II UKN 348/97

Wyrok z dnia 26 listopada 1997 r.

II UKN 348/97

1. Właściwy do wypłacenia jednorazowego odszkodowania z tytułu

uszczerbku na zdrowiu wywołanego chorobą zawodową jest ten pracodawca, u

którego choroba ta powstała wskutek narażenia na nią podczas pracy.

2. Od odpowiedzialności takiej pracodawca nie może się uchylić tylko

dlatego, że stwierdzenie choroby zawodowej i wywołanego nią uszczerbku na

zdrowiu nastąpiło w czasie pracy u innego pracodawcy, również połączonej z

narażeniem na powstanie tej choroby, jeżeli data i miejsce zachorowania zos-

tały wyraźnie określone w decyzji Państwowego Inspektora Sanitarnego.

3. Do roszczenia o jednorazowe odszkodowanie, przewidzianego w ustawie z

dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i cho-

rób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) w za-

kresie przedawnienia ma zastosowanie art. 291 KP.

Przewodniczący SSN: Barbara Wagner, Sędziowie SN: Roman Kuczyński,

Teresa Romer (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 1997 r. sprawy z po-

wództwa Alicji P. przeciwko Wojewódzkiemu Szpitalowi Zespolonemu Nr 1 w R.,

Szpitalowi Wojewódzkiemu Nr 2 w R., Zespołowi Opieki Paliatywnej w R. o odszko-

dowanie, na skutek kasacji Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego Nr 1 od wyroku

Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia

13 marca 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 19 grudnia 1996 r. zasądził

kwotę 5 tysięcy 35 złotych na rzecz Anny P. solidarnie od Wojewódzkiego Szpitala

Zespolonego Nr 1 i Szpitala Wojewódzkiego Nr 2 w R., tytułem jednorazowego od-

szkodowania za długotrwały uszczerbek na zdrowiu spowodowany chorobą zawo-

2

dową. Sąd tym samym wyrokiem oddalił powództwo przeciwko Wojewódzkiej Stacji

Pogotowia Ratunkowego - Zakładowi Opieki Paliatywnej w R.

W uzasadnieniu wyroku Sąd ustalił, że powódka była zatrudniona na podsta-

wie umowy o pracę od 1 października 1960 r. do 31 sierpnia 1974 r. jako pielęg-

niarka w Szpitalu Wojewódzkim w R. przy ul. S. Od momentu rozpoczęcia pracy do

chwili obecnej jest narażona przy wykonywaniu pracy na czynniki wywołujące cho-

robę zawodową. Choroba ta ujawniła się u powódki w lutym 1969 r. Po rozwiązaniu

umowy o pracę ze Szpitalem Wojewódzkim w R. powódka pracowała w kilku innych

placówkach, a od 1994 r. do chwili obecnej pracuje w Stacji Pogotowia Ratunkowego

w R.

Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny w R. decyzją z dnia 14 lutego 1996

r. stwierdził u powódki chorobę zawodową - żółtaczkę zakaźną, która wystąpiła w

1969 r. Równocześnie Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny uznał, że okres

pracy w kontakcie z czynnikiem szkodliwym trwa do chwili obecnej. W związku z tym,

że Wojewódzka Stacja Pogotowia Ratunkowego odwołała się od tej decyzji, Pańs-

twowy Terenowy Inspektor Sanitarny uchylił decyzję w części dotyczącej pracy w

Stacji Pogotowia Ratunkowego i uznał, że choroba powódki powstała w związku z

narażeniem zawodowym podczas pracy w Szpitalu Wojewódzkim w R. W czasie tej

pracy powódka zachorowała na chorobę zawodową. Od stycznia 1991 r. nastąpił

podział tego Szpitala na dwa - Szpital Wojewódzki Nr 1 i Szpital Wojewódzki Nr 2.

Uszczerbek na zdrowiu wywołany chorobą zawodową został ustalony na 25%.

Sąd powołał się na art. 32 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach

z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r.

Nr 30, poz. 144 ze zm.), zgodnie z którym między innymi do wypłacenia jednorazo-

wego odszkodowania z tytułu choroby zawodowej właściwy jest zakład zatrudniający

pracownika w czasie, kiedy stwierdzono trwały lub długotrwały uszczerbek na zdro-

wiu. Jednakże gdy w czasie pracy w tym zakładzie pracownik nie był narażony na

powstanie lub nawrót choroby zawodowej odszkodowanie powinien wypłacić ostatni

zakład pracy, w którym występowało narażenie na działanie czynnika szkodliwego.

Sąd zwrócił uwagę, że spór w sprawie sprowadza się do tego, który z zatrudniają-

cych powódkę zakładów pracy powinien wypłacić odszkodowanie. Poza wątpliwością

pozostaje - podkreślił Sąd - że powódka zachorowała na chorobę zawodową pod-

czas pracy w Szpitalu Wojewódzkim w R., a długotrwały uszczerbek na zdrowiu wy-

wołany tą chorobą stwierdzono, podczas gdy była zatrudniona w Wojewódzkiej Stacji

3

Pogotowia Ratunkowego.

Sąd przyjął, że choroba zawodowa powódki pozostaje w bezpośrednim

związku z zatrudnieniem w Szpitalu Wojewódzkim. Według Sądu to, że powódka

obecnie pracuje w Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego jest bez znaczenia.

Ponieważ od stycznia 1991 r. doszło do podziału Szpitala Wojewódzkiego na dwa

szpitale, Sąd powołał się na art. 231

§ 4 KP stanowiący o solidarnej odpowiedzialno-

ści zakładów pracy utworzonych w wyniku podziału za zobowiązania dzielonego za-

kładu pracy. Odpierając zarzut pozwanych, że roszczenie powódki uległo przedaw-

nieniu, Sąd powołał się na art. 291 § 1 KP, zgodnie z którym roszczenia ze stosunku

pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się

wymagalne i podkreślił, że w przypadku powódki roszczenie stało się wymagalne z

chwilą stwierdzenia choroby zawodowej i uszczerbku na zdrowiu chorobą tą wywo-

łanego, a więc w dniu 14 marca 1996 r. Ze względu na to, że powódka nadal pracuje

w narażeniu na czynniki szkodliwe dla zdrowia, nie ma też w jej przypadku zastoso-

wania art. 49 ust. 3 ustawy wypadkowej. Sąd powołał się na uchwałę składu siedmiu

sędziów SN z dnia 14 czerwca 1978 r., V PZP 3/78 (OSNCP 1979 z. 8-9 poz. 149).

Sąd Wojewódzki w Rzeszowie wyrokiem z dnia 13 marca 1997 r. oddalił ape-

lację Wojewódzkiego Szpitala Nr 1 w R. od wyroku Sądu Rejonowego. W uzasad-

nieniu Sąd Wojewódzki podał, że stan faktyczny ustalony przez Sąd Rejonowy nie

był przez strony kwestionowany. Strony nie wnosiły też o uzupełnienie postępowania.

Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że roszczenie powódki nie

uległo przedawnieniu.

W kasacji Wojewódzki Szpital Zespolony Nr 1 zarzucił wyrokowi Sądu II ins-

tancji naruszenie prawa materialnego - art. 49 ust. 3 i art. 32 ustawy z dnia 12

czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych

(jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) oraz art. 291 KP i art. 442 §

1 KC.

W uzasadnieniu wnoszący kasację wywodził, że skoro powódka zachorowała

na chorobę zawodową - żółtaczkę zakaźną w 1969 r., a pracę u pozwanego zakoń-

czyła w 1974 r., to od tej daty należy liczyć bieg terminu przedawnienia. W ocenie

wnoszącego kasację roszczenie powódki uległo przedawnieniu na podstawie art. 442

§ 1 KC w związku z art. 49 ust. 3 ustawy wypadkowej z upływem 10-ciu lat od dnia, w

którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę, a więc od dnia 31 sierpnia 1974 r. -

od kiedy ustało zatrudnienie powódki narażające ją na powstanie choroby zawodo-

4

wej.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Poza sporem pozostaje, że powódka na podstawie przepisów ustawy z dnia

12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodo-

wych, dochodziła jednorazowego odszkodowania, z tytułu uszczerbku na zdrowiu

powstałego wskutek choroby zawodowej.

Do roszczeń tą ustawą przewidzianych, które są sprawami ze stosunku pracy

(art. 476 § 1 pkt 3 KPC), ma zastosowanie w zakresie przedawnienia art. 291 § 1 KP.

Zgodnie z tym przepisem roszczenia ze stosunku pracy ulegają przedawnieniu z

upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Dlatego też całko-

wicie bezpodstawnie kasacja zarzuca Sądowi II instancji naruszenie art. 442 § 1 KC.

Przepis ten nie miał w ogóle w sprawie zastosowania. Przepis ten mógłby być brany

pod uwagę wówczas, gdyby, niezależnie od jednorazowego odszkodowania przewi-

dzianego ustawą z 12 czerwca 1975 r., powódka dochodziła świadczeń dodatkowych

w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego (art. 415 i nast. KC).

Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 291 § 1 KP. Roszczenie powódki

stało się wymagalne od dnia 13 lipca 1996 r. W tej dacie bowiem Obwodowa Komisja

do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia orzekła istnienie 25% długotrwałego uszczerbku

na zdrowiu wywołanego chorobą zawodową.

Wielokrotnie w orzeczeniach swoich Sąd Najwyższy podkreślał, że roszczenie

o jednorazowe odszkodowanie z powodu stałego lub długotrwałego uszczerbku na

zdrowiu wywołanego wypadkiem przy pracy czy chorobą zawodową staje się wyma-

galne z chwilą stwierdzenia następstw tych zdarzeń w postaci uszczerbku na zdro-

wiu, co nie zawsze pokrywa się z ich datą.

Decyzja Państwowego Inspektora Sanitarnego o stwierdzeniu u powódki cho-

roby zawodowej wydana została 14 lutego 1996 r. Nawet ta decyzja nie stanowiła

samoistnej podstawy dochodzenia roszczeń z ustawy wypadkowej.

Samo stwierdzenie choroby zawodowej nie uzasadnia prawa do jednorazo-

wego odszkodowania w rozumieniu art. 9 ustawy wypadkowej. Koniecznym warun-

kiem do wystąpienia z roszczeniem o przyznanie jednorazowego odszkodowania jest

stwierdzenie uszczerbku na zdrowiu, orzeczone przez komisję lekarską do spraw

inwalidztwa i zatrudnienia (od 1 września 1997 r. - lekarza orzecznika ZUS).

5

Uszczerbek taki został w przypadku powódki stwierdzony 13 lipca 1997 r.

Fakt, iż powstanie choroby zawodowej nastąpiło wskutek narażenia na czyn-

niki szkodliwe występujące w Wojewódzkim Szpitalu w R. został stwierdzony prawo-

mocną decyzją Państwowego Terenowego Inspektora Sanitarnego z dnia 14 marca

1997 r. Uznał on, że w czasie pracy w tym Szpitalu powódka zachorowała na żół-

taczkę zakaźną. Wobec pozostającej poza sporem daty stwierdzenia uszczerbku na

zdrowiu u powódki bezpodstawny jest zarzut kasacji o naruszeniu art. 291 KP.

Nie można też zgodzić się z tym, że Sąd Wojewódzki naruszył przepis art. 49

§ 3 ustawy wypadkowej. Sąd Wojewódzki nie zajmował się szerzej tą kwestią z

czego wnioskować należy, iż podzielił wywody dotyczące tego przepisu zawarte w

uzasadnieniu Sądu Rejonowego. Omawiany przepis, będący przepisem przejścio-

wym ma zastosowanie do sytuacji, w których uszczerbek na zdrowiu spowodowany

chorobą zawodową został stwierdzony po wejściu w życie ustawy z 12 czerwca 1975

r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, wymienianej

poprzednio, a zatrudnienie narażające na tę chorobę ustało przed wejściem w życie

ustawy.

Poza sporem pozostaje, że powódka nadal wykonuje pracę, w której jest na-

rażona na tę samą chorobę zawodową - żółtaczkę zakaźną. Powództwo przeciwko

Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego zostało prawomocnie oddalone. Sąd

kierował się tym, że Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny uznał, iż mimo trwają-

cego nadal zatrudnienia w narażeniu na chorobę zawodową, uszczerbek na zdrowiu

wywołała żółtaczka zakaźna przebyta w czasie zatrudnienia w pozwanym Szpitalu.

Zgodnie z powołaną przez Sąd I instancji uchwałą składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 1978 r. V PZP 3/78 (OSNCP z 1979 r. z. 8-9,

poz. 149), za dzień ustania zatrudnienia, w rozumieniu art. 49 § 3 ustawy wypadko-

wej, należy uważać dzień, w którym pracownik faktycznie zaprzestał wykonywania

pracy narażającej go na powstanie choroby zawodowej, a nie dzień formalnego

ustania stosunku pracy.

Trudno uznać w okolicznościach sprawy, że Sądy dopuściły się błędnej wy-

kładni tego przepisu, czy też naruszyły ten przepis poprzez nie zastosowanie go do

roszczeń powódki.

Kierując się powyższymi względami, Sąd Najwyższy na mocy art. 39312

KPC

orzekł jak w sentencji.

========================================