I PKN 385/97

Wyrok z dnia 25 listopada 1997 r.

I PKN 385/97

Utrata zaufania do pracownika może stanowić przyczynę uzasadniającą

wypowiedzenie umowy o pracę, jeżeli znajduje oparcie w przesłankach natury

obiektywnej oraz racjonalnej i nie jest wynikiem arbitralnych ocen lub subiek-

tywnych uprzedzeń.

Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska, Sędziowie SN: Kazimierz

Jaśkowski, Walerian Sanetra (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 1997 r., sprawy z po-

wództwa Waldemara S. przeciwko Przedsiębiorstwu Handlowo-Usługowemu "P.-M."

w M. o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę, na skutek kasacji

powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Olsztynie z dnia 22 kwietnia 1997 r. [...]

1. o d d a l i ł kasację,

2. z a s ą d z i ł na rzecz strony pozwanej od powoda 10 zł tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Powód Waldemar S. wniósł kasację od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (w kasacji pomyłkowo wskazano Sąd Rejonowy) w

Olsztynie z dnia 22 kwietnia 1997 r. [...], którym Sąd ten zmienił wyrok Sądu Rejo-

nowego-Sądu Pracy w Olsztynie z dnia 18 lutego 1997 r. [...] i oddalił powództwo.

Powód wniósł o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę do-

konanego przez pozwane Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe "P.-M." spółkę z

o.o. w M. W uzasadnieniu podniósł, że wypowiedzenie uważa za bardzo krzywdzące,

a podana w nim przyczyna jest nieprawdziwy.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa wskazując, że wypowiedzenie

- 2 -

umowy o pracę powodowi było konsekwencją negatywnej oceny jego pracy. Powód

był osobą odpowiedzialną za powierzone mienie, zgodnie z umową o wspólnej od-

powiedzialności materialnej, przeprowadzone zaś u pozwanego remanenty wykazały

niedobory. Pozwany podniósł ponadto, iż powód w dniu 4 kwietnia 1996 r. otrzymał

karę upomnienia za niegrzeczne zachowanie się wobec klientów.

Powód w pozwanym Przedsiębiorstwie pracował od sierpnia 1992 r. jako

sprzedawca na stacji paliw. Przeciwko niemu, a także przeciwko innym pracownikom

toczyła się przed Sądem Rejonowym-Sądem Pracy w Ostródzie sprawa z powódz-

twa pozwanego Przedsiębiorstwa o odszkodowanie za mienie powierzone. Rosz-

czenie dotyczyło niedoborów powstałych w okresie od 31 sierpnia 1995 r. do 30

grudnia 1995 r. Sprawa zakończyła się zawarciem przez strony ugody. Następna

inwentaryzacja - obejmująca okres od 26 września do 30 grudnia 1996 r. - przepro-

wadzona przez pracodawcę wykazała niedobory i superaty. Sąd Pracy ustalił w tym

wypadku, że strona pozwana nie poniosła żadnej szkody, a powód nie otrzymał noty

obciążeniowej. W dniu 31 grudnia 1996 r. powód otrzymał wypowiedzenie umowy o

pracę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. Jako jego przyczynę

wskazano powtarzające się braki w towarze na stacji paliw.

Zmieniając wyrok Sądu pierwszej instancji, którym Sąd ten uznał za bezsku-

teczne wypowiedzenie umowy o pracę powodowi, Sąd Pracy i Ubezpieczeń Spo-

łecznych uzupełnił postępowanie dowodowe. Dodatkowe ustalenia, wraz z ponowną

oceną ustaleń dokonanych przez Sąd Pracy, doprowadziły Sąd drugiej instancji do

stwierdzenia, że w okresie pracy powoda występowały niedobory, które były jednak

kompensowane przez pozwanego. Powtarzające się jednakże przypadki występo-

wania takich braków spowodowały, iż pozwany utracił zaufanie do pracowników - w

tym do powoda - wspólnie odpowiedzialnych za powierzone mienie. Utrata tego

zaufania wpłynęła na decyzje pracodawcy o zwolnieniu dwóch pracowników (najdłu-

żej zatrudnionych) oraz o przesunięciu jednego z nich na inne stanowisko. Spowo-

dowało to znaczną poprawę, a przeprowadzony remanent nie wykazał braków.

W kasacji postawiony został zarzut naruszenia prawa materialnego przez

błędną wykładnię art. 45 § 1 KP, "wyrażającą się w przyjęciu przez Sąd Wojewódzki,

iż przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę była prawdziwa, gdy prawna ocena zda-

rzenia będącego faktycznie podstawą wypowiedzenia prowadzi do wniosku, iż zda-

- 3 -

rzenie to nie jest prawdziwe w rozumieniu art. 45 KP". Nie kwestionuje się w niej

prawa pracodawcy do wypowiedzenia umowy o pracę na skutek utraty zaufania do

pracownika, podnosi się jednak, że utrata zaufania "nie może być nieuzasadniona".

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie może zostać uwzględniona. Postawiono w niej został zarzut naru-

szenia art. 45 § 1 KP, a ściśle biorąc zakwestionowano w niej sposób rozumienia

przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przewidzianego w nim wymagania, by

wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas nie określony było uzasadnione i w

tym znaczeniu miało określoną przyczynę (przyczyny). Konkretne jednakże zastrze-

żenia sformułowane w uzasadnieniu kasacji w istocie sprowadzają się do podważe-

nia ustaleń faktycznych przyjętych przez ten Sąd jako podstawa rozstrzygnięcia. W

szczególności wynika to z tego jej fragmentu, w którym pisze się, że za błędne na-

leży uznać rozumowanie Sądu wyrażone w zdaniu: "Pozwany nie obciążył wprawdzie

powoda obowiązkiem pokrycia strat, nie świadczy to jednak, ani o fakcie, że strat

takich nie poniósł..." oraz że z przedstawionych przez samą stronę pozwaną

dokumentów wynika, iż strona pozwana po rozliczeniu inwentaryzacji nie ma pods-

taw do obciążania powoda obowiązkiem pokrycia strat. Niezależnie od oceny, czy

ustalenia faktyczne przyjęte przez Sąd drugiej instancji jako podstawa rozstrzygnię-

cia są prawidłowe (w tym zakresie Sąd Najwyższy nie dopatrzył się uchybień w

rozstrzygnięciu tego Sądu), zastrzeżenia skierowane przeciwko nim ze względów

czysto "formalnych" nie mogą być wzięte pod uwagę. Sąd Najwyższy w ramach

skargi kasacyjnej co do zasady dokonuje kontroli zaskarżonego wyroku pod wzglę-

dem jego zgodności z obowiązującym prawem, nie kontroluje natomiast bezpośred-

nio ustaleń faktycznych, chyba że wykazane zostanie, iż przy ich dokonywaniu do-

szło do uchybienia przepisom postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na

wynik sprawy (art. 393

1

KPC). W postępowaniu kasacyjnym Sąd Najwyższy pełni

rolę "sądu stosowania prawa" (kontrolującego stosowanie prawa), a nie rolę "sądu

ustalania faktów" ("sądu faktów"). Ponadto Sąd Najwyższy rozstrzyga sprawę w gra-

nicach kasacji (z urzędu pod uwagę bierze tylko nieważność postępowania - art.

393

11

KPC). Oznacza to między innymi, że Sąd Najwyższy związany jest granicami

- 4 -

podstawy prawnej kasacji - która została w niej wskazana i która polega na wymie-

nieniu konkretnych przepisów, które w ocenie skarżącego zostały pogwałcone - jak

również granicami jej uzasadnienia (strony mogą jednakże przytaczać nowe uzasad-

nienie podstaw kasacyjnych). W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy rozpatrując niniej-

szą sprawę musiał pominąć te zastrzeżenia zawarte w kasacji, które dotyczą ustaleń

natury faktycznej, zwłaszcza z tego względu, iż strona powodowa nie twierdzi, że

zostały one dokonane w następstwie naruszenia przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych konkretnych przepisów prawa procesowego, a nawet nie powołuje art.

393

1

pkt 2 KPC, co oznacza, iż nie ma zastrzeżeń co do sposobu zastosowania

przez ten Sąd przepisów prawa procesowego.

Z uzasadnienia wyroku Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wynika, że

przyjął on, iż w mieniu powierzonym powodowi (wspólnie z innymi pracownikami)

występowały niedobory, że pracodawca w związku z tym ponosił określone straty

(jakkolwiek nie obciążył nimi powoda), że brak było dokładności i rzetelności w wy-

konywaniu obowiązków przez powoda, który - w ogólności - obowiązki swoje wyko-

nywał w sposób niewłaściwy.

Zgodzić należy się z wywodami kasacji, gdy pisze się w niej, że nie każdy

przypadek utraty zaufania do pracownika może być uznany za uzasadniający wypo-

wiedzenie mu umowy o pracę. Jego utrata, zdaniem Sądu Najwyższego, musi mieć

oparcie w przesłankach natury obiektywnej i racjonalnej; nie może wynikać z samo-

woli czy wyłącznie z subiektywnych uprzedzeń. W świetle jednakże ustaleń faktycz-

nych przyjętych przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nie może budzić zas-

trzeżenia ocena, iż brak zaufania do powoda jako pracownika, któremu powierzono

mienie z obowiązkiem wyliczenia się i który przez niewłaściwe wykonywanie swoich

powinności powodował powstawanie w nim strat, był racjonalny i uzasadniony. Po-

wodem utraty do pracownika zaufania koniecznego z uwagi na rodzaj wykonywanej

przez niego pracy, która sprawia, że pracodawca nie może go u siebie nadal zatrud-

niać, może być zawinione naruszenie obowiązków istotnych z uwagi na określone

właściwości umówionej pracy. Uzasadniony brak zaufania do pracownika może jed-

nakże istnieć także wtedy, gdy wprawdzie winy pracownikowi przypisać nie można -

bądź też nie da się jej udowodnić - jednakże w sensie obiektywnym jego zachowanie

nosi cechy naruszenia obowiązków pracowniczych, a nawet i w takich sytuacjach, w

- 5 -

których do naruszenia powinności pracowniczych w ogóle nie dochodzi (np. w przy-

padku popełnienia określonego przestępstwa poza zakładem pracy). Przy takich

założeniach nie może budzić wątpliwości, iż były realne powody, by pracodawca nie

miał zaufania do powoda w stopniu, jaki jest wymagany zwłaszcza w przypadkach

powierzania mienia pracownikom.

Ponadto należy mieć na uwadze, że wypowiedzenie umowy o pracę jest zwy-

kłym środkiem rozwiązywania stosunków pracy i ma między innymi służyć racjonali-

zowaniu zatrudnienia zgodnie z potrzebami pracodawcy. Zgodzić się w związku z

tym należy z poglądem wyrażonym przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, że

"prawem pracodawcy jest dobór jak najlepszych - w świetle określonych potrzeb -

pracowników".

Z powyżej wskazanych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393

12

KPC

orzekł jak w sentencji.

========================================