oceny takiej w tym postępowaniu Sąd

Najwyższy nie dokonywał.

========================================