II UKN 319/97

Wyrok z dnia 14 listopada 1997 r.

II UKN 319/97

1. W przypadku osoby, która wskutek wypadku przy pracy (zrównanego

z wypadkiem przy pracy) doznała uszczerbku na zdrowiu, celem przyznania

renty uzupełniającej, przewidzianej w art. 444 § 2 KC, jest doprowadzenie do

zrównania sytuacji finansowej poszkodowanego z sytuacją hipotetyczną, w

jakiej znajdowałaby się, gdyby nie uszczerbek na zdrowiu.

2. Wobec osoby, która nie osiągnęła jeszcze wieku emerytalnego, punktem

odniesienia dla oceny hipotetycznych dochodów, są z zasady dochody osią-

gnięte na takim samym lub podobnym stanowisku pracy, jakie z przeważają-

cym prawdopodobieństwem zajmowałaby nadal, gdyby nie skutki wypadku.

Przewodniczący SSN: Stefania Szymańska (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Andrzej Kijowski, Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 1997 r. sprawy z po-

wództwa Mieczysława W. przeciwko Zakładowi Obsługi Komunalnej w Ś. o rentę

uzupełniającą z tytułu wypadku przy pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku

Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 22

stycznia 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Powód Mieczysław W. domagał się zasądzenia od Zakładu Obsługi Komunal-

nej w Ś. renty uzupełniającej w kwocie 978 zł wraz z odsetkami od dnia 12 paździer-

nika 1992 r. oraz bieżącej renty uzupełniającej.

Wyrokiem z dnia 23 września 1996 r. Sąd Wojewódzki we Wrocławiu zasądził

na rzecz powoda rentę uzupełniającą wyszczególniając w sentencji wyroku kwoty

należne za poszczególne okresy w czasie od października 1993 r. do sierpnia 1996

- 2 -

r. włącznie i nadal oraz oddalił powództwo w pozostałej części.

Za podstawę ustalenia wysokości renty uzupełniającej Sąd Wojewódzki przy-

jął średnie wynagrodzenie uzyskiwane przez pracowników zatrudnionych na samo-

dzielnych stanowiskach, posiadających zbliżone do powoda kwalifikacje i zbliżony

staż pracy, ponieważ takie wynagrodzenie powód mógłby uzyskiwać po odwołaniu

go ze stanowiska zastępcy dyrektora, co nastąpiło w dniu 31 grudnia 1992 r. z uwagi

na zaliczenie go do II grupy inwalidów z tytułu następstw wypadku, jakiemu uległ w

czasie podróży służbowej w dniu 7 października 1992 r. W ocenie Sądu Wojewódz-

kiego, wysokość szkody powoda stanowi różnica pomiędzy wysokością wynagro-

dzenia, jakie przysługiwałoby mu na stanowisku samodzielnym po odwołaniu ze sta-

nowiska zastępcy dyrektora, gdyby nie uległ wypadkowi, a jego dochodami.

W apelacji powód domagał się zmiany powyższego wyroku i zasądzenia renty

uzupełniającej stanowiącej różnicę między wynagrodzeniem pracownika zatrudnio-

nego na stanowisku zastępcy dyrektora a jego dochodami. Według powoda bowiem,

gdyby nie uległ wypadkowi, to byłby nadal zatrudniony na stanowisku zastępcy dy-

rektora ewentualnie na innym równorzędnym.

Wyrokiem z 22 stycznia 1997 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu dokonał ko-

rekty wysokości renty uzupełniającej za poszczególne okresy z powołaniem się,

między innymi, na treść art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 lutego 1991 r. o podatku

dochodowym od osób fizycznych (jednolity tekst: Dz. U. z 1993 r. Nr 90, poz. 416 ze

zm.), co okazało się dla powoda korzystniejsze. Sąd Apelacyjny natomiast oddalił

powództwo w pozostałej części, gdyż uznał zasadę przyjętą przez Sąd Wojewódzki

za prawidłową. Sąd Apelacyjny podkreślił, że renta uzupełniająca, przewidziana w

art. 444 § 2 KC, związana z utratą lub ograniczeniem możliwości zarobkowych w

następstwie czynu niedozwolonego, kompensować ma szkodę wynikłą z pozbawie-

nia możliwości zarobkowych. W założeniu zapłata renty winna doprowadzić do

zrównania sytuacji finansowej poszkodowanego z sytuacją hipotetyczną, w jakiej

znajdowałby się on, gdyby nie skutki czynu niedozwolonego (doznany uszczerbek w

wypadku zrównanym z wypadkiem przy pracy i niemożność lub ograniczenie zarob-

kowania). Wobec osób, które nie osiągnęły jeszcze wieku emerytalnego, punktem

odniesienia dla określenia hipotetycznych dochodów będą z zasady dochody osią-

gnięte z rodzaju pracy (stanowiska), jakie z przeważającym prawdopodobieństwem

- 3 -

zajmowałby nadal poszkodowany, gdyby nie skutki wypadku przy pracy. Może być to

zarówno stanowisko odpowiadające zajmowanemu w chwili doznania szkody, jak i

stanowisko równorzędne. Słusznie przyjął Sąd Wojewódzki, że powód zajmujący w

chwili doznania szkody stanowisko zastępcy dyrektora d/s technicznych, na które

został powołany w dniu 1 sierpnia 1991 r., w każdej chwili mógł utracić to stanowisko

bez żadnych ograniczeń przewidzianych przepisami prawa pracy i wobec tego brak

jest podstaw do przyjęcia, że w dalszym ciągu zajmowałby to stanowisko. Funkcja

zastępcy dyrektora nie jest bowiem funkcją stałą i nie jest związana z wykonywaniem

posiadanego zawodu, z którym można łączyć możliwości zarobkowe pracownika na

przyszłość, zaś ustanowiona w polskim prawie zasada usuwalności ze stanowisk

obsadzanych na podstawie powołania oznacza nie tylko łatwość dokonywania zmian

na tych stanowiskach, lecz również całkowitą swobodę pozbawiania tych pracowni-

ków zatrudnienia w zakładach, w których podjęli pracę na podstawie powołania. Po-

wód, domagając się zasądzenia renty uzupełniającej w wysokości różnicy pomiędzy

jego dochodami, a wynagrodzeniem zastępcy dyrektora, pomija fakt, że zachodzące

zmiany w kierowaniu przedsiębiorstwami i zakładami doprowadzają do wyłonienia

kadry kierowniczej w drodze konkursów: wobec tego twierdzenie powoda, że gdyby

nie wypadek, to nadal zajmowałby stanowisko zastępcy dyrektora, nie może się

ostać.

Z ustaleń Sądu I instancji wynika - stwierdził dalej Sąd Apelacyjny - że samo-

dzielne stanowiska w pozwanym zakładzie zajmują: główna księgowa, kierownik

działu technicznego, kierownik działu eksploatacji, kierownik działu administracyjno-

gospodarczego, specjalista d/s zatrudnienia i inspektor nadzoru d/s budowlanych.

Zajmują je pracownicy legitymujący się wyższym bądź średnim wykształceniem i po-

siadający staż pracy od 12 lat do 40 lat. Powód, posiadający wyższe wykształcenie

techniczne (z zawodu jest inżynierem budownictwa lądowego) i 37-letni staż pracy,

po odwołaniu go ze stanowiska zastępcy dyrektora d/s technicznych w dniu 31 grud-

nia 1992 r. mógłby ewentualnie zajmować inne stanowisko samodzielne lub w ogóle

utracić zatrudnienie w pozwanym zakładzie pracy. W tej sytuacji dokonany przez

Sąd I instancji wybór dochodów pracowników zatrudnionych na wyżej wymienionych

stanowiskach dla ustalenia hipotetycznych dochodów powoda należy uznać za pra-

widłowy, z tym tylko zastrzeżeniem, że powód posiadający wykształcenie wyższe

- 4 -

techniczne i 37-letni staż pracy nie mógłby zajmować stanowiska specjalisty d/s

zatrudnienia i inspektora nadzoru d/s budowlanych. Wobec tego Sąd Apelacyjny

podzielił częściowo stanowisko powoda i za podstawę jego hipotetycznych docho-

dów przyjął przeciętne wynagrodzenia głównej księgowej M.D., kierownika działu

technicznego W.T., kierownika działu eksploatacji U.G. i kierownika działu adminis-

tracyjno-gospodarczego Z.P.

W kasacji powód zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego (art. 444 § 2 KC) przez błędną jego wykładnię,

polegającą na przyjęciu za podstawę wysokości renty uzupełniającej średnie wyna-

grodzenie pracowników zatrudnionych na stanowiskach samodzielnych, posiadają-

cych podobne do powoda kwalifikacje i staż pracy "po odwołaniu ich ze stanowisk",

podczas gdy wysokość renty uzupełniającej winna stanowić różnicę między otrzy-

mywanym przez niego wynagrodzeniem przed wypadkiem, a wysokością uzyskanej

renty inwalidzkiej (art. 393

1

pkt 1 KPC); 2) sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z

treścią zebranego materiału dowodowego w sprawie przez przyjęcie "za podstawę

wyliczenia renty uzupełniającej faktu odwołania go z zajmowanego stanowiska",

podczas gdy odwołanie nastąpiło z powodu złego stanu zdrowia, pozostającego w

związku z wypadkiem komunikacyjnym (art. 368 pkt 4 KPC).

Mając na uwadze powyższe zarzuty powód wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu

we Wrocławiu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sprawie jest bezsporne, że powód w następstwie wypadku przy pracy z

dnia 7 października 1992 r. doznał obrażeń, które spowodowały inwalidztwo II grupy,

a w konsekwencji przyznanie renty inwalidzkiej II grupy. Powód aktualnie nie jest

zdolny do pracy zarobkowej. Spór sprowadza się natomiast do sposobu obliczenia

wysokości należnej powodowi renty uzupełniającej. W szczególności, czy kryterium

ma stanowić odniesienie się do wynagrodzenia powoda, jakie otrzymywał przed wy-

padkiem, zajmując stanowisko dyrektora d/s technicznych, czy też do wynagrodzenia

osiąganego przez innych pracowników o podobnym wykształceniu i stażu pracy, ja-

- 5 -

kie mógłby otrzymywać po odwołaniu go ze stanowiska dyrektora, gdyby był zdolny

do pracy.

W uzasadnieniu kasacji powołano się na to, iż Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w

Świdnicy w wyroku z dnia 22 grudnia 1994 r. [...] oraz następnym wyroku z dnia 10

października 1995 r. [...], wydanym po ponownym rozpoznaniu sprawy, ustalił wyso-

kość renty uzupełniającej przyjmując różnicę występującą pomiędzy wynagrodze-

niem powoda "sprzed wypadku, a otrzymywaną rentą inwalidzką. W związku z tym

należy podkreślić, iż wyrok z dnia 10 października 1995 r. [...], nie utrzymał się, gdyż

został uchylony wyrokiem Sądu Wojewódzkiego z 12 marca 1996 r. [...]. Przekazując

sprawę do rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu (z uwagi na

rozszerzenie przez powoda w toku postępowania przed Sądem Rejonowym żądania

do kwoty 10.152,08 zł), Sąd Wojewódzki wskazał na niewłaściwe kryterium przyjęte

przez Sąd Rejonowy przy obliczaniu wysokości renty uzupełniającej. W wytycznych

zawartych w tym wyroku Sąd Wojewódzki zaznaczył, że skoro powód został odwo-

łany ze stanowiska d/s technicznych, to renta uzupełniająca winna być obliczona w

odniesieniu do wynagrodzenia średniego pracowników zatrudnionych na stanowis-

kach samodzielnych, porównywalnych do kwalifikacji i stażu pracy powoda". Sąd

Wojewódzki we Wrocławiu przy ponownym rozpoznaniu sprawy przyjął właśnie taki

sposób obliczenia renty uzupełniającej, co następnie zaaprobował Sąd Apelacyjny

rozpoznający sprawę na skutek wniesienia przez powoda apelacji, dokonując tylko

pewnych korekt, o których była już mowa wyżej. Sąd Najwyższy akceptuje to kryte-

rium, podzielając w pełni wywody prawne przytoczone na jego uzasadnienie. Stano-

wiska tego nie podważa podniesiony w kasacji argument, że powód został ze stano-

wiska odwołany z uwagi na stan zdrowia, a nie z innych powodów. Przy ocenie

prawa powoda do renty uzupełniającej z art. 444 § 2 KC decydujące znaczenie ma

to, iż powód został odwołany z zajmowanego stanowiska z powodu niezdolności do

pracy będącej następstwem wypadku z dnia 7 października 1992 r. i utrzymywania

się nadal niezdolności do podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia (inwalidztwo II grupy).

Dlatego nie ma też znaczenia okoliczność, iż po odwołaniu powoda zajmowane

przez niego stanowisko nie uległo likwidacji.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uznał, iż apelacja jest pozba-

wiona usprawiedliwionych podstaw, w związku z czym oddalił ją na mocy art. 393

12

- 6 -

KPC.

========================================