I PKN 366/97

Wyrok z dnia 17 listopada 1997 r.

I PKN 366/97

Ze względu na ochronę przewidzianą w art. 41 KP, nie jest obojętne czy

pracownik otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę w czasie, gdy wykonywał

pracę, czy też w dniu, w którym pracy nie świadczył, a jedynie przyniósł do

zakładu pracy zwolnienie lekarskie.

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef

Iwulski, Maria Mańkowska (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 1997 r. sprawy z po-

wództwa Wiesława K. przeciwko R.P. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K.

o zapłatę, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 14 marca 1997 r. [...]

1. u c h y l i ł zaskarżony wyrok i wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w

Koninie z dnia 29 października 1996 r. [...] oraz postanowienie Sądu Rejonowego-

Sądu Pracy w Koninie z dnia 20 listopada, [...] w przedmiocie kosztów procesu i

sprawę w tym zakresie przekazał temu Sądowi Rejonowemu do ponownego roz-

poznania,

2. w pozostałej części oddalił kasację.

U z a s a d n i e n i e

Powód Wiesław K. w pozwie przeciwko R.P. spółce z o.o. w K. wnosił o za-

sądzenie 3760 zł tytułem 2-miesięcznej odprawy i wynagrodzenia za kwiecień 1996

r. w kwocie 1880 zł oraz 2212 zł tytułem ekwiwalentu za nie wykorzystany urlop wy-

poczynkowy. Łącznie dochodził kwoty 7852 zł.

Strona pozwana nie uznała powództwa twierdząc, że przyczyną wypowiedze-

nia powodowi umowy o pracę nie była likwidacja stanowiska kierownika produkcji,

które zajmował, ale jego nieumiejętność sprawowania tej funkcji. Powód otrzymał

- 2 -

wypowiedzenie w dniu 5 grudnia 1995 r., kiedy był w pracy i podpisał je własnoręcz-

nie. Natomiast urlop wypoczynkowy wykorzystał w okresie wypowiedzenia.

Sąd Rejonowy dołączył do niniejszej sprawy do wspólnego rozpoznania spra-

wy z powództwa Wiesława K. przeciwko R.P. spółce z o.o. [...] dotyczące ustalenia,

że stosunek pracy łączący strony rozwiązał się z dniem 30 kwietnia 1996 r. po

upływie 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia z powodu likwidacji stanowiska

pracy, a także sprostowania świadectwa pracy ze stwierdzeniem, że powód nie wy-

korzystał urlopu wypoczynkowego za 1996 r.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Koninie wyrokiem z dnia 29 października 1996 r.

oddalił powództwo i ustalił, że wypowiedzenie powodowi umowy o pracę spowodo-

wane zostało złą oceną jego pracy dokonaną przez dyrektora strony pozwanej. Po-

wód otrzymał wypowiedzenie w dniu 5 grudnia 1995 r. z datą rozwiązania umowy o

pracę z dniem 31 marca 1995 r. W okresie wypowiedzenia powód miał wykorzystać

urlop wypoczynkowy i był zwolniony od świadczenia pracy.

W dalszej części uzasadnienia wyroku Sąd Rejonowy stwierdził, że drugo-

rzędną sprawą jest, czy powód otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę w dniu 5 czy

13 grudnia 1995 r., skoro oświadczenie woli pracodawcy o rozwiązaniu umowy o

pracę z dniem 31 marca 1996 r. dotarło do powoda, gdyż potwierdził to w swoim ze-

znaniu i przyznał, że został zwolniony ze świadczenia pracy w okresie wypowiedze-

nia. Natomiast zgodnie z art. 170 KP - zdaniem Sądu Rejonowego - powód miał

obowiązek wykorzystać urlop wypoczynkowy w okresie wypowiedzenia.

W apelacji od tego wyroku powód domagał się zasądzenia kwoty 5972 zł

(kwotę 1880 zł strona pozwana wypłaciła) twierdząc, że wyłączną przyczyną rozwią-

zania umowy o pracę była likwidacja stanowiska kierownika produkcji, które zajmo-

wał. Wypowiedzenie umowy o pracę wręczono powodowi w dniu 13 grudnia 1995 r.

w okresie usprawiedliwionej nieobecności w pracy. Strona pozwana nie udzieliła

powodowi urlopu za 1996 rok w okresie wypowiedzenia, co stanowi obrazę prawa

materialnego przez niewłaściwą wykładnię art. 10 i 8 ustawy o szczególnych zasa-

dach rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, art. 32

§ 1, 168 i 170 KP. Ponadto powód zarzucił sprzeczność ustaleń Sądu z zebranym

materiałem dowodowym oraz niewyjaśnienie okoliczności faktycznych przez zanie-

chanie przeprowadzenia dowodów przez niego zgłoszonych. Apelacją objęte zostały

- 3 -

również 2 postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 20 listopada 1996 r. o odmowie

uzupełnienia wyroku oraz w przedmiocie zasądzenia kosztów zastępstwa proce-

sowego dla strony pozwanej.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyro-

kiem z dnia 14 marca 1997 r. oddalił apelację i odrzucił zażalenia oraz zasądził od

powoda na rzecz pozwanej kwotę 350 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa proce-

sowego za instancję odwoławczą.

Sąd Wojewódzki uznał, że Sąd I instancji wyczerpująco przeprowadził postę-

powanie dowodowe, trafnie ustalił okoliczności faktyczne i wyprowadził z nich pra-

widłowe i logiczne wnioski, że wypowiedzenie powodowi umowy o pracę było uza-

sadnione jego zaniedbaniami w wykonywanej pracy i zgodne z prawem, gdyż

ochrona przewidziana w art. 41 KP dotyczy tylko usprawiedliwionej nieobecności

pracownika w pracy. Skoro powód utrzymuje, że wypowiedzenie wręczono mu 13

grudnia 1995 r., to tym samym przyznaje, że w tym dniu zjawił się w pracy. Nie za-

szła więc sytuacja, by w pracy był nieobecny, zaś zgodnie z linią orzecznictwa Sądu

Najwyższego, stawienie się pracownika do pracy w okresie zwolnienia lekarskiego

powoduje, że doręczenie mu w tym dniu wypowiedzenia jest skuteczne. Z tych

względów Sąd Wojewódzki uznał, że Sąd I instancji słusznie odstąpił od badania,

kiedy powód otrzymał wypowiedzenie: w dniu 5 grudnia, czy 13 grudnia 1995 r., gdyż

w obu przypadkach bieg wypowiedzenia rozpoczął się dnia 1 stycznia 1996 r., co

powód przyznał.

Sąd Wojewódzki podzielił również ustalenia Sądu I instancji, iż doszło do wy-

korzystania przez powoda całego przysługującego mu urlopu i uznał, że obowiązu-

jący wówczas przepis art. 170 KP wręcz nakazywał takie postępowanie, a nawet

gdyby przyjąć, że powód nie wyraził zgody na udzielenie mu urlopu w okresie wypo-

wiedzenia, to w myśl wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 1991 r., I PR 407/90,

nie powoduje to automatycznie po jego stronie roszczenia o ekwiwalent za nie wy-

korzystany urlop.

Sąd Wojewódzki odrzucił zażalenia powoda na oba postanowienia Sądu Re-

jonowego z dnia 20 listopada 1996 r. z uwagi na naruszenie terminu z art. 393 § 2

KPC. Jednocześnie Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę, iż Sąd I instancji dopuścił się

naruszenia przepisów postępowania - art. 351 § 2 KPC poprzez rozpoznanie wnio-

- 4 -

sku o uzupełnienie wyroku na posiedzeniu niejawnym,

- art. 351 § 2 KPC poprzez orzeczenie o kosztach postępowania bez wniosku

pozwanej o uzupełnienie wyroku,

- i art. 357 § 2 KPC w związku z art. 394 § 1 pkt 9 KPC poprzez doręczenie

tego postanowienia stronom bez uzasadnienia.

Uchybienia te nie miały jednak wpływu na wynik sprawy, zatem zarzuty ape-

lującego dotyczące nieważności postępowania, uznał Sąd Wojewódzki, za niezasad-

ne.

Od powyższego wyroku powód złożył kasację, zarzucając naruszenie prawa

materialnego przez błędną wykładnię: art. 41 KP, art. 36 § 1 w związku z art. 41 KP,

art. 170 KP, art. 1 i 10 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy, art. 4, 8, 11 i 23 KP i art. 6 KC oraz naruszenie przepisów postępowania, które

miało wpływ na treść wyroku, w szczególności: art. 378 § 2 KPC, 379 pkt 4 i 5 KPC,

art. 351 § 2 i 47 § 1 KPC, art. 19 § 1 KPC, art. 394 §1 pkt 9 KPC, art. 231 w związku

z art. 232 KPC oraz art. 230 KPC w związku z art. 253 KPC.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, zniesienie postępowania

w zakresie dotkniętym nieważnością oraz uchylenie w całości wyroku Sądu I instancji

i zniesienie dotkniętego nieważnością postępowania przed Sądem I instancji i prze-

kazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja powoda jest dopuszczalna, bowiem wartość przedmiotu zaskarżenia

wynosi kwotę 5.972 zł (art. 393 pkt 1 KPC). Następnym zagadnieniem, które Sąd

Najwyższy ma obowiązek wziąć pod rozwagę z urzędu, jest nieważność postępo-

wania.

Sąd Najwyższy podziela stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że naruszenie art.

351 § 2 KPC poprzez rozpoznanie wniosku powoda o uzupełnienie wyroku na posie-

dzeniu niejawnym, orzeczenie o kosztach postępowania bez wniosku strony pozwa-

nej o uzupełnienie wyroku oraz art. 357 § 2 KPC przez doręczenie postanowienia

stronom bez uzasadnienia - nie stanowi nieważności postępowania w rozumieniu art.

- 5 -

379 pkt 5 KPC, bowiem powód nie został pozbawiony możności obrony swych praw i

od postanowień tych złożył odwołanie.

Nie stanowi również nieważności postępowania z art. 379 pkt 2 KPC sposób

umocowania pełnomocnika strony pozwanej skoro zostało dokonane przez Prezesa

Zarządu pozwanej Spółki Paula M.E.G.P. [...]. Przed Sądem Wojewódzkim strona

pozwana udowodniła również, że Leonardus Peter Marie D. jest dyrektorem R. Hol-

ding SA, mającej taką samą siedzibę, jak pozwana Spółka, to jest w K., przy ul. N.

[...], a Prezesem tych Spółek oraz T.Service jest Paul M.E.G.P., który upoważnił L.D.

do zastępowania w czasie swojej nieobecności, także w sprawach dotyczących

strony pozwanej [...]. W tej sytuacji nie można podzielić poglądu, że strona pozwana

nie miała organu powołanego do jej reprezentowania (art. 4 i 23 KP) oraz jej peł-

nomocnik procesowy był źle umocowany.

Przechodząc do rozpoznania dalszych zarzutów kasacji, Sąd Najwyższy

uznał, że Sądy obu instancji naruszyły art. 36 § 1 KP, art. 41 KP i art. 170 KP, a

także błędnie zinterpretowały przytoczone orzecznictwo Sądu Najwyższego.

Według art. 41 KP pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w

czasie urlopu pracownika, a także w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności

pracownika w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania

umowy o pracę bez wypowiedzenia. Ochrona przewidziana w tym przepisie polega

zatem na zakazie złożenia przez pracodawcę oświadczenia o wypowiedzeniu umowy

o pracę w okresach wskazanych w tym przepisie, co oznacza, że zaskarżenie przez

pracownika dokonanego w tych warunkach wypowiedzenia umowy o pracę (z

naruszeniem art. 41 KP) powoduje ten skutek, że Sądy powinny uznać je za

niezgodne z przepisami prawa pracy i orzec o roszczeniach z tego wynikających.

Mylne jest stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że zastosowano wobec powoda

najkorzystniejszy okres wypowiedzenia, skoro strona pozwana nie mogła zgodnie z

przepisami wypowiedzieć umowy o pracę w czasie choroby powoda. Zaskarżone wy-

roki naruszyły zarówno art. 36 § 1, jak i art. 41 KP. Choroba pracownika, stwierdzona

zaświadczeniem lekarskim o jego niezdolności do pracy, skutkująca ochronę z art.

41 KP, powinna istnieć w dacie złożenia przez pracodawcę oświadczenia o

wypowiedzeniu umowy o pracę. Nie może więc być obojętne dla Sądu orzekającego,

czy pracownik otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę w dniu, kiedy przebywał w

- 6 -

pracy, czy też w dniu, w którym pracy nie świadczył, ale przyszedł do zakładu pracy,

aby przynieść zwolnienie lekarskie.

Rozróżnienia takich sytuacji dokonał również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia

11 listopada 1986 r., I PRN 85/86, (Sł.Prac. 1987 nr 7-8, str. 29, Kodeks pracy -

orzecznictwo, wybór i opracowanie J.Iwulski, Kraków 1997, str. 191) stwierdzając, iż

zachorowanie pracownika w okresie już dokonanego wypowiedzenia umowy o pracę

nie stanowi zdarzenia powodującego objęcie pracownika ochroną przed wypowie-

dzeniem stosunku pracy.

Z tych samych przyczyn w uchwale pełnego składu Izby Administracyjnej, Pra-

cy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 marca 1993 r., I PZP 68/92 (OSNCP 1993

z. 9 poz. 140) Sąd Najwyższy uznał, że wypowiedzenie umowy o pracę pracow-

nikowi, który świadczył pracę, a następnie wykazał, że w dniu wypowiedzenia był

niezdolny do pracy z powodu choroby, nie narusza art. 41 KP. Taka jednak sytuacja

nie zaistniała w przedmiotowej sprawie. Powód otrzymał wypowiedzenie, jak twierdzi,

w dniu 13 grudnia 1995 r. i w dniu tym nie świadczył pracy, gdyż posiadał zwolnienie

lekarskie, stwierdzające niezdolność do wykonywania pracy przed wręczeniem mu

wypowiedzenia umowy o pracę. Brak ustalenia daty wypowiedzenia powodowi

umowy o pracę, czy było to w dniu 5 grudnia 1995 r., jak twierdzi strona pozwana,

czy w dniu 13 grudnia 1995 r., co wskazuje powód - prowadzi do naruszenia art. 41

KP. Uniemożliwia bowiem ewentualne zastosowanie ochrony pracownika przed

wypowiedzeniem, gdyby okazało się, że strona pozwana faktycznie dokonała

wypowiedzenia w czasie choroby pracownika. Znajdujące się w aktach sprawy [...] i

aktach osobowych powoda sporne wypowiedzenia posiadają wpisane odręcznie

dwie różne daty doręczenia powodowi tego pisma. Ustalenie Sądu Rejonowego, że

w dniu 5 grudnia 1995 r. dyrektor strony pozwanej przesunął powodowi urlop z uwagi

na jego chorobę [...] świadczy o istnieniu sprzeczności, gdy bezsporne jest, że

powód był niezdolny do pracy dopiero od 6 grudnia 1995 r.

Nie można również podzielić poglądu obu Sądów orzekających w sprawie, że

art. 170 KP nakazuje pracownikowi wykorzystanie urlopu wypoczynkowego w okresie

wypowiedzenia. Przepis ten, obowiązujący do 2 czerwca 1996 r., przewidywał powin-

ność wykorzystania przez pracownika urlopu wypoczynkowego za rok kalendarzowy,

w którym następowało rozwiązanie stosunku pracy w okresie wypowiedzenia, jeżeli

- 7 -

okres ten wynosi co najmniej 3 miesiące, jednakże udzielenie takiego urlopu wyma-

gało odpowiedniego polecenia pracodawcy albo wniosku pracownika. W rozpozna-

wanej sprawie nie zostało natomiast ustalone, że w okresie wypowiedzenia

udzielono powodowi urlopu za 1996 r. W aktach sprawy znajduje się jedynie pismo

powoda o udzielenie mu 14 dni urlopu za rok 1995 od 2 do 17 stycznia 1996 r. i

pismo strony pozwanej, że od 18 stycznia 1996 r. zwalnia się powoda od świad-

czenia pracy. Dokumenty te nie potwierdzają ustalenia Sądu Rejonowego, że powód

wiedział, że ma wykorzystać urlop za rok 1996 w okresie wypowiedzenia [...], ani też

stwierdzenia Sądu Wojewódzkiego, że doszło do wykorzystania przez powoda

całego przysługującego mu urlopu. Sąd Wojewódzki przyjął bowiem, że gdyby

powód nie wyraził nawet zgody na udzielenie mu urlopu w okresie wypowiedzenia, to

w myśl wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 1991 r., I PR 407/90, nie rodzi to

automatycznie roszczenia o ekwiwalent za urlop, gdyż konieczne jest przeprowa-

dzenie przez pracownika dowodu, że mimo nieświadczenia pracy pozostawał w

gotowości do jej wykonania, a zakład pracy go do pracy nie dopuszczał. Przytoczone

orzeczenie wydane zostało w odmiennym stanie faktycznym od istniejącego w

rozpoznawanej sprawie. W sprawie I PR 407/90 pracownik nie wyrażał zgody na

udzielenie mu urlopu przez zakład pracy. Natomiast w rozpoznawanej sprawie strona

pozwana nie udowodniła, że udzieliła powodowi urlopu za 1996 r. i o tym go

powiadomiła. Powód zeznał, że wiedział o zwolnieniu go od świadczenia pracy w

okresie wypowiedzenia, a nie o konieczności wykorzystania w tym czasie urlopu

wypoczynkowego za 1996 rok. W takich okolicznościach nie zaistniały przesłanki do

przyjęcia, że powód wykorzystał urlop zgodnie z art. 170 KP.

Sąd Najwyższy uznał, że kasacja zasadnie również zarzuca naruszenie art. 10

i 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pra-

cownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie

niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Sądy obu instancji przyjęły,

że przyczyną wypowiedzenia powodowi umowy o pracę nie była likwidacja stanowis-

ka pracy, ale niekorzystna ocena jego pracy. W tych warunkach żądanie wypłaty od-

prawy z art. 8 tej ustawy uległo oddaleniu. Powód twierdził jednak w apelacji, że sta-

nowisko kierownika produkcji, które zajmował, nie istnieje w pozwanej Spółce od

grudnia 1995 r. i strona pozwana nadal funkcjonuje bez obsady tego stanowiska,

- 8 -

wbrew odmiennym ustaleniom Sądu I instancji.

Sąd II instancji nie wyjaśnił tych zarzutów, przyjmując zgodnie z ustaleniami

Sądu Rejonowego, że likwidacja tego stanowiska pracy nie nastąpiła. Okoliczności te

wymagały przeprowadzenia dodatkowych dowodów w sprawie, jeśli się zważy, że

pozwana Spółka działa zgodnie z przedłożonym do akt sprawy schematem organiza-

cyjnym [...] w holdingu R. SA i na przykład kierownik T. Service został upoważniony

do sprawowania funkcji kierowniczych u strony pozwanej [...], a dyrektor R., oficjalnie

zatrudniony w niej na podstawie zezwolenia na zatrudnienie cudzoziemców na

terenie Rzeczypospolitej Polskiej [...] otrzymał równocześnie pełnomocnictwo Preze-

sa Zarządu do jego zastępstwa w pozwanej Spółce. Zarządzanie produkcją w poz-

wanej R.P. przez dyrektora L.D., o czym zeznali świadkowie i powód, mogłoby

świadczyć o likwidacji stanowiska kierownika produkcji, jakie zajmował powód do

grudnia 1995 r.

Wyrok Sądu Rejonowego z dnia 29 października 1996 r. oddalający powód-

ztwo dotyczył powództw zgłoszonych w sprawach [...] o zapłatę 7.852 zł, [...] o usta-

lenie daty rozwiązania stosunku pracy i [...] o sprostowanie świadectwa pracy. Wy-

nika to wyraźnie z pierwszych trzech zdań uzasadnienia tego wyroku. W piśmie z

dnia 30 października 1996 r. powód wnosił o uzupełnienie wyroku w przedmiocie

rozstrzygnięcia w zakresie dwóch powództw połączonych do łącznego rozpoznania

ze sprawą I P 284/96.

Postanowieniem z dnia 20 listopada 1996 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek o

uzupełnienie wyroku uznając, że wyrokiem oddalającym zostały rozstrzygnięte oba

powództwa dołączone do sprawy [...].

Sąd Wojewódzki odrzucił zażalenie powoda na powyższe postanowienie z

uwagi na uchybienie terminu z art. 394 § 2 KPC.

Kasacja w tym zakresie nie jest zasadna, ponieważ postanowienie Sądu Rejo-

nowego doręczone zostało pełnomocnikowi w dniu 25 listopada 1996 r., a zażalenie,

umieszczone w apelacji, złożone zostało w dniu 6 grudnia 1996 r., a więc z przekro-

czeniem 7-dniowego terminu z art. 394 § 2 KPC.

Natomiast odnośnie do drugiego postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 20

listopada 1996 r. dotyczącego zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego nale-

żało uznać, że przedmiotowe odrębne postanowienie Sądu I instancji stanowi w swej

- 9 -

istocie uzupełnienie wyroku w części dotyczącej kosztów procesu, podlega zatem

zaskarżeniu w drodze apelacji, jako część składowa wyroku, a nie w drodze zażale-

nia. Nie było zatem podstaw do odrzucenia zażalenia na podstawie art. 394 § 2 KPC,

skoro powodowi przysługiwał inny środek odwoławczy. W tym też zakresie kasacja

powoda podlegała uwzględnieniu, ponieważ zaskarżone postanowienie wydane zos-

tało z obrazą art. 351 § 1 KPC - bez wniosku stron.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

========================================