II UKN 318/97

Wyrok z dnia 7 listopada 1997 r.

II UKN 318/97

Wykonywanie przez domownika w gospodarstwie rolnym prac o charak-

terze dorywczym, okazjonalnie i w wymiarze niższym od połowy pełnego wy-

miaru czasu pracy, nie może być traktowane jako okres składkowy w rozumie-

niu art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 17 października 1975 r. o rewaloryzacji emerytur i

rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw

(Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar (spra-

wozdawca), Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 1997 r. sprawy z wniosku

Kazimierza K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o

wcześniejszą emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyj-

nego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 5 lutego 1997 r.

[...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 29 grudnia 1995 r. organ rentowy - Zakład Ubezpieczeń Spo-

łecznych-Oddział w W. odmówił wnioskodawcy Kazimierzowi K. prawa do wcześniej-

szej emerytury w związku z brakiem wymaganego okresu zatrudnienia. Organ ren-

towy ostatecznie uwzględnił 37 lat okresów składkowych i nieskładkowych, doliczając

nadto 6 miesięcy okresów uwzględnionych jako składkowe w postaci pracy w gospo-

darstwie rolnym od 1 lipca do 31 sierpnia 1956 r., od 1 lipca do 31 sierpnia 1957 r.

oraz od 1 lipca do 31 sierpnia 1958 r. Pozostałych okresów między 3 lutego 1956 r. a

31 sierpnia 1958 r. organ rentowy nie zaliczył po stwierdzeniu, że w tym czasie

wnioskodawca uczęszczał do szkoły w D., stąd praca świadczona w gospodarstwie

rolnym ojca miała charakter jedynie dorywczy.

Wobec odwołania wnioskodawcy, Sąd Wojewódzki oddalił je wyrokiem z dnia

2

31 października 1996 r. [...], stwierdzając, że czynności, które odwołujący się wyko-

nywał w gospodarstwie rolnym, nie miały charakteru stałego i systematycznego, nie

mogą więc być uznane za pracę w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 5 ustawy

z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania

emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.).

Apelację wnioskodawcy od tego wyroku Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił

(wyrok z dnia 5 lutego 1997 r. [...]). W ocenie Sądu, wnioskodawca w związku z na-

uką w Technikum Mechaniczno-Radiotechnicznym w D. w latach 1956-1958 i dojaz-

dami do szkoły wracał do domu w godzinach popołudniowych. Nie jest wątpliwe, że

wykonywał on pracę na roli i w obejściu gospodarstwa (potwierdzili to słuchani przed

Sądem - także w drugiej instancji - świadkowie), ale praca ta nie może podlegać za-

liczeniu, miała bowiem charakter dorywczy czy okazjonalny. Dla zaliczenia okresu

takiej pracy konieczne jest stwierdzenie, że była to praca podstawowa, stanowiąca

główne źródło utrzymania rolnika, a w braku tych warunków nie może być uznawana

za okres taki jak składkowy i nie podlega zaliczeniu do okresu zatrudnienia.

Powyższy wyrok zaskarżył kasacją wnioskodawca i zarzucając naruszenie

prawa materialnego - art. 5 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji

emerytur i rent "przez zastosowanie wykładni ścieśniającej tego przepisu" oraz naru-

szenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy - art. 233 § 1 KPC

"przez jednostronną ocenę materiału dowodowego", wniósł o jego uchylenie, a także

uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego i przekazanie sprawy do ponownego roz-

poznania lub zmianę wyroku i przyznanie wnioskodawcy wcześniejszej emerytury.

Zdaniem kasacji praca w gospodarstwie rolnym może mieć każdy charakter i każde

rozmiary, aby podlegać zaliczeniu do okresu zatrudnienia, stąd stanowisko Sądu

Apelacyjnego nie jest trafne, podobnie jak dokonana przez niego ocena materiału

dowodowego sprawy i stwierdzenie, że nauka w szkole uniemożliwiała wniosko-

dawcy wykonywanie prac o charakterze stałym.

Rozpoznając kasację Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie jest trafny zarzut, że wyrok Sądu Apelacyjnego wydany został z narusze-

niem art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i

rent. W myśl tego przepisu, przy ustalaniu prawa i wysokości świadczeń, uwzględnia

się również okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia,

3

przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r., traktując je tak jak okresy składkowe.

Oznacza to, że okresy takie uwzględniane są tylko wtedy, gdy spełnione zostały ry-

gory wymagane dla okresów składkowych, w tym i ten ustanowiony w przepisie art. 2

ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 17 października 1991 r. Przepis ten zezwala na uzna-

nie za okresy składkowe okresów przypadających przed dniem wejścia w życie

ustawy, za które została opłacona składka na ubezpieczenie społeczne, albo za

które nie było obowiązku opłacania takich składek, w wymiarze nie niższym niż po-

łowa pełnego wymiaru czasu pracy. Pracę w gospodarstwie rolnym można uwzględ-

nić na podstawie art. 5 ustawy o rewaloryzacji tylko wtedy, gdy była ona wykonywana

w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, co trafnie przyjęły

oba Sądy rozpoznające sprawę. Zarzut kasacji, że "praca w gospodarstwie rolnym

może mieć każdy charakter i każde rozmiary", aby podlegać zaliczeniu do okresów

składkowych, jest więc błędny, a konsekwencją jego realizacji byłoby uprzywilejowa-

nie osób wykonujących pracę w gospodarstwie rolnym w stosunku do pracowników.

Nie jest także uzasadniony zarzut naruszenia przez Sąd drugiej instancji wskaza-

nego w kasacji przepisu postępowania - art. 233 § 1 KPC. Materiał dowodowy ze-

brany w sprawie (w tym także przez Sąd Apelacyjny), został następnie właściwie

oceniony, zaś kasacja opiera się w tej części na własnej ocenie zebranego materiału

dowodowego i jako taka nie ma uzasadnionych podstaw.

Gdy więc brak podstaw do uwzględnienia kasacji, należało orzec jak w sen-

tencji po myśli art. 39312

KPC.

========================================