I PKN 399/97

Wyrok z dnia 27 listopada 1997 r.

I PKN 399/97

W razie zmian organizacyjnych w szkole w rozumieniu art. 20 ust. 1

ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz.U. Nr 3, poz. 19 ze

zm.), przyjęte przez pracodawcę kryteria wyboru nauczyciela do zwolnienia z

pracy podlegają kontroli sądowej, w celu dokonania oceny czy rozwiązanie

stosunku pracy z nauczycielem było uzasadnione.

Przewodniczący SSN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN: Adam

Józefowicz (sprawozdawca), Andrzej Kijowski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 1997 r. sprawy z po-

wództwa Grażyny K. przeciwko Szkole Podstawowej [...] w P. o przywrócenie do

pracy, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 7 marca 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Powódka Grażyna K. wystąpiła z powództwem przeciwko Szkole Podstawo-

wej [...] w P. o przywrócenie do pracy na stanowisku nauczyciela matematyki. W

uzasadnieniu powództwa powódka twierdziła, że rozwiązanie z nią umowy o pracę z

dniem 31 sierpnia 1994 r. w trybie art. 20 Karty Nauczyciela było nieuzasadnione,

gdyż zmniejszenie liczby oddziałów w roku szkolnym 1994/95 dotyczyło tych od-

działów, w których powódka nie uczyła, a ponadto rozwiązanie umowy o pracę nas-

tąpiło, gdy odmówiła przyjęcia propozycji podjęcia pracy w bibliotece.

Pozwana Szkoła wniosła o oddalenie powództwa z tego względu, że nastąpiły

w niej zmiany organizacyjne, uniemożliwiające dalsze zatrudnienie powódki. Po-

wódka nie wyraziła zgody na zmianę warunków przez podjęcie pracy w bibliotece

oraz zgody na przeniesienie jej w stan nieczynny.

- 2 -

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Poznaniu wyrokiem z dnia 9 sierpnia 1995 r. od-

dalił powództwo o przywrócenie do pracy uznając, że istniała podstawa do rozwiąza-

nia z powódką umowy o pracę. Jednakże zasądził od pozwanego na rzecz powódki

kwotę 460,90 zł za naruszenie wymagań dotyczących konsultacji związkowej, to jest

art. 38 § 1 KP w związku z art. 98 ust. 1 Karty Nauczyciela, gdyż o zamiarze wypo-

wiedzenia pozwana Szkoła nie powiadomiła na piśmie organizacji związkowej, do

której należała powódka (ZNP). Sąd nie podzielił stanowiska Sądu Najwyższego,

wyrażonego w uchwale z dnia 25 czerwca 1993 r., I PZP 24/95 (OSNAPiUS 1995 nr

18 poz. 230), że przy rozwiązaniu stosunku pracy z nauczycielem mianowanym w

trybie art. 20 ustawy z dnia 5 czerwca 1982 r. Karta Nauczyciela w brzmieniu nada-

nym ustawą z dnia 5 czerwca 1992 r. o zmianie Karty Nauczyciela (Dz. U. Nr 53,

poz. 252), nie jest wymagane uzyskanie stanowiska organizacji związkowej. Dlatego

Sąd zasądził odszkodowanie w wysokości 1 miesięcznego wynagrodzenia na zasa-

dzie art. 45 § 2 KP i art. 477

1

§ 2 KPC.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu po roz-

poznaniu rewizji obu stron, wyrokiem z dnia 20 grudnia 1995 r. [...] uchylił zaskarżony

wyrok w całości i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania w

celu ustalenia rzeczywistej przyczyny rozwiązania z powódką umowy o pracę. Sąd II

instancji podzielił stanowisko Sądu Najwyższego, że w razie rozwiązania stosunku

pracy z nauczycielem w trybie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela nie jest wymagane

uzyskanie stanowiska organizacji związkowej. Rozwiązanie stosunku pracy w tym

wypadku następuje bez zachowania okresu wypowiedzenia, wobec czego nie mają

zastosowania przepisy art. 38, 52 § 3 i 53 § 4 KP.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Poznaniu wy-

rokiem z dnia 8 listopada 1996 r., [...] przywrócił powódkę do pracy na dotychczaso-

wych warunkach. Sąd Rejonowy ustalił, że w klasach IV-VIII, w których uczyła po-

wódka nastąpiło zwiększenie liczby oddziałów. Zmniejszeniu uległa natomiast ilość

oddziałów w klasach I-III. Ponadto ustalił, że nie było skarg rodziców na nauczanie

uczniów przez powódkę, ani żądania jej zmiany, jako wychowawczyni. Z tego

względu powództwo co do przywrócenia do pracy okazało się uzasadnione. Powo-

łując się na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1994 r., I PRN 56/94

(OSNAPiUS 1995 nr 1 poz. 4) Sąd Rejonowy dokonał oceny kryteriów wyboru osoby

- 3 -

do zwolnienia spośród kilku nauczycieli w zakresie wyników uzyskanych przez

uczniów. Powódka nie odbiega pod tym względem od innych nauczycieli. Pozwana

Szkoła nie miała zastrzeżeń do pracy powódki w latach 1988-1993, a 10-cio letni

okres jej pracy nie uzasadniał zwolnienia powódki w trybie art. 20 Karty Nauczyciela.

Dlatego na zasadzie art. 45 KP przywrócił powódkę do pracy w pozwanej Szkole.

Po rozpoznaniu apelacji pozwanej Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 7 marca 1997 r. [...] zmienił zaskarżony

wyrok i powództwo oddalił oraz nie obciążył powódki kosztami postępowania odwo-

ławczego.

Sąd Wojewódzki stwierdził, że bezsporną okolicznością jest, iż w pozwanej

Szkole doszło do zmniejszenia liczby oddziałów i liczby godzin nauczania matema-

tyki. Są to zmiany organizacyjne w rozumieniu art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, które

pociągały za sobą konieczność zwolnienia jednego z nauczycieli matematyki. Takich

ustaleń dokonał Sąd I instancji. Dyrektor Szkoły musiał dokonać wyboru nauczyciela,

którego należało zwolnić. Kryteria tego wyboru podlegają kontroli Sądu i wymagają

uzasadnienia. W świetle zebranego materiału dowodowego, w tym materiału zgro-

madzonego w postępowaniu odwoławczym, wybór powódki spośród innych nauczy-

cieli był oparty na ocenie nauczyciela. Ocena ta - zdaniem Sądu Wojewódzkiego -

wypadła niekorzystnie dla powódki, gdyż otrzymała ona po przeprowadzeniu wizyta-

cji najniższą notę i miała najmniej uczniów wyróżniających się na olimpiadach. Z tego

względu Sąd Wojewódzki nie podzielił poglądu Sądu I instancji, że wyniki powódki

jako nauczyciela nie odbiegały od innych nauczycieli. Dlatego zmienił zaskarżony

wyrok i oddalił powództwo.

Od powyższego wyroku powódka wniosła kasację, któremu zarzuciła naru-

szenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie

art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela przez przyjęcie, że u pozwanej doszło do zmniejsze-

nia liczby godzin nauczania matematyki oraz że nastąpiły zmiany organizacyjne w

rozumieniu tego przepisu. Ponadto wnosząca kasację zarzuciła naruszenie art. 38

KP o konsultacji związkowej i art. 87 § 2 w związku z art. 465 § 1 KPC na skutek

niezawiadomienia o terminie rozprawy pełnomocnika procesowego powódki. Skar-

żąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi II instancji, twierdząc, że Sąd Wojewódzki dokonał niezgodnych

- 4 -

ze stanem faktycznym uzupełniających ustaleń podczas nieobecności pełnomocnika

powódki, opierając się na dowodach tworzonych przez pozwaną Szkołę na użytek

procesu i zebranych bezprawnie przez pozwaną, nie znanych jej spornych opinii, w

tym z poprzedniego zakładu pracy, do których nie mogła się ustosunkować. W toku

procesu Sądy obu instancji dokonywały odmiennych ustaleń i orzeczeń, a zaskar-

żony wyrok opiera się na błędnych ustaleniach. Zdaniem skarżącej brak było przes-

łanek z art. 20 Karty Nauczyciela do zwolnienia powódki przez pozwany zakład

pracy. Sąd Wojewódzki nie dokonał oceny zwolnienia powódki z punktu widzenia

zasad współżycia społecznego, pozbawiając ją i troje dzieci środków utrzymania.

Sąd Najwyższy rozpoznając kasację dokonuje oceny zawartych w niej zarzu-

tów naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania na podstawie stanu

faktycznego sprawy, będącego podstawą wydania zaskarżonego wyroku, jeżeli brak

jest podstawy wymienionej w art. 393

1

pkt 2 KPC, to jest naruszenia przepisów pos-

tępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy. Powódka wskazała w kasacji

przepisy art. 87 § 2 w związku z art. 465 § 1 KPC, które jej zdaniem naruszył Sąd II

instancji na skutek niezawiadomienia o terminie rozprawy jej pełnomocnika proceso-

wego. Zarzut ten nie jest usprawiedliwiony w świetle złożonych oświadczeń powódki,

zanotowanych w protokole rozprawy przed Sądem Wojewódzkim, który zasadnie

przyjął, że pełnomocnik wiedział o terminie rozprawy. Rozpoznanie sprawy w tych

okolicznościach, pomimo braku dowodu doręczenia pełnomocnikowi zawiadomienia

o rozprawie, nie może być uznane - zdaniem Sądu Najwyższego - za uchybienie,

które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tego względu ten zarzut kasacji

nie może być uwzględniony.

Jeśli chodzi o zarzuty kasacji dotyczące naruszenia prawa materialnego, to

należy stwierdzić, że Sąd Najwyższy jest związany stanem faktycznym sprawy,

ustalonym w toku postępowania przed Sądami obu instancji, stanowiącym podstawę

wydania zaskarżonego wyroku. Zostało to w sposób wyraźny stwierdzone w przepi-

sie art. 393

15

KPC w odniesieniu do orzeczenia reformatoryjnego, ale zasada ta od-

nosi się także do każdego innego sposobu rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok SN z

dnia 13 lutego 1997 r., I PKN 71/96). Nie podlega zatem badaniu ocena faktyczna i

dowodowa sprawy (T. Ereciński, Apelacja i kasacja w procesie cywilnym, Warszawa

- 5 -

1996 r. s. 155). Sądy obu instancji ustaliły, że w pozwanej Szkole nastąpiły zmiany

organizacyjne i doszło do zmniejszenia liczby oddziałów, a co za tym idzie, zmniej-

szenia liczby godzin nauczania matematyki. Zdaniem Sądu Najwyższego, zasadnie

przyjął Sąd Wojewódzki, że są to zmiany organizacyjne w rozumieniu art. 20 ust. 1

ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.).

W tej sytuacji brak jest podstaw do uznania za uzasadniony zarzut kasacji narusze-

nia art. 20 Karty Nauczyciela. Sąd Najwyższy podziela poglądy Sądów obu instancji,

że w razie zmian organizacyjnych w szkole w rozumieniu art. 20 ust. 1 Karty Na-

uczyciela, powodujących konieczność zwolnienia nauczyciela, kryteria wyboru

nauczyciela do zwolnienia z pracy, przyjęte przez pracodawcę, podlegają kontroli

sądowej w toku badania w sprawie, czy rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem

było uzasadnione. Dokonana przez pozwaną Szkołę ocena pracy powódki jako

nauczyciela, z uwzględnieniem jej przymiotów osobistych, znajduje oparcie w zebra-

nym materiale dowodowym i brak jest podstaw do jej podważenia w postępowaniu

kasacyjnym.

Nieuzasadniony jest też zarzut kasacji naruszenia art. 38 KP, polegającego na

uchybieniu przepisom o konsultacji związkowej. W toku postępowania Sąd II ins-

tancji wyraził prawidłowy pogląd prawny w uzasadnieniu poprzedniego swojego wy-

roku z dnia 20 grudnia 1995 r. [...], zgodny z poglądem Sądu Najwyższego przyjętym

w uchwale z dnia 8 marca 1995 r., I PRN 7/95 (OSNAPiUS 1995 nr 18 poz. 230), że

w razie rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem w trybie art. 20 ust. 1 Karty

Nauczyciela nie jest wymagane uzyskanie stanowiska organizacji związkowej.

Zgodnie z art. 386 § 6 KPC powyższą oceną prawną wyrażoną w wyroku Sądu dru-

giej instancji był związany zarówno Sąd, któremu sprawa została przekazana, jak i

Sąd drugiej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W tej sytuacji omówiony

zarzut kasacji jest nieuzasadniony i nie podlega uwzględnieniu. Zawarte w uzasad-

nieniu kasacji twierdzenia powódki, że Sąd II instancji nie dokonał oceny sprawy pod

względem zasad współżycia społecznego, pozbawiając powódkę i jej dzieci środków

utrzymania, nie są uzasadnione. Pozwana Szkoła zaoferowała powódce zmianę wa-

runków pracy i płacy, których powódka nie przyjęła. Ponadto dyrektorka pozwanej

Szkoły oświadczyła na rozprawie przed Sądem Najwyższym, że powódka pracuje w

innej szkole i ma zapewnione środki utrzymania. Powódka nie zarzuciła w ramach

- 6 -

określonych podstaw kasacji naruszenia przez Sąd II instancji art. 8 KP, lecz tylko

pośrednio w uzasadnieniu kasacji powołała się na zasady współżycia społecznego.

Rozpatrując sprawę zgodnie z art. 393

11

KPC w granicach kasacji, Sąd Najwyższy

nie dopatrzył się jednak naruszenia powyższego przepisu prawa materialnego (art. 8

KP) w przytoczonych wyżej okolicznościach sprawy, związanych z wypowiedzeniem

zmieniającym powódce warunki pracy i płacy, których nie przyjęła, jak również z

późniejszym jej zatrudnieniem w innej szkole.

Mając to wszystko na uwadze, Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że

kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego na zasadzie art. 393

12

KPC

orzekł jak w sentencji.

N o t k a

Powołany w uzasadnieniu wyrok z dnia 13 lutego 1997 r., I PKN 71/96, został opublikowany

w OSNAPiUS 1997 nr 19 poz. 377.

========================================