II UKN 324/97

Wyrok z dnia 18 listopada 1997 r.

II UKN 324/97

Prawomocny wyrok sądowy nie stanowi przeszkody do nabycia prawa

do świadczenia emerytalno-rentowego, z ograniczeniem jego wypłaty stosow-

nie do przepisu art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), o ile

uprzednia odmowa przyznania tego świadczenia była następstwem błędu or-

ganu rentowego lub odwoławczego.

Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Maria

Tyszel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Witolda Bryndy,

po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 1997 r. sprawy z wniosku Reginy G. przeciwko

Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w K. o rentę rodzinną, na skutek

kasacji Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 22 sierpnia 1995 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu-

Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K., decyzją z dnia 5 stycznia

1995 r., odmówił Reginie G., urodzonej 2 lipca 1928 r., prawa do renty rodzinnej po

zmarłym w dniu 13 listopada 1969 r. jej mężu Józefie G.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy powołał przepis art. 41 ust. 1 i 2 ustawy

z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników stwierdzając, że

inwalidztwo w III grupie ustalone u wnioskodawczyni orzeczeniem Wojewódzkiej

Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia [...] w K. z dnia 19 lipca 1978

r. powstało po upływie 5 lat od śmierci męża.

Odwołanie wnioskodawczyni od powyższej decyzji, zawierające żądanie

przyznania prawa do renty rodzinnej, oddalił Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpie-

2

czeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 sierpnia 1995 r. [...].

Sąd przeprowadził dowód z opinii biegłych sądowych specjalistów: psychiatry,

neurologa i internisty. Biegli ci wskazali, że schorzenie rozpoznane u wnioskodaw-

czyni powoduje inwalidztwo III grupy, stwierdzając jednak, iż brak jest podstaw do

przyjęcia, że inwalidztwo to powstało przed 1974 r.

Brak jest uzasadnienia wyroku, ponieważ strony nie zgłosiły wniosku o jego

sporządzenie.

Minister Sprawiedliwości zaskarżył kasacją powyższy wyrok, zarzucając temu

wyrokowi rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 41 ust. 2 ustawy z dnia 14

grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40,

poz. 267 ze zm.), a nadto interesu Rzeczypospolitej Polskiej, na podstawie art. 12

ust. 1 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego,

rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postę-

powaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 43, poz.

189) i wniósł o jego uchylenie oraz o uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Spo-

łecznych Oddział w K. z dnia 5 stycznia 1995 r. [...] i przyznanie Reginie G. prawa do

renty rodzinnej od dnia 1 sierpnia 1993 r.

Rozpoznając sprawę w granicach kasacji Sąd Najwyższy wziął pod rozwagę

co następuje:

Kasacja jest uzasadniona i Sąd Najwyższy w całej rozciągłości podziela jej

wywody.

Słusznie zarzucono w kasacji, że zaskarżony wyrok rażąco narusza przepis

art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracow-

ników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267), zwanej dalej ustawą o z.e.p. w związku z

przepisem art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym

osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z

1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.).

Organ rentowy rozważył uprawnienia wnioskodawczyni do renty rodzinnej

wyłącznie w aspekcie możliwości nabycia przez nią tego prawa z tytułu inwalidztwa.

Dla zbadania tej przesłanki postępowanie dowodowe prowadził Sąd Wojewódzki.

Tak więc organ rentowy, ani - jak można wnosić z rozstrzygnięcia - Sąd Wo-

3

jewódzki nie poczyniły żadnych ustaleń w przedmiocie uprawnień wnioskodawczyni

do renty rodzinnej wynikających z faktu ukończenia przez nią wieku 50 lat w okre-

sach, o których mowa w art. 41 ust. 2 ustawy o z.e.p.

Z akt rentowych wynika, że na podstawie decyzji z dnia 13 maja 1972 r. organ

rentowy wypłacał wnioskodawczyni od dnia 1 stycznia 1972 r., jako opiekunce, rentę

rodzinną dla dwojga dzieci - córki Stanisławy urodzonej 25 marca 1954 r. i syna

Andrzeja urodzonego 6 września 1958 r. Ten ostatni pobierał naukę zawodu w za-

kładzie rzemieślniczym od 16 września 1974 r. do 15 września 1977 r. [...] i według

ustaleń organu rentowego przysługiwało mu prawo do renty rodzinnej do dnia 15

października 1976 r. [...] Andrzej G. ukończył 16 lat w dniu 6 września 1974 r.

Wnioskodawczyni ukończyła 50 lat w dniu 2 lipca 1978 r., a więc w okresie 5 lat

przed ustaniem prawa do renty rodzinnej z tytułu wychowywania dzieci, jak tego wy-

magał art. 33 ust. 1 pkt 3 obowiązującej wówczas ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o

powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz.

6 ze zm.). Wnioskodawczyni spełnia więc warunek ukończenia wieku 50 lat w czasie

określonym obecnie w art. 41 ust. 2 ustawy o z.e.p.

Sąd Najwyższy podziela pogląd wnoszącego kasację, że wyrok Okręgowego

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 24 listopada 1978 r., II U

3193/78/6, którym Sąd ten oddalił odwołanie wnioskodawczyni od decyzji organu

rentowego z dnia 30 września 1978 r. ,odmawiającej jej prawa do renty rodzinnej po

mężu, nie stanowi przeszkody w nabyciu przez nią obecnie prawa do tej renty, po-

nieważ przepis art. 101 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy o z.e.p. zezwala na przyznanie

świadczeń za okres wsteczny, nie dłuższy niż 3 lata wstecz licząc od miesiąca, w

którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jeżeli odmowa świad-

czeń była następstwem błędu organu rentowego lub odwoławczego. Odmowa przy-

znania wnioskodawczyni renty rodzinnej w 1978 roku była następstwem błędu orga-

nu rentowego i Okręgowego Sądu, ponieważ decyzję wydano wbrew treści art. 33

ust. 1 pkt 3 ustawy z 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.), jednakże nie zachodzi potrzeba

wzruszenia tego wyroku w drodze kasacji przewidzianej w art. 12 ustawy z dnia 1

marca 1996 r. o zmianie KPC. Słusznie podniesiono w kasacji, że zgodnie bowiem z

art. 101 ust. 2 powołanej ustawy o z.e.p. w razie ponownego ustalenia prawa do

świadczeń wskutek wznowienia postępowania przed organami odwoławczymi albo

wskutek rewizji nadzwyczajnej okres 3 lat liczy się od miesiąca złożenia wniosku o

4

wznowienie postępowania lub o złożenie rewizji nadzwyczajnej. Wniosek o złożenie

rewizji nadzwyczajnej wpłynął do Ministerstwa Sprawiedliwości w dniu 12 sierpnia

1996 r., a zatem prawo do renty rodzinnej przysługuje wnioskodawczyni za okres nie

dłuższy niż 3 lata wstecz licząc od sierpnia 1996 r.

Orzeczenie Sądu, którym odmówiono wnioskodawczyni przyznania renty ro-

dzinnej, bez rozważenia wszystkich określonych przepisami okoliczności, od których

zależy przyznanie tego świadczenia, nie tylko rażąco narusza powołane na wstępie

przepisy prawa, ale także interes Rzeczypospolitej Polskiej. W interesie Państwa leży

bowiem, aby osoby spełniające warunki wymagane przepisami prawa do przyznania

świadczeń emerytalno-rentowych nie były tych świadczeń pozbawione wskutek błędu

organów orzekających, a zwłaszcza wskutek błędnego orzeczenia sądowego.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy z mocy powołanych przepisów

uwzględnił kasację. Ponieważ jednak brak stosownych ustaleń faktycznych uniemoż-

liwia merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, na podstawie przepisu art. 39313

KPC,

orzekł jak w sentencji wyroku.

========================================