II UKN 397/97

Wyrok z dnia 10 grudnia 1997 r.

II UKN 397/97

Rozstrzygnięcie sądu jedynie o braku uprawnień ubezpieczonego do

renty rolniczej wypadkowej i pominięcie orzeczenia o prawie do renty inwalidz-

kiej rolniczej z ogólnego stanu zdrowia, jeżeli we wniosku do organu rentowe-

go ubezpieczony dochodził alternatywnie obu tych świadczeń, nie jest roz-

poznaniem istoty sprawy (art. 378 § 2 KPC) .

Przewodniczący SSN: Barbara Wagner, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar (spra-

wozdawca), Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 1997 r. sprawy z wniosku

Antoniego M. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi

Regionalnemu w A. o rentę rolniczą w związku z wypadkiem przy pracy w gospo-

darstwie rolnym, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 11 czerwca 1997 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu-Są-

dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 1997 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Białymstoku oddalił odwołanie wnioskodawcy Antoniego M.

od decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziału Regionalnego w

A. z dnia 27 czerwca 1996 r., odmawiającej przyznania prawa do renty inwalidzkiej

wypadkowej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu

społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 71, poz. 342 ze zm.), po

ustaleniu następującego stanu faktycznego.

W roku 1984 wnioskodawca uległ wypadkowi przy pracy w gospodarstwie rol-

nym [...]. Skutki tego wypadku nie powodują obecnie istotnego ograniczenia zdol-

- 2 -

ności do pracy w gospodarstwie rolnym, mają jednak wpływ "na zdecydowane

uznanie" wnioskodawcy za długotrwale niezdolnego do pracy w gospodarstwie rol-

nym. Wynika to z opinii biegłych sądowych lekarzy: ortopedy, neurologa i kardiologa

[...].Stwierdzone schorzenia nie mają żadnego związku z przebytym wypadkiem przy

pracy rolniczej w 1984 r. i uzasadniają uznanie wnioskodawcy za długotrwale nie-

zdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym z ogólnego stanu zdrowia.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku oddalił apelację wnioskodawcy od tego wy-

roku, podzielając ustalenia Sądu pierwszej instancji. Jednocześnie Sąd Apelacyjny

przyjął, że do oceny uprawnień wnioskodawcy do renty inwalidzkiej rolniczej ko-

nieczne jest złożenie stosownego wniosku do organu rentowego, skoro w rozpozna-

wanej sprawie jej przedmiotem było przyznanie świadczenia związanego z przeby-

tym w 1984 r. wypadkiem. Powyższy wyrok zaskarżył kasacją wnioskodawca i zarzu-

cając naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 21 ustawy z dnia

20 grudnia 1990 r. oraz naruszenie prawa procesowego przez niezastosowanie art.

378 § 2 KPC i nierozpoznanie w związku z tym istoty sprawy, to jest wniosku o

przyznanie Antoniemu M. renty inwalidzkiej rolniczej "stałej", wniósł o uchylenie wy-

roku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Zda-

niem kasacji wnioskodawca składając wniosek o świadczenie, sformułował go alter-

natywnie dochodząc "renty inwalidzkiej rolniczej z tytułu pracy w gospodarstwie

rolnym - wypadku przy pracy rolniczej". W tych warunkach Sądy nie rozpoznały istoty

sprawy, ograniczając rozstrzygnięcie jedynie do świadczenia wypadkowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty kasacji są trafne, w szczególności należy podzielić zarzut nierozpoz-

nania przez Sąd Apelacyjny istoty sprawy, którą było przyznanie wnioskodawcy

"stałej" renty inwalidzkiej z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym. Ograniczenie orze-

czenia (bo już nie postępowania) jedynie do renty inwalidzkiej rolniczej z tytułu wy-

padku przy pracy w gospodarstwie rolnym w 1984 r. nie było bowiem prawidłowe.

Wniosek skierowany do organu rentowego dotyczył przyznania "renty rolniczej z ty-

tułu pracy w gospodarstwie rolnym - wypadku przy pracy rolniczej", sformułowany był

więc alternatywnie, co obligowało tak organ rentowy, jak i sądy orzekające w spra-

- 3 -

wie, do oceny uprawnień wnioskodawcy do renty rolniczej tak wypadkowej, jak i z

ogólnego stanu zdrowia, po przesądzeniu jego długotrwałej (stałej - według opinii

biegłych) niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Tak więc ograniczenie

rozstrzygnięcia jedynie do renty inwalidzkiej rolniczej, nie może być uznane za pełne

orzeczenie co do istoty sprawy, to zaś uzasadnia zarzut naruszenia przez Sąd Ape-

lacyjny art. 378 § 2 KPC. Według tego przepisu, sąd drugiej instancji z urzędu uchyli

wyrok także wtedy, gdy sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy. Wykaza-

nie tego zarzutu czyni również zasadnym zarzut niezastosowania przez Sąd prawa

materialnego - art. 21 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym

rolników. Przepis ten bowiem uprawnia ubezpieczonego, długotrwale niezdolnego do

pracy w gospodarstwie rolnym do renty inwalidzkiej rolniczej, jeżeli podlegał on

ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres wskazany w tym przepisie i jeśli

powstanie niezdolności do pracy przypada na okres podlegania ubezpieczeniu eme-

rytalno-rentowemu lub okres 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia. Niespełnienie

tego ostatniego warunku nie będzie przeszkodą w ubieganiu się o świadczenie, jeżeli

okresy podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, wyniosą co najmniej 20

kwartałów (5 lat) w ciągu ostatnich 10 lat przed zgłoszeniem wniosku o rentę in-

walidzką (art. 21 ust. 3 ustawy). W ponownym postępowaniu rzeczą Sądu Apelacyj-

nego będzie zastosowanie się do wskazań zawartych w art. 378 § 2 KPC i przesą-

dzenie kierunku dalszego postępowania w sprawie, biorąc pod uwagę cytowany art.

21 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i fakt, że wnioskodawca opłacał

składki na ubezpieczenie rolnicze z tytułu prowadzenia działu specjalnego w okresie

od 1 stycznia 1983 r. do 31 grudnia 1989 r.

Z tych względów na podstawie art. 393

13

§ 1 KPC orzeczono jak w sentencji.

========================================