I PKN 424/97

Wyrok z dnia 8 grudnia 1997 r.

I PKN 424/97

Przepis art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie rosz-

czeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. z 1994 r. Nr

1, poz. 1 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 czerwca 1995 r. (Dz.

U. Nr 87, poz. 435) nie ma zastosowania do roszczeń powstałych przed dniem

11 sierpnia 1995 r.

Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Józef Iwulski (spra-

wozdawca), Adam Józefowicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 1997 r. sprawy z powódz-

twa Ryszarda D. przeciwko Funduszowi Gwarantowanych Świadczeń Pracowni-

czych w O. o odszkodowanie, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Woje-

wódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 18 lutego

1997 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok i oddalił apelację strony pozwanej od wyroku

Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Ostrołęce z dnia 21 października 1996 r. [...]

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 21 października 1996 r. [...], Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w

Ostrołęce zasądził na rzecz Ryszarda D. od Funduszu Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych w O. kwotę 8 928 zł tytułem jednorazowego odszkodowania pienięż-

nego wynikającego z choroby zawodowej. Sąd Rejonowy ustalił, że Państwowy Ins-

pektor Sanitarny decyzją z dnia 10 lipca 1995 r. stwierdził u powoda chorobę za-

wodową związaną z zatrudnieniem w Spółdzielni Transportu Wiejskiego w M.M., a

orzeczeniem z dnia 27 lipca 1995 r. Komisja ds Inwalidztwa i Zatrudnienia przyjęła

45% uszczerbku na zdrowiu. Sąd Rejonowy w Ostrołęce wyrokiem z dnia 10 kwiet-

nia 1996 r. zasądził na rzecz powoda od Spółdzielni Transportu Wiejskiego w M.M.

- 2 -

w likwidacji jednorazowe odszkodowanie w kwocie 8 928 zł. Roszczenie to nie zos-

tało wyegzekwowane, gdyż zakład ten został zlikwidowany. Fundusz Gwarantowa-

nych Świadczeń Pracowniczych odmówił wypłaty należności powoda ze względu na

treść art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w

razie niewypłacalności pracodawcy w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 czerwca

1995 r. Sąd Rejonowy uznał, że pozbawienie świadczeń powoda, który doznał

uszczerbku na zdrowiu wywołanego chorobą zawodową wynikająca z 44-letniego

zatrudnienia byłoby sprzeczne z normami postępowania ludzkiego i moralnego oraz

ogólnymi zasadami współżycia społecznego.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, wyro-

kiem z dnia 18 lutego 1997 r. [...], zmienił wyrok Sądu Rejonowego i oddalił po-

wództwo. Sąd Wojewódzki uznał, że przeciwko uwzględnieniu powództwa przema-

wia wyraźna treść art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r., gdyż uprawnienie

powoda nie powstało w okresie 3 miesięcy poprzedzających dzień niewypłacalności

pracodawcy albo w okresie poprzedzającym ustanie stosunku pracy przypadającym

w czasie nie dłuższym niż 9 miesięcy poprzedzających dzień niewypłacalności pra-

codawcy lub następujących po tym dniu. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego zasady

współżycia społecznego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy uwzględnienia

żądania.

Od tego wyroku kasację wniósł powód. Zarzucił naruszenie prawa material-

nego polegające na błędnym zastosowaniu art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 29 grudnia

1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy i

niezastosowanie art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 28 czerwca 1995 r. Wniósł o zmianę

zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego.

Zdaniem powoda art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 28 czerwca 1995 r. stanowi lex

specialis. Przewiduje on do dnia 31 grudnia 1997 r. możliwość wystąpienia przez

osobę wymienioną w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o wypłatę

świadczeń pracowniczych wymienionych w art. 6 ustawy. Odnosi się to do świad-

czeń pracowniczych, do których uprawnienie powstało w okresie od dnia 21 marca

1990 r. do dnia, w którym świadczenie to może być zaspokojone ze środków Fundu-

szu na podstawie ustawy z dnia 28 czerwca 1995 r. (weszła ona w życie w dniu 11

sierpnia 1995 r.), a nie mogło być zaspokojone zgodnie z przepisami ustawy o

- 3 -

ochronie roszczeń pracowniczych lub rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki So-

cjalnej z dnia 11 stycznia 1995 r. Zdaniem powoda jego uprawnienie do jednorazo-

wego odszkodowania powstało w dniu 27 lipca 1995 r., tj. w dacie orzeczenia KiZ.

Wobec tego zachodzą przesłanki do zaspokojenia jego roszczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z mocą od dnia 1 stycznia 1994 r. weszła w życie ustawa z dnia 29 grudnia

1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy

(Dz.U. z 1994 r. Nr 1, poz. 1 ze zm.). Wprowadziła ona możliwość zaspokajania

przez Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych roszczeń nie zrealizo-

wanych wobec niewypłacalności pracodawcy. W art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawa ta wymie-

niła jako jedno z takich roszczeń jednorazowe odszkodowanie pieniężne przysługu-

jące na podstawie przepisów o świadczeniach pieniężnych z tytułu wypadków przy

pracy i chorób zawodowych. Ustawa w pierwotnym brzmieniu zawierała ograniczenie

co do zaspokajania roszczeń jedynie ze względu na datę ich powstania wymienione

w art. 25 i polegające na tym, że ustawę stosowało się do świadczeń pracowniczych

powstałych po upływie 3 miesięcy od dnia jej wejścia w życie. Ustawa z dnia 29

grudnia 1993 r. została znowelizowana ustawą z dnia 28 czerwca 1995 r. o zmianie

ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy

(Dz.U. Nr 87, poz. 435). Ustawa ta poszerzyła katalog roszczeń pracowniczych

podlegających zaspokojeniu w jej trybie, ale też wprowadziła nowe brzmienie art. 6

oznaczające znaczne ograniczenie możliwości zaspokajania roszczeń ze względu

na datę ich powstania. W art. 6 ust. 3 w nowym brzmieniu wprowadzono zasadę, że

świadczenia wymienione w art. 6 ust. 2 pkt 1 (jednorazowe odszkodowania w

związku z chorobą zawodową) podlegają zaspokojeniu wówczas, gdy uprawnienie

do nich powstało w okresie 3 miesięcy poprzedzających dzień wystąpienia

niewypłacalności pracodawcy albo w okresie poprzedzającym ustanie stosunku

pracy przypadającym w czasie nie dłuższym niż 9 miesięcy poprzedzających dzień

wystąpienia niewypłacalności pracodawcy lub następujących po tym dniu.

Uprawnienie powoda do jednorazowego odszkodowania powstało w dacie

orzeczenia Komisji Lekarskiej ds Inwalidztwa, stwierdzającego jego uszczerbek na

- 4 -

zdrowiu, tj. w dniu 27 lipca 1995 r. Gdyby do powoda stosować przepis art. 6 ust. 3

ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. w nowym brzmieniu, to należałoby uznać, że po-

wód nie spełnia określonych w tym przepisie warunków. W tym zakresie miałby więc

rację Sąd Wojewódzki, który również słusznie stwierdził, że zasady współżycia spo-

łecznego nie mogą być samodzielną podstawą roszczeń. Mimo to wyrok Sądu Wo-

jewódzkiego nie jest prawidłowy, a wyrok Sądu Rejonowego, choć z nieprawidłowym

uzasadnieniem, odpowiada prawu. W sprawie doszło bowiem do błędnego zasto-

sowania przepisu art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. w nowym brzmieniu,

choć nie z tych przyczyn, które wskazuje kasacja. W kasacji bowiem błędnie wywo-

dzi się, że do powoda powinien mieć zastosowanie przepis art. 2 ust. 1 i 3 ustawy

nowelizacyjnej z dnia 28 czerwca 1995 r. Według tego przepisu w okresie do 31

grudnia 1997 r. można wystąpić z pisemnym wnioskiem o wypłatę świadczeń pra-

cowniczych wskazanych w art. 6 ustawy, ale dotyczy to świadczeń, do których

uprawnienie powstało w okresie od dnia 21 marca 1990 r. do dnia, w którym świad-

czenie to może być zaspokojone ze środków Funduszu na podstawie ustawy nowe-

lizacyjnej, a nie mogło być zaspokojone zgodnie z przepisami ustawy lub rozporzą-

dzenia wykonawczego (art. 2 ust. 3 ustawy nowelizacyjnej). Inaczej mówiąc przepis

art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1995 r. ma zastosowanie tylko do roszczeń,

które poprzednio nie mogły być zaspokojone przez Fundusz, a więc do roszczeń, o

które poszerzono zakres stosowania ustawy. Ponieważ roszczenia powoda (o jed-

norazowe odszkodowanie) mogło być zaspokojone w pierwotnym brzmieniu ustawy,

to nie dotyczy go ten przepis.

Podstawowe znaczenie ma jednak ocena w jakim brzmieniu należy stosować

ustawę do roszczenia powoda. Decydująca jest w tym zakresie data powstania

roszczenia powoda i data wejścia w życie ustawy nowelizacyjnej. Roszczenie po-

woda powstało w dniu 27 lipca 1995 r., a ustawa nowelizacyjna w podstawowym

zakresie weszła w życie w dniu 11 sierpnia 1995 r. Ustawa nowelizacyjna nie za-

wiera przepisów przejściowych, które pozbawiałyby praw już nabytych. Działa ona

wprawdzie wstecznie ale w odwrotnym kierunku, tzn. wprowadza możliwość realiza-

cji roszczeń powstałych przed nowelizacją. Jeżeli roszczenie powoda powstało

przed wejściem w życie nowelizacji ustawy, to nie mogą mieć do niego zastosowania

ograniczenia wynikające z tej nowelizacji, a w szczególności ograniczenia wpro-

- 5 -

wadzone w nowym brzmieniu art. 6 ust. 3 ustawy. Do powoda należy stosować

ustawę w jej brzmieniu obowiązującym w dniu nabycia prawa, tj. w dniu 27 lipca

1995 r. Późniejsza zmiana przepisów nie może pozbawiać powoda już nabytego

prawa. Jak wyżej wskazano ustawa w pierwotnym brzmieniu, które ma zastosowanie

do roszczenia powoda, nie zawierała ograniczenia wynikającego z nowego brzmie-

nia art. 6 ust. 3. Powód więc w dniu 27 lipca 1995 r. nabył prawo do realizacji od

Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych nie zaspokojonego roszcze-

nia i nie mogła go tego prawa pozbawić późniejsza nowelizacja ustawy.

Z tych przyczyn na podstawie art. 393

15

KPC Sąd Najwyższy w uwzględnieniu

kasacji zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację strony pozwanej

od wyroku Sądu Rejonowego.

========================================