II UKN 413/97

Wyrok z dnia 15 grudnia 1997 r.

II UKN 413/97

Okresy pracy sprzedawcy wody sodowej z saturatora, wykonywanej na

podstawie umowy agencyjnej, przez okres krótszy niż 6 miesięcy w roku, nie

są okresami składkowymi (art. 2 ust. 2 pkt 12 ustawy z dnia 17 października

1991 r. o zasadach rewaloryzacji emerytur i rent - Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.

w związku z art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu spo-

łecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecz-

nionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia - jednolity tekst:

Dz.U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Teresa Romer (sprawozdawca), Sędziowie SN Maria

Mańkowska, Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 1997 r. sprawy z wniosku

Antoniny Ś. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o

emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Warszawie z dnia 20 maja 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyro-

kiem z dnia 20 maja 1997 r. zmienił wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 5 grudnia 1996 r. i oddalił odwołanie

wnioskodawczyni od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w W. z

dnia 20 czerwca 1996 r. Decyzją tą organ rentowy odmówił wnioskodawczyni prawa

do emerytury, ponieważ nie udowodniła wymaganego przez przepis art. 26 ustawy z

dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. 20-letniego okresu zatrudnienia. Zakład Ubezpie-

czeń Społecznych uwzględnił 4 lata 3 miesiące 10 dni okresów składkowych oraz 5

2

lat 9 miesięcy i 13 dni okresów nieskładkowych - łącznie 10 lat 23 dni. Nie uwzględ-

niono zatrudnienia wnioskodawczyni jako przedszkolanki od 15 stycznia 1953 r. do

20 października 1959 r. ze względu na brak świadectwa pracy oraz okresu pracy

przy saturatorze w charakterze jego dzierżawcy w latach 1964-79, wobec braku wy-

kazu miesięcy, w których praca ta była wykonywana.

Sąd Wojewódzki po przesłuchaniu świadków i przeprowadzeniu dowodu z akt

osobowych wnioskodawczyni uwzględnił okres jej pracy w przedszkolu od 1 stycznia

1953 r. do 30 listopada 1958 r. (5 lat 11 miesięcy) oraz w Wojewódzkiej Spółdzielni

Spożywców w W. przez 4 lata 10 miesięcy 15 dni. Łączny okres składkowy Sąd

Wojewódzki ustalił na 15 lat 25 dni, a okres nieskładkowy na 5 lat 9 miesięcy 13 dni

(po zmniejszeniu do 1/3 uwzględnionego okresu składkowego). Zdaniem Sądu Wo-

jewódzkiego wnioskodawczyni udowodniła staż pracy wynoszący 20 lat 1 miesiąc 3

dni i nabyła prawo do emerytury od 14 marca 1995 r. Sąd zaliczył pracę w charakte-

rze „agenta saturatora” z wodą sodową po 5 miesięcy 15 dni w latach 1968-73,

1977-79 oraz w roku 1967 r. - 2 miesiące 10 dni, a w 1976 r. - 1 miesiąc 15 dni.

Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację organu rentowego od wyroku Sądu I ins-

tancji. Sąd Apelacyjny powołał się na art. 2 ust. 1 ustawy z 17 października 1991 r. o

rewaloryzacji emerytur i rent... (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) i podał, że zgodnie z

tym przepisem przy ustalaniu prawa i wysokości świadczeń uwzględnia się jako

okresy składkowe m.in. okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w

wysokości określonej w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie przepi-

sów o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, przepisów wymienionych

w art. 1 pkt 2-5. W art. 1 ust. 1pkt 3 wymieniona jest ustawa z dnia 19 grudnia 1975

r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospo-

darki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (jednolity

tekst: Dz. U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333 ze zm.). Zdaniem Sądu Apelacyjnego z mate-

riału sprawy nie wynika, aby wnioskodawczyni miała zawartą umowę agencyjną lub

umowę zlecenia i była na podstawie którejkolwiek z tych umów zgłoszona do ubez-

pieczenia społecznego. Sąd Apelacyjny podkreślił, że w tych okolicznościach brak

było podstaw do przyjęcia, że praca wnioskodawczyni przy obsłudze saturatora od-

powiada okresom składkowym w łącznej ilości 4 lat 10 miesięcy 15 dni. Sąd Woje-

wódzki ustalił, że praca ta trwała po 5 i pół miesiąca lub krócej.

Sąd Apelacyjny powołał się na treść przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 1975

r., zgodnie z którymi dla objęcia ubezpieczeniem społecznym osób wykonujących

3

pracę na podstawie umowy zlecenia lub agencyjnej, koniecznem było, aby praca

trwała nieprzerwanie co najmniej 6 miesięcy w roku. Dopiero w 1991 r. warunek ten

został zmniejszony do 30 dni, a w 1994 r. do 15 dni pracy w miesiącu. Sąd Apela-

cyjny wyjaśnił, że nawet przy założeniu, iż w spornym okresie wnioskodawczyni wy-

konywała pracę na podstawie umowy agencyjnej lub zlecenia, to wobec bezspor-

nego faktu, że praca nie była świadczona nieprzerwanie przez 6 miesięcy każdego

roku, okres jej nie może być traktowany jako okres składkowy. Okresy składkowe,

które wnioskodawczyni udowodniła wynoszą 10 lat 1 miesiąc 10 dni, okresy nies-

kładkowe - 10 lat 7 miesięcy 28 dni. Sąd Apelacyjny powołał się na art. 4 ust. 2

ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent..., zgodnie z

którym okresy nieskładkowe uwzględnia się w rozmiarze nie przekraczającym 1/3

okresów składkowych. W konsekwencji łączny okres składkowy i nieskładkowy

wnioskodawczyni wynosi 13 lat 5 miesięcy i nie jest wystarczający do przyznania

prawa do emerytury.

W kasacji pełnomocnik wnioskodawczyni zarzucił Sądowi Apelacyjnemu nie-

właściwe zastosowanie przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu

społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy

zlecenia w związku z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o re-

waloryzacji emerytur i rent oraz naruszenie art. 328 § 2 KPC przez pominięcie znaj-

dujących się w aktach sprawy dowodów potwierdzających pracę powódki w WSS

„Społem”.

W konkluzji pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł o zmianę zaskarżonego

wyroku i oddalenie apelacji organu rentowego lub o uchylenie wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu kasacji podano, że Sąd Apela-

cyjny w sposób wewnętrznie sprzeczny ustalił, że umowa powódki z WSS „Społem”

miała charakter cywilnoprawny, a jednocześnie swoje stanowisko uzasadnił brakiem

6 miesięcznego okresu zatrudnienia. Ponadto, w ocenie wnoszącego kasację, prze-

pisy ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonują-

cych pracę na podstawie umowy agencyjnej lub zlecenia nie miały do wnioskodaw-

czyni zastosowania, gdyż rozpoczęła pracę przed wejściem w życie tej ustawy.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

4

Wielokrotnie już w dotychczasowych orzeczeniach Sąd Najwyższy zwracał

uwagę, że kasacja oparta na zarzucie naruszenia przez Sąd II instancji „całej”

ustawy nie odpowiada podstawom kasacji określonym w art. 393

1

KPC. Ponadto,

wbrew wywodom kasacji, Sąd Apelacyjny nie dokonał ustaleń w sposób „wewnętrz-

nie sprzeczny”. Z pisma WSS Społem z dnia 28 marca 1996 r. wynika, że agenci

wózków saturatorowych zawierali ze Spółdzielnią umowę cywilnoprawną na dzier-

żawę wózka i butli gazowej.

Zawarcie umowy na dzierżawę wózka saturatorowego, nie miało wpływu na to,

że dzierżawcy tych wózków wykonywali na rzecz Społem pracę w oparciu o umowę

agencyjną. Były to dwie niezależne od siebie umowy i takie ustalenie Sądu

Apelacyjnego nie może być potraktowane jako sprzeczne wewnętrznie. Prawidłowo

Sąd Apelacyjny odwołał się do przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubez-

pieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki

uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (jednolity tekst:

Dz. U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333 ze zm.). Sąd Wojewódzki w ustaleniach swoich i

rozważaniach przepisy tej ustawy całkowicie pominął, czym dopuścił się naruszenia

jej art. 1. Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 3 tej ustawy, obowiązkowe ubezpieczenie spo-

łeczne obejmuje osoby wykonujące stale i odpłatnie pracę na podstawie umowy

agencyjnej lub umowy zlecenia zawartej z jednostkami gospodarki uspołecznionej.

Za pracę wykonywaną stale uważa się pracę, która trwa nieprzerwanie 6 miesięcy.

Zgodnie z art. 41 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. okresy ubezpieczenia

określane dotychczasowymi przepisami, normującymi zasady ubezpieczenia spo-

łecznego osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zle-

cenia, są okresami ubezpieczenia w rozumieniu ustawy.

Przepisy te to przepisy wydane na podstawie art. 47 ustawy z dnia 29 marca

1965 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników, które do wnioskodawczyni zas-

tosowania nie miały (art. 46 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r.), albowiem nie obej-

mowały sprzedawców wody sodowej z saturatora, zatrudnionych na podstawie

umowy agencyjnej lub zlecenia, tylko osoby wymienione w tym przepisie enumera-

tywnie.

Sąd Wojewódzki ustalając, że wnioskodawczyni sprzedając wodę sodową w

ramach umowy agencyjnej błędnie powołał jako dowód pracowniczą książeczkę

zdrowia. Książeczka ta została wydana w 1962 r. ze względu na pracę wnioskodaw-

czyni w przedszkolu, a nie z tytułu umowy agencyjnej.

5

Wnioskodawczyni złożyła do akt zaświadczenie Społem WSS W.Ś. z dnia 29

marca 1996 r. potwierdzające, iż była zatrudniona jako dzierżawca saturatora do

wody sodowej od 20 lutego 1964 r. do 30 października 1979 r. przez 7 miesięcy w

roku. Zaświadczenie to, słusznie wzbudziło wątpliwości Sądu Wojewódzkiego, który

zwrócił się o bliższe wyjaśnienie dotyczące pracy wnioskodawczyni do WSS Społem.

Spółdzielnia ta pismem z dnia 25 września 1996 r. wyjaśniła, że nie dysponuje

żadnymi dokumentami dotyczącymi pracy agentów wózków saturatorowych. Stąd

ustalenia Sądu Wojewódzkiego co do przebiegu tej pracy, przeciętnie po 5 i pół mie-

siąca w roku budziły wątpliwości. Ustalenia te, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd

Apelacyjny pozostawały w sprzeczności z art. 1 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 19 grudnia

1975 r., której przepisy Sąd Wojewódzki pominął. Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 12

ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, przy ustalaniu

prawa i wysokości świadczeń uwzględnia się jako okresy składkowe okresy pracy na

obszarze Państwa Polskiego wykonywanej na rzecz jednostek gospodarki uspo-

łecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia objętej obowiązkiem

ubezpieczenia społecznego, za które wpłacono składkę na ubezpieczenie społeczne

lub w których występowało zwolnienie od opłacania składki, wykonywanej przed

dniem objęcia obowiązkiem ubezpieczenia z tego tytułu, jeżeli wykonywanie umowy

odpowiadało warunkom ubezpieczenia.

Wnioskodawczyni, wykonując pracę agenta przy sprzedaży wody sodowej z

saturatora dzierżawionego od Spółdzielni Spożywców Społem przed dniem wejścia

w życie ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wyko-

nujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy

agencyjnej lub umowy zlecenia, nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu; obowią-

zek ubezpieczenia nie powstał także po dniu wejścia w życie ustawy ze względu na

to, że praca nie była wykonywana stale w rozumieniu tej ustawy.

W konsekwencji wnioskodawczyni nie dysponuje okresem zatrudnienia wy-

maganym przez art. 26 ustawy o z.e.p. do nabycia prawa do emerytury, co prawid-

łowo ustalił Sad Apelacyjny. Zarzut kasacji naruszenia przez Sąd II instancji art. 328

KPC przez pominięcie dowodów pracy wnioskodawczyni w WSS Społem, jest całko-

wicie chybiony, gdyż już Sąd Wojewódzki dowodom tym nie dał wiary ustalając inny

przebieg tej pracy.

Dlatego też Sąd Najwyższy na mocy art. 393

12

KPC orzekł jak w sentencji.

========================================