II UKN 371/97

Wyrok z dnia 1 grudnia 1997 r.

II UKN 371/97

Do nabycia prawa do emerytury na podstawie art. 112 ust. 2 ustawy z

dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm.)

konieczne jest ukończenie wymaganego w tym przepisie wieku emerytalnego

w okresie zatrudnienia w charakterze mianowanego nauczyciela akademic-

kiego.

Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska, Sędziowie SN Roman Kuczyński

(sprawozdawca), Stefania Szymańska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 1997 r. sprawy z wniosku

Zenona H. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B. o eme-

ryturę, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 4 czerwca 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 21 marca 1997 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Białymstoku uwzględnił odwołanie Zenona H. od decyzji Oddziału

ZUS w B. w przedmiocie wcześniejszej emerytury. Sąd uznał, że ubezpieczony, z

racji posiadania 30 lat pracy, w tym 20 lat w szkolnictwie oraz ukończenia 60 lat życia

spełnia warunki do nabycia prawa do wcześniejszej emerytury w oparciu o art. 112

ust. 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz.

385 ze zm.) pomimo, iż wiek 50 lat ukończył po upływie 4 lat od zwolnienia ze

stanowiska mianowanego nauczyciela akademickiego. Sąd Wojewódzki dla uzasad-

nienia swego stanowiska powołał uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyż-

szego z dnia 16 kwietnia 1992 r., III UZP 21/90 (OSNC 1991 z.8-9 poz. 99) podjętą

na gruncie art. 26 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

- 2 -

pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm., w brzmieniu obowiązującym

od 1 stycznia 1990 r.), według której prawo do wcześniejszej emerytury nabywa

także były pracownik, nie pozostający w zatrudnieniu w dacie osiągnięcia wymaga-

nego wieku.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku zmienił powyższy wyrok i oddalił odwołanie

ubezpieczonego od decyzji ZUS.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że ubezpieczony był zatrudniony w charakterze

nauczyciela akademickiego przez 31 lat (od 1 listopada 1961 r. do 30 września 1992

r.) , natomiast od 1 maja 1994 r. pracuje jako dyrektor Szkoły Języków Obcych "L.M."

Spółka z o.o. - prezes zarządu i wiek 60 lat ukończył 8 października 1996 r., a zatem

nie będąc w tej dacie mianowanym nauczycielem akademickim, przez co nie spełnia

warunków z art. 112 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym.

Kasacja od wyroku Sądu Apelacyjnego zarzuca naruszenie art. 112 ust. 2 cyt.

ustawy.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Kasacja jest nieuzasadniona. Art. 112 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym

stanowi, że nauczyciel akademicki oraz członkowie jego rodziny mają prawo do

zaopatrzenia emerytalnego określonego w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy. Oznacza to,

że w stosunku do przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich

rodzin (z.e.p.) przepis ustępu 2 art. 112 ustawy o szkolnictwie wyższym stanowi lex

specialis. Przepis ten bowiem stanowi, że mianowany nauczyciel akademicki może

na swój wniosek przejść na emeryturę, jeżeli ukończył 60 lat życia i przepracował 30

lat, w tym 20 lat w szkolnictwie lub instytucjach naukowych - w przypadku mężczyzn

[...]. Nie ulega wątpliwości, że przepis ten jest bardziej korzystny niż przepis art. 27

ustawy o z.e.p. normujący instytucję tzw. wcześniejszej emerytury, który wymaga,

aby ubiegający się o taką emeryturę mężczyzna posiadał nie tylko 60 lat życia, 25 lat

zatrudnienia, ale nadto był zaliczony do I lub II grupy inwalidów. Według brzmienia

art. 26 ustawy o z.e.p. sprzed 1 stycznia 1990 r. ukończenie wieku emerytalnego

wymagane było albo w okresie zatrudnienia albo nie później niż w ciągu 5 lat od jego

- 3 -

ustania, zaś z dniem 1 stycznia 1990 r. wymóg ten został zniesiony i na tle takiego

stanu prawnego i faktycznego podjęta została cytowana uchwała składu siedmiu sę-

dziów Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 1991 r., według której skoro warunek

ukończenia wieku w czasie zatrudnienia lub w ciągu 5 lat od jego ustania został

zniesiony, to prawo do tzw. wcześniejszej emerytury może powstać także wówczas,

gdy pracownik posiada stosowny okres zatrudnienia, zaś wiek ukończył w okresie

późniejszym. Zdaniem Sądu tego rodzaju wykładnia uzasadniona jest między innymi

sytuacją ekonomiczno-społeczną. Brak powiązania ukończenia wieku z okresem za-

trudnienia powodował, że znaczna liczba pracowników legitymujących się 30-letnim

okresem pracy (mężczyzna) zwolnionych z pracy z powodu zmniejszenia zatrudnie-

nia nie mogła nabyć świadczeń emerytalnych w razie ukończenia wieku 60 lat w

okresie późniejszym niż 5 lat od zaprzestania pracy. Jeżeli zatem ustawodawca

odstąpił od powiązania daty ukończenia wieku 60 lat z trwaniem zatrudnienia lub

okresem nie dłuższym niż 5 lat od jego ustania, to oznacza, że z tzw. wcześniejszej

emerytury skorzystać może także były pracownik, który nie mógł skorzystać z takiej

emerytury przed 1990 r., gdyż nie posiadał stosownego wieku i wiek ten ukończył po

1990 r., lecz w okresie dłuższym niż 5 lat od ustania zatrudnienia. Ubezpieczony

Zenon H. nie znajduje się w sytuacji opisanej wyżej, przeto trafnie Sąd Apelacyjny

uznał, że cytowana uchwała 7 Sędziów Sądu Najwyższego nie ma w stosunku do

niego zastosowania. Natomiast przepis art. 112 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyż-

szym również nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż ubezpieczony już nie

jest mianowanym nauczycielem akademickim. Kto należy do tej kategorii stanowi art.

75 powołanej ustawy i jest oczywistem, iż ubezpieczony jako pracownik szkoły nie

publicznej (co również wynika z akt sprawy) już nie należy do kategorii mianowanych

nauczycieli akademickich. Na wcześniejszą emeryturę z mocy art. 112 ust. 2 ustawy

o szkolnictwie wyższym może zaś przejść na swój wniosek mianowany nauczyciel

akademicki. Z takiego sformułowania tego przepisu można wyprowadzić jedyny

wniosek, iż dotyczy to tylko takiego mianowanego nauczyciela akademickiego, który

aktualnie pozostaje w zatrudnieniu na podstawie mianowania w oparciu o przepisy

ustawy o szkolnictwie wyższym i spełnia łącznie wszystkie wymienione w art. 112

ust. 2 ustawy warunki, a więc w dacie ukończenia 60 lat podczas zatrudnienia w

charakterze mianowanego nauczyciela akademickiego posiada 30 lat zatrudnienia, w

- 4 -

tym 20 lat w szkolnictwie.

Ubezpieczony nie spełnia wszystkich tych łącznie wymaganych warunków,

ponieważ w dacie ukończenia 60 lat nie był już mianowanym nauczycielem akade-

mickim, zaś 30 letnie zatrudnienie, w tym 20 letnie w szkolnictwie dla nabycia tej

szczególnego rodzaju wcześniejszej emerytury nie jest wystarczające. Nie jest też

możliwe z przyczyn wskazanych w powyższych wywodach stosowanie przepisów

ustawy o z.e.p. i przyjętej przez Sąd Najwyższy wykładni w uchwale z dnia 16 kwiet-

nia 1991 r. bowiem niedopuszczale jest stosowanie do jednego stanu faktycznego

wybiórczo częściowo przepisów szczególnych, a częściowo przepisów ogólnie obo-

wiązujących, skoro prawo do świadczeń oceniane było w oparciu o przepisy szcze-

gólne.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że zarzut kasa-

cji naruszenia prawa materialnego pozbawiony jest usprawiedliwionych podstaw i na

zasadzie art. 393

12

KPC orzekł jak w sentencji wyroku.

========================================