II UKN 332/97

Wyrok z dnia 16 grudnia 1997 r.

II UKN 332/97

Przepis § 9 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985

r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent

(jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 11, poz. 63 ze zm.) nie ma zastosowania przy

ustalaniu podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych, jeżeli wniosek

o emeryturę lub rentę został zgłoszony po dniu 31 grudnia 1992 r.

Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Maria

Tyszel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 1997 r. sprawy z wniosku

Jana P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B. o podstawę

wymiaru emerytury, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 30 kwietnia 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia 19 września

1996 r. odmówił Janowi P. przeliczenia podstawy emerytury poprzez uwzględnienie

w niej wynagrodzenia z lat 1967-1971, w miejsce wcześniej przyjętego wynagrodze-

nia z lat 1980-1984. Według organu rentowego podstawę wymiaru emerytury nale-

żało ustalić w myśl zasady wynikającej z przepisu art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17

października o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent

oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), skoro wniosek o

emeryturę został złożony w dniu 6 października 1994 r.

W odwołaniu do Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych w Białymstoku Jan P. domagał się ustalenia podstawy wymiaru emerytury z lat

1967-1971, tj. lat obejmujących pracę w szczególnych warunkach.

- 2 -

Wyrokiem z dnia 24 lutego 1997 r. [...] Sąd Wojewódzki oddalił odwołanie.

W apelacji od powyższego wyroku Jan P. domagał się uwzględnienia w

podstawie wymiaru emerytury wynagrodzenia, które uzyskał w latach 1974-1978,

twierdząc, że wynagrodzenie pochodzące z wymienionego okresu wpłynie najko-

rzystniej na wysokość emerytury.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyro-

kiem z dnia 30 kwietnia 1997 r. [...], oddalił apelację, podzielając pogląd prawny wy-

rażony przez Sąd pierwszej instancji.

W kasacji pełnomocnik wnioskodawcy zarzucając zaskarżonemu wyrokowi

naruszenie prawa materialnego, tj. § 9 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5

października 1990 zmieniającego niektóre przepisy w sprawie ustalenia podstawy

wymiaru rent i emerytur (Dz. U. Nr 71, poz. 418) przez błędną wykładnię, wniósł o

jego zmianę poprzez przyjęcie do podstawy wymiaru emerytury Jana P. jego wy-

nagrodzenia pobieranego w latach 1974-1978.

Rozpoznając kasację Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Jest poza sporem, że wnioskodawca zgłosił wniosek o emeryturę 6 paździer-

nika 1994 r. Zgodnie z przepisem art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 października

1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o

zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), zwanej dalej ustawą o

rewaloryzacji, podstawę wymiaru emerytury lub renty stanowi (...) przeciętna, zwalo-

ryzowana kwota wynagrodzenia lub dochodu, która stanowiła podstawę wymiaru

składek na ubezpieczenie społeczne (...), w okresie kolejnych 5 lat kalendarzowych

wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 14 lat kalendarzowych. Stosownie do

treści tego przepisu za podstawę wymiaru emerytury wnioskodawcy przyjęto jego za-

robki z lat 1980-1984 wskazane przez niego, jako najkorzystniejsze na przestrzeni

ostatnich 14 lat kalendarzowych.

Wnioskodawca dopatruje się naruszenia prawa materialnego w tym, że nie

zachowany został wymóg zatrudnienia przez "5 kolejnych lat kalendarzowych", po-

nieważ w latach 1980-1984 przez 1 miesiąc nie pracował i nie osiągał wynagrodze-

nia. Zdaniem wnioskodawcy, za podstawę wymiaru jego emerytury powinno być

- 3 -

przyjęte jego wynagrodzenie z okresu 5 kolejnych lat kalendarzowych, wykraczają-

cych poza ostatnie 14 lat, tj. z lat 1974-1978, na podstawie przepisu § 9 ust. 5 rozpo-

rządzenia Rady Ministrów z dnia 5 października 1990 r. zmieniającego niektóre

przepisy w sprawie ustalania podstawy wymiaru emerytur (Dz. U. Nr 71, poz. 418).

Skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela poglądu wyrażonego w ka-

sacji, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem prawa materialnego po-

przez niezastosowanie powołanego przepisu.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szcze-

gółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (jednolity tekst: Dz. U. z

1989 r. Nr 11, poz. 63 ze zm.), zwane dalej rozporządzeniem, uległo zasadniczym

nowelizacjom. Zasadę, że podstawę wymiaru świadczeń stanowi przeciętne wyna-

grodzenie wypłacone pracownikowi za okres ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia albo

kolejnych 24 miesięcy zatrudnienia wybranych przez zainteresowanego z ostatnich

12 lat zatrudnienia zmieniono przepisami art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 maja 1990 r. o

zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 26, poz. 206).

Stosownie do tej zmiany, na podstawie przepisu art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 14

grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40,

poz. 267 ze zm.) do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty przyjmowało się

(...) przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone pracownikowi za okres ostat-

nich czterech kwartałów kalendarzowych albo kolejnych 3 lat kalendarzowych wy-

branych przez zainteresowanego z ostatnich 12 lat kalendarzowych licząc wstecz od

roku (kwartału), w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę.

Powołane wyżej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 października 1990 r.,

dostosowując zasady ustalania podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych

do aktualnego wówczas brzmienia art. 16 ustawy o z.e.p., w przepisie § 2 stanowiło:

"Przy ustalaniu okresu ostatnich 4 kwartałów kalendarzowych albo kolejnych 3 lat

kalendarzowych, z których wynagrodzenie przyjmuje się do obliczenia podstawy

wymiaru, z uwzględnieniem przepisu § 9 ust. 1 , przyjmuje się kwartały lub lata ka-

lendarzowe następujące bezpośrednio po sobie, chociażby w niektórych z tych

kwartałów lub z lat albo w części z nich pracownik nie osiągnął wynagrodzenia lub

nie był zatrudniony." Uzupełnieniem tej zasady jest, powołany przez wnoszącego

kasację, przepis § 9 ust. 5 rozporządzenia, zgodnie z którym", jeżeli w okresie 12 lat

- 4 -

kalendarzowych, licząc wstecz od roku, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub

rentę, pracownik nie osiągnął wynagrodzenia albo osiągnął wynagrodzenie przez

okres krótszy niż 3 kolejne lata kalendarzowe, do ustalenia podstawy wymiaru eme-

rytury (...), na wniosek osoby zainteresowanej, przyjmuje się wynagrodzenie za okres

3 kolejnych lat kalendarzowych przypadających w części lub w całości wcześniej niż

w okresie ostatnich 12 lat, jeżeli pracownik przedstawi dokumenty stwierdzające

wysokość wynagrodzenia w tym okresie."

Kolejną zmianę zasad ustalania podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-

rentowych wprowadzono ustawą z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji

(zgodnie z którą ustalona jest podstawa wymiaru emerytury wnioskodawcy). Podsta-

wę tę, na mocy z art. 7 ust. 1 pkt 3 tej ustawy ustalono według wynagrodzenia z ko-

lejnych, 5 lat kalendarzowych z ostatnich 14 lat kalendarzowych wskazanych przez

wnioskodawcę.

Przytoczone wyżej zmiany przepisów regulujących zasady ustalenia podstawy

wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych wskazują, że ustawodawca, w miejsce

określenia "wynagrodzenie wypłacone za kolejne miesiące zatrudnienia", już ustawą

z dnia 24 maja 1990 r. powołaną wyżej, dokonując nowelizacji art. 16 ustawy o

z.e.p., wprowadził pojęcie "okresów kalendarzowych" nakazując ustalenie podstawy

wymiaru świadczeń od wynagrodzenia uzyskanego w danym okresie, niezależnie od

tego, jak długo w tym okresie trwało zatrudnienie. Treść przepisu § 9 ust. 5 rozpo-

rządzenia wskazuje też, że był to przepis przejściowy, stosowany przed wejściem w

życie ustawy rewaloryzacyjnej oraz w okresie wskazanym w jej art. 7 ust. 1 pkt 1,

czyli wobec osób, które wniosek o świadczenia zgłosiły do dnia 31 grudnia 1992 r. W

myśl art. 45 ust. 2 ustawy rewaloryzacyjnej przepisy aktów wykonawczych, wydanych

m.in. na podstawie ustawy o z.e.p., pozostają w mocy do czasu wydania odpo-

wiednich przepisów przewidzianych w ustawie, jeżeli nie są z nią sprzeczne. Przepis

§ 9 ust. 5 rozporządzenia jest sprzeczny z art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy rewaloryzacyjnej,

a więc nie może mieć zastosowania w sprawie. Nie podważa tej wykładni argument

podniesiony w kasacji, że skoro w przepisie art. 7 ust. 2 tej ustawy, dotyczącym

ustalania podstawy świadczeń przysługujących na podstawie przepisów o

ubezpieczeniu społecznym duchownych, podkreślono: "iż chodzi o pełne "lata ka-

lendarzowe, to pojęcie "pełnych" lat należy zastosować również przy wykładni art. 7

- 5 -

ust. 1. Wbrew poglądowi wnoszącego kasację pojęcie "wynagrodzenie z pełnych lat

kalendarzowych" nie jest tożsame z pojęciem "podstawy wymiaru składek z pełnych

kalendarzowych lat ubezpieczenia przypadających po dniu 1 lipca 1989 r. To ostat-

nie sformułowanie jest odzwierciedleniem zmian w systemie ubezpieczenia spo-

łecznego duchowieństwa po dniu 1 lipca 1989 r. i zagadnienie to nie ma znaczenia

dla rozstrzygnięcia rozpatrywanej kasacji.

Reasumując Sąd Najwyższy, w składzie orzekającym jest zdania, że przepis §

9 ust. 5 rozporządzenia nie ma zastosowania przy ustalaniu podstawy wymiaru

świadczeń emerytalno- rentowych, jeżeli wniosek o emeryturę lub rentę został zgło-

szony po dniu 31 grudnia 1992 r.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy nie znalazł usprawiedliwionych

podstaw kasacyjnych i z mocy przepisu art. 393

12

KPC orzekł jak w sentencji wyroku.

========================================