II UKN 429/97

Wyrok z dnia 9 stycznia 1998 r.

II UKN 429/97

Jeżeli wniosek uprawnionego do świadczeń przewidzianych w ustawie z

dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i

członków ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 ze zm.) do-

kładnie określał jakiego świadczenia dochodził zainteresowany, nie było obo-

wiązkiem organu rentowego dodatkowe pouczanie strony o ewentualnie in-

nych świadczeniach określonych w przepisach, których przyznania może się

ona domagać ani wskazywać warunków koniecznych dla ich przyznania.

Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Zbigniew Myszka, Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 1998 r. sprawy z wniosku

Jana P. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi Re-

gionalnemu w Ł. o wcześniejsze przyznanie prawa do emerytury, na skutek kasacji

wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych w Łodzi z dnia 22 kwietnia 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację i zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adwokata Lesława

G. [...] kwotę 10 zł (dziesięć) tytułem zwrotu kosztów nie opłaconej pomocy prawnej

udzielonej z urzędu.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 5 grudnia 1996 r., Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecz-

nego-Oddział Regionalny w Ł. przyznała wnioskodawcy Janowi P. prawo do emery-

tury rolniczej od dnia 1 lipca 1996 r., to jest na okres 3 miesięcy poprzedzających

miesiąc zgłoszenia wniosku o świadczenie.

W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawca domagał się wypłaty świad-

czenia emerytalnego z należnym wyrównaniem od 1987 r. W jego ocenie skoro w

chwili składania wniosku o rentę inwalidzką rolniczą w 1996 r. osiągnął już wiek

- 2 -

emerytalny (miał ukończone 69 lat życia), to obowiązkiem organu rentowego było

przyznanie mu prawa do emerytury jako świadczenia korzystniejszego niż renta in-

walidzka rolnicza.

Wyrokiem z dnia 24 stycznia 1997 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Łodzi oddalił odwołanie. Sąd ten ustalił, iż wnioskodawca, uro-

dzony dnia 23 lipca 1918 r. wystąpił do organu rentowego z wnioskiem o emeryturę

rolniczą w dniu 10 października 1996 r.

Mając na uwadze treść art. 99 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrze-

niu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) w związku

z art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym

rolników (jednolity tekst: Dz. U. z 1993 r. Nr 71, poz. 342 ze zm.), Sąd I instancji

przyjął, iż zaskarżona decyzja jest trafna, bowiem powołane przepisy pozwalały

przyznać emeryturę jedynie na okres 3 miesięcy wstecz od miesiąca złożenia wnios-

ku o świadczenie, a więc w tej sprawie poczynając od dnia 1 lipca 1996 r. Stanowis-

ko to podzielił Sąd Apelacyjny w Łodzi, który wyrokiem z dnia 22 kwietnia 1997 r. [...]

oddalił apelację wnioskodawcy. Dodatkowo Sąd ten wskazał, że gdyby nawet przy-

jąć, że już w roku 1986 organ rentowy miał obowiązek ustalić ubezpieczonemu

prawo do emerytury, to nie poniósł on z tego tytułu żadnej szkody, bowiem tak eme-

rytura, jak i renta inwalidzka przysługiwały w podstawowej wysokości najniższej

emeryturze pracowniczej. "Twierdzenia apelującego, że emerytura była świadcze-

niem korzystniejszym są bezpodstawne".

Powyższy wyrok zaskarżył kasacją wnioskodawca i zarzucając naruszenie

prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 33 ust. 1 ustawy o ubez-

pieczeniu społecznym rolników przez nieuwzględnienie prawa wnioskodawcy do wy-

boru świadczenia, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu

pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Woje-

wódzkiemu. Zdaniem składającego kasację "w dacie rozpoznawania wniosku z 1986

r. organ rentowy posiadał wszystkie informacje świadczące o istnieniu dwóch pods-

taw do wypłaty świadczeń, winien więc umożliwić wnioskodawcy dokonanie wyboru".

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

- 3 -

Stosownie do przepisu art. 393

11

KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w

granicach kasacji, co oznacza, że związany jest jej podstawami i wnioskami, a z

urzędu bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

Jedynym zarzutem kasacji (jej podstawą) było naruszenie art. 33 ust. 1 ustawy

o ubezpieczeniu społecznym rolników, a więc naruszenie prawa materialnego przez

błędną wykładnię wskazanego przepisu. Zarzut ten oznacza, że Sąd Apelacyjny

niewłaściwie zrozumiał treść przepisu (błąd w wykładni prawa), tymczasem uzasad-

nienie powyższego w kasacji wskazuje na niewłaściwe zastosowanie prawa (w tym

wypadku niezastosowanie przepisu do ustalonych faktów). Tak określona podstawa

w sprawie nie występuje. Cały wywód kasacji sprowadza się do stwierdzenia, że Sąd

nie uwzględnił prawa wnioskodawcy do wyboru świadczenia i nie przyznał mu należ-

nej emerytury od 1987 r.

Nie jest wątpliwe, że wnioskodawca od 1986 r. pobiera rentę inwalidzką rolni-

czą, przyznaną mu na podstawie złożonego wniosku z 16 grudnia 1986 r. i w oparciu

o art. 16 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników in-

dywidualnych i członków ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133

ze zm.). W myśl art. 38 ust. 2 i 3 ustawy świadczenia w niej przewidziane, przyzna-

wane były na wniosek zainteresowanego, a wniosek stanowił podstawę do ustalenia

prawa do emerytury lub renty. Z powyższego wynika niewątpliwie, że sytuację

prawną wnioskodawcy określa powołana ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. a nie

obecnie obowiązująca ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. Tym samym zarzut naru-

szenia art. 33 ust. 1 tej ostatniej ustawy zawarty w kasacji jest całkowicie chybiony i

nie daje podstaw do jego merytorycznej oceny.

Sąd Apelacyjny trafnie wskazał, że działanie organu rentowego jest ograni-

czone wnioskiem ubezpieczonego. Gdy więc wniosek ten dokładnie określał jakiego

świadczenia dochodził zainteresowany, nie było rzeczą organu rentowego dodat-

kowe pouczanie strony o ewentualnie innych świadczeniach określonych w przepi-

sach, których przyznania może się ona domagać, ani wskazywać warunków ko-

niecznych dla ich przyznania. Wniosek strony przesądza o działaniu organu rento-

wego. Możliwość wyboru świadczenia, w wypadku zbiegu prawa do emerytury i renty

przewidzianych ustawą z dnia 14 grudnia 1982 r. regulował art. 35 tej ustawy, wska-

zując, że sam zainteresowany uprawniony był do dokonania wyboru jednego ze

- 4 -

świadczeń. Gdy więc wniosek Jana P. złożony w 1986 r. wyraźnie dotyczył przyzna-

nia renty inwalidzkiej, brak było podstaw do badania jego uprawnień do emerytury

rolniczej i rozstrzygania, czy istnieje zbieg prawa do emerytury i renty. W tych wa-

runkach, skoro kasacja nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, należało ją odda-

lić na podstawie art. 393

12

KPC.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie § 4 ust. 1

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 sierpnia 1983 r. w sprawie zasad

ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej

z urzędu (Dz. U. Nr 51, poz. 230) w związku z § 17 ust. 2 pkt 1 i § 18 ust. 3 rozpo-

rządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 czerwca 1992 r. w sprawie opłat za

czynności adwokackie w postępowaniu przed organami wymiaru sprawiedliwości

(Dz. U. NR 48, poz. 220 ze zm.).

========================================