I PKN 445/97

Wyrok z dnia 19 grudnia 1997 r.

I PKN 445/97

Uprawnienie pracownika do ponownego zatrudnienia, z którego został

zwolniony z powodu zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych lub

zmian organizacyjnych (art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn doty-

czących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw, Dz. U. 1990 r. Nr 4,

poz. 19 ze zm.) – powstaje również w razie zamiaru pracodawcy zatrudnienia

nowego pracownika w tej samej grupie zawodowej, wykonującej zespół ro-

dzajowo wewnętrznie społecznych czynności zawodowych, a nie tylko na kon-

kretnym stanowiskiem pracy, wyodrębnionym w strukturze organizacyjnej za-

kładu pracy. Warunkiem realizacji tego uprawnienia jest zgłoszenie przez pra-

cownika zamiaru powrotu do zakładu pracy w terminie wskazanym w tym prze-

pisie.

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN Adam

Józefowicz (sprawozdawca), Kazimierz Jaśkowski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 1997 r. sprawy z powódz-

twa Ewy D. przeciwko G.B. Sp. z o.o. w W. - Oddział w O. o nawiązanie stosunku

pracy, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 22 maja 1997 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu-

Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku do ponownego rozpozna-

nia i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Powódka Ewa D. wystąpiła przeciwko G.B. Spółce z o.o. w W. - Oddziałowi w

O. z powództwem o nawiązanie stosunku pracy. W uzasadnieniu pozwu podała, że

- 2 -

była zatrudniona w pozwanej Spółce w okresie od 21 lutego 1995 r. do 30 czerwca

1996 r. na stanowisku kasjerki-fakturzystki. Umowę o pracę rozwiązano z nią z przy-

czyn ekonomicznych. Jednakże po rozwiązaniu umowy pozwany zakład zatrudnił na

jej stanowisku innego pracownika. Dlatego na zasadzie art. 12 ustawy z dnia 28

grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków

pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U.

z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) powódka domaga się przywrócenia do pracy na do-

tychczas zajmowanym stanowisku.

Pozwana Spółka wniosła o oddalenie powództwa, twierdząc, że nie zatrudniła

innego pracownika na uprzednio zajmowane przez powódkę stanowisko.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Ełku wyrokiem z dnia 10 marca 1997 r. [...] odda-

lił powództwo. Sąd ustalił, że stosunek pracy z powódką rozwiązano na podstawie

art. 1 ust. 1 wymienionej ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Przyczyną zwolnienia po-

wódki z pracy była likwidacja jej stanowiska spowodowana komputeryzacją w dziale

sprzedaży. W dniu 28 czerwca 1996 r. powódka złożyła dyrektorowi personalnemu

Spółki oświadczenie o gotowości podjęcia pracy w Spółce, gdyby powstała taka

możliwość. Sąd Rejonowy nie stwierdził, aby zakład pracy zatrudnił w tej samej gru-

pie zawodowej innego pracownika. Powódka była zatrudniona w grupie pracowników

księgowości, w której było zatrudnionych 3 pracowników (w tym powódka, B.A. i

K.C.), a po rozwiązaniu z powódką umowy o pracę dwie osoby, z których B.A. prze-

jęła obowiązki, które wykonywała powódka. Po analizie struktury organizacyjnej

pozwanego zakładu i dowodów ze świadków oraz wyjaśnień dyrektora Oddziału w O.

Dariusza C., Sąd I instancji nie stwierdził, aby pozwana Spółka zatrudniła nowego

pracownika w tej samej grupie zawodowej, w której pracowała powódka. Zdaniem

tego Sądu powódka nieprawidłowo interpretuje art. 12 wymienionej ustawy i uchwałę

Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 1994 r., (OSP 1995 nr 3), które nie potwierdzają

zasadności jej roszczenia. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy podkreślił, że

pracownikowi przysługuje roszczenie o nawiązanie stosunku pracy w razie, gdy za-

kład pracy rozwiązał z nim stosunek pracy, a następnie zatrudnia w tej samej grupie

zawodowej innego pracownika. Zdaniem Sądu Rejonowego wyrażenie "zatrudnia"

oznacza przyjęcie do pracy nowego pracownika dotychczas nie zatrudnionego w

zakładzie i nie dotyczy pracownika, który już pracował w zakładzie. Zdaniem Sądu I

- 3 -

instancji nie jest on uprawniony do ingerencji w politykę kadrową zakładu pracy i

przesunięć pracowników na poszczególnych stanowiskach pracy oraz w zakresy ich

czynności. W związku z tym nie zaistniały przesłanki z art. 12 ustawy do uwzględ-

nienia powództwa, a powołanie się przez powódkę na tę uchwałę było nietrafne.

Po rozpoznaniu apelacji powódki Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Białymstoku wyrokiem z dnia 22 maja 1997 r. [...] oddalił ją. Sąd

Wojewódzki stwierdził, że Sąd I instancji przeprowadził wnikliwie postępowanie do-

wodowe i wszechstronnie wyjaśnił przedmiot sporu oraz słusznie uznał, że nie doszło

do przejścia pracownika z jednej do drugiej grupy zawodowej, lecz rozszerzenia

obowiązków pracowników zatrudnionych w dziale zwanym "pracownią księgowości-

kasjerzy".

Zdaniem Sądu II instancji, aby powstał obowiązek zakładu pracy ponownego

zatrudnienia pracownika musi dojść do zatrudnienia innej osoby na miejsce zwolnio-

nej. W związku z tym Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że w

sprawie nie ma zastosowania art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., który daje

pewną ochronę pracownikom zwalnianym z przyczyn ekonomicznych i szansę po-

wrotu do pracy w razie zatrudnienia innej osoby w miejsce zwolnionej.

Pełnomocnik powódki będący adwokatem wniósł kasację od powyższego wy-

roku, w której zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ

na wynik sprawy, to jest art. 393

1

pkt 2, art. 233 § 1 i art. 328 § 2 KPC Skarżący

wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Wojewódzkiego i wyroku Sądu Rejo-

nowego oraz przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania z

uwzględnieniem kosztów postępowania za wszystkie instancje. Zdaniem wnoszącej

kasację, Sąd II instancji nie rozważył okoliczności świadczących o tym, że na stano-

wisku powódki zakład pracy zatrudnił innego pracownika. Kierownik pozwanej Spółki

przedłożył 31 maja 1996 r. nową strukturę organizacyjną, w której wyszczególnione

było jedno stanowisko kasjera-fakturzysty. Stanowisko to powierzono K.C., który

wcześniej pracował w innym dziale, to jest w dziale sprzedaży. Powódka

kwestionowała załącznik nr 5, który niezgodnie z prawdą wskazywał 3 stanowiska

kasjera-fakturzysty, gdyż były dwa takie stanowiska, zajmowane przez nią i B.A. K.C.

nie pracował w komórce księgowej, lecz w obsłudze komputera od 21 lutego 1995 r.

na stanowisku fakturzysty. W miesiącu lipcu 1996 r. etat jej został przywrócony i

- 4 -

objął go K.C., a na jego miejsce przyjęto nowego pracownika W.M. Zdaniem skar-

żącej Sąd II instancji nie rozważył tego faktu, lecz ograniczył się do gołosłownego

zaprzeczenia faktu zatrudnienia nowego pracownika i nie wyjaśnił, wbrew art. 328 §

2 KPC powodów odrzucenia odmiennych zeznań.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do przepisu art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczegól-

nych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczą-

cych zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19

ze zm.), zakład pracy powinien ponownie zatrudnić pracownika, z którym rozwiązał

stosunek pracy z powodu zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych lub

w związku ze zmianami organizacyjnymi, produkcyjnymi albo technologicznymi w

zakładzie pracy. Jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 22 lutego

1994 r., I PZP 2/94 (OSNAPiUS 1994 nr 1 poz. 5) w świetle powyższego przepisu

istnieje obowiązek zakładu pracy ponownego zatrudnienia pracownika w tej samej

grupie zawodowej, jeżeli pracownik zgłosił zamiar powrotu do zakładu pracy. Bezs-

porną okolicznością w sprawie jest, że powódka złożyła dyrektorowi pozwanego

oświadczenie z 28 czerwca 1996 r. o gotowości podjęcia jakiejkolwiek pracy w poz-

wanym zakładzie, gdyby powstała taka możliwość. W swej apelacji od wyroku Sądu I

instancji powódka zarzuciła, że pozwany zatrudnił w tej samej grupie zawodowej

innego pracownika - po zwolnieniu jej z pracy. Jednakże - jak trafnie zarzuca po-

wódka w kasacji - Sąd Wojewódzki oddalając apelację nie rozważył tej okoliczności

wbrew art. 233 § 1 KPC i nie wskazał, wbrew art. 328 § 2 KPC dowodów, na których

oparł swoje stanowisko zaprzeczające zatrudnieniu przez pozwanego nowego pra-

cownika. Tymczasem powódka w kasacji wskazała konkretne nazwisko nowo za-

trudnionego pracownika W.M. Ponadto Sąd Wojewódzki stwierdził, że aby powstał

obowiązek ponownego zatrudnienia zwolnionego pracownika "musi dojść do zatrud-

nienia nowej osoby w miejsce zwolnionej". Sąd Najwyższy nie podziela tak nadmier-

nie ścieśniającej interpretacji art. 12 wymienionej ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.,

gdyż z przepisu tego wynika, że chodzi w nim o ponowne zatrudnienie pracowników

"w tej samej grupie zawodowej". Zdaniem Sądu Najwyższego nie należy tego pojęcia

- 5 -

identyfikować z konkretnym stanowiskiem pracy zwolnionego pracownika, lecz na-

leży powiązać je z właściwie rozumianym wyrażeniem ustawowym "tej samej grupy

zawodowej", wykonującej zespół rodzajowo wewnętrznie spójnych czynności zawo-

dowych, jakościowo odmiennych od innych specjalności zawodowych. Oznacza to,

że omawiane wyrażenie ustawowe powinno być rozumiane szerzej niż to przyjął Sąd

II instancji. Należy bowiem łączyć je z wyodrębnioną grupą pracowników pod wzglę-

dem przygotowania zawodowego do wykonywania pracy w określonym zawodzie lub

specjalności zawodowej, a nie konkretnie wykonywanymi czynnościami na stano-

wisku pracy, wyodrębnionym w strukturze organizacyjnej zakładu pracy. Słuszny jest

zatem zarzut kasacji, że z nadmiernie zwięzłego i ogólnikowego uzasadnienia wy-

roku Sądu II instancji nie wynika, czy pozwany zakład pracy zatrudnił innego pra-

cownika z naruszeniem art. 12 cytowanej ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. dokonu-

jąc jedynie nieistotnych zmian organizacyjnych w celu obejścia obowiązującego

prawa. Należało zatem wyjaśnić także tę kwestię prawną, czego brak w uzasadnie-

niu zaskarżonego wyroku. Sąd Wojewódzki powinien mieć przy tym na względzie, że

uprawnienie pracownika zwolnionego z pracy z powodu zmniejszenia zatrudnienia z

przyczyn ekonomicznych lub zmian organizacyjnych w zakładzie pracy do ponow-

nego zatrudnienia, o którym mowa w art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., pow-

staje w razie zamiaru pracodawcy zatrudnienia nowego pracownika w tej samej gru-

pie zawodowej wykonującej zespół rodzajowo wewnętrznie spójnych czynności za-

wodowych. Nie należy tego uprawnienia wiązać z konkretnym stanowiskiem pracy

wyodrębnionym w strukturze organizacyjnej zakładu pracy.

Mając to wszystko na uwadze, Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że za-

rzuty kasacji są uzasadnione. Dlatego na zasadzie art. 393

13

§ 1 KPC Sąd Najwyż-

szy orzekł, jak w sentencji.

========================================