II UKN 440/97

Wyrok z dnia 9 stycznia 1998 r.

II UKN 440/97

Zaliczenie nieudokumentowanych okresów składkowych do uprawnień

oraz wzrostu świadczeń emerytalno-rentowych wymaga dowodów nie budzą-

cych wątpliwości, spójnych i precyzyjnych.

Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka

(sprawozdawca), Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 1998 r. sprawy z wniosku

Czesławy G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B. o

emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 8 maja 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku wyro-

kiem z dnia 8 maja 1997 r. zmienił przyznający Helenie G. prawo do emerytury wyrok

Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy z dnia

22 stycznia 1997 r. [...], oddalając jej odwołanie od negatywnej decyzji emerytalnej

organu rentowego z dnia 25 czerwca 1996 r. Sąd Apelacyjny miał na uwadze, że

niesporny staż emerytalny okresów składkowych i nieskładkowych wnioskodawczyni

wynosił 18 lat 11 miesięcy i 11 dni, a doliczenie do tego stażu okresu zatrudnienia w

Państwowym Gospodarstwie Rolnym D. od 1 lipca 1950 r. do 31 grudnia 1951 r. w

sentencji wyroku Sądu pierwszej instancji było bezpodstawne. Sąd Apelacyjny przy-

jął, że praca w rolnictwie, uzależniona od warunków atmosferycznych, była w spor-

nym okresie pracą sezonową związaną z procesami wegetacji roślin, ich uprawą i

zbiorem. Tego rodzaju produkcja roślinna zezwalała w okresach nasilenia robót po-

lowych na zatrudnianie pracowników sezonowych, przy generalnym założeniu kie-

- 2 -

rowania pracowników stałych do robót związanych z przetwórstwem plonów, ich

przygotowaniem do siania i sadzenia w okresie zimowym. W ocenie Sądu Apela-

cyjnego z uwagi na troskę pracodawcy o zapewnienie stałym pracownikom wystar-

czającej ilości pracy należało ze szczególną ostrożnością ocenić twierdzenia wnios-

kodawczyni, i powoływanych przez nią świadków, o podjęciu przez nią w spornym

okresie stałego zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas ściśle oznaczony

po ukończeniu zaledwie czternastu lat życia, zwłaszcza że wcześniej w okresie tym

wskazywała wyłącznie na wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, co

potwierdzali ci sami świadkowie. W szczególności przesłuchany w postępowaniu

apelacyjnym świadek Antoni M. nie był w stanie wyjaśnić powodów, dla których pier-

wotnie zeznał, iż w okresie od 1 lipca 1950 r. do 31 grudnia 1951 r. wnioskodawczyni

pracowała wyłącznie w gospodarstwie rolnym rodziców. Sąd Apelacyjny przyjął, że z

zeznań tego świadka wynika, że w spornym okresie pracę w PGR D. podejmowali

wyłącznie rodzice i sześcioro starszego rodzeństwa wnioskodawczyni, w celu

odpracowania kosztów korzystania z mieszkania i sprzętu wypożyczonego do

uprawy gospodarstwa rolnego jej rodziców. Przy takich ustaleniach Sąd ten uznał, że

zeznania świadka co do pracowniczego charakteru zatrudnienia wnioskodawczyni

bezpośrednio przed ukończeniem przez nią 16 lat życia mogły odnosić się do pot-

wierdzenia niespornego zatrudnienia jej w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej „I.” w

M. od 20 stycznia 1952 r. do 14 marca 1953 r., tj. przez 1 rok 1 miesiąc i 26 dni na

podstawie umowy o pracę na czas określony poprzedzający uzyskanie członkostwa

w tej Spółdzielni. Dlatego Sąd Apelacyjny nie podzielił stanowiska Sądu Wojewódz-

kiego, że Czesława G. nie udowodniła okresu stałej i nieprzerwanej pracy od 1 paź-

dziernika 1950 r. do 31 grudnia 1951 r. w Gospodarstwie Rolnym D.

W kasacji wnioskodawczyni podniesiono zarzut naruszenia przepisów art.

382 KPC w związku z art. 233 KPC przez nieuznanie wiarygodności zeznań świadka

Antoniego M., którym bezpodstawnie Sąd Apelacyjny nie dał wiary. W motywach

kasacji podważano również pogląd Sądu Apelacyjnego o sezonowości pracy w rol-

nictwie, skoro w latach pięćdziesiątych w Państwowych Gospodarstwach Rolnych

występował trwały niedobór rąk do pracy. Ponadto stałe zatrudnienie wnioskodaw-

czyni w spornym okresie w PGR D. mogą potwierdzić kolejni świadkowie.

- 3 -

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Rozpoznając sprawę w granicach kasacji (art. 393

11

KPC), które wytyczają

wskazane w kasacji zarzuty naruszenia przez Sąd Apelacyjny przepisów art. 382

KPC w związku z art. 233 § 1 KPC, należało uznać je za chybione. Uprawniające

Sąd drugiej instancji do orzekania na podstawie materiału zebranego w postępowa-

niu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym - dyspozycje art. 382

KPC bezpośrednio wskazują, że podstawą orzekania przez sąd drugiej instancji jest

cały materiał zebrany w I i II instancji. Postępowanie apelacyjne jest przedłużeniem

postępowania pierwszoinstancyjnego, a sąd apelacyjny ponownie bada całą sprawę i

poddaje samodzielnej ocenie cały materiał w sprawie, w tym wyniki postępowania

dowodowego, które jest władny ocenić samoistnie i odmiennie od sądu pierwszej

instancji, nawet bez ponowienia lub uzupełnienia dowodów w procedurze apelacyj-

nej. [...] W rozpoznawanej sprawie, że Sąd Apelacyjny dopiero po przeprowadzeniu

uzupełniającego przesłuchania jednego ze świadków oraz wnioskodawczyni dokonał

zmiany wątpliwych ustaleń sądu pierwszej instancji, co znalazło wyraz w motywach

reformatoryjnego orzeczenia Sądu drugiej instancji, wydanego na podstawie

wszechstronnego rozważenia całego zebranego w sprawie materiału i prawidłowej

oceny wiarygodności i mocy dowodów, dotyczących spornego okresu. Sąd Apela-

cyjny trafnie podniósł, że do wniosku rentowego zostały dołączone pisemne

oświadczenie wnioskodawczyni i zeznania dwóch świadków potwierdzające w spor-

nym okresie wykonywanie przez nią wyłącznie pracy w gospodarstwie rolnym rodzi-

ców. Wnioskodawczyni dopiero w postępowaniu sądowym - wobec zaliczenia jej

pracy w gospodarstwie rolnym od ukończenia 16 roku życia - zmieniła wersję co do

nieuwzględnionej części spornego okresu, wskazując tym razem na pracowniczy

charakter jej zatrudnienia w PGR D. w tym okresie [...] po ukończeniu przez nią za-

ledwie 14 roku życia. Zmiana pisemnych stanowisk wnioskodawczyni i wnioskowa-

nych przez nią w postępowaniu rentowym świadków przez odpowiednie dostosowa-

nie twierdzeń o wykonywaniu, obok pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, rów-

noczesnego pracowniczego zatrudnienia w PGR D. nasunęła Sądowi Apelacyjnemu

uzasadnione wątpliwości co do wiarygodności i mocy dowodowej zmienionych w tym

zakresie zeznań świadków. Dlatego Sąd Apelacyjny przesłuchał uzupełniająco

- 4 -

świadka Antoniego M., który w szczególności nie potrafił wyjaśnić sprzeczności po-

między swoim pisemnym zeznaniem złożonym w postępowaniu rentowym o wyko-

nywaniu w spornym okresie przez wnioskodawczynię wyłącznie pracy w gospodars-

twie rolnym rodziców, a zeznaniami o składanymi w postępowaniu sądowym o sta-

łym pracowniczym zatrudnieniu wnioskodawczyni w okresie od 1 lipca 1950 r. do 31

grudnia 1951 r. Równocześnie twierdzenie wnioskodawczyni o wprowadzeniu jej w

błąd przy składaniu wniosku emerytalnego przez organ rentowy było niewiarygodne,

albowiem przy składaniu wniosków o świadczenia z ubezpieczenia społecznego

wymagane jest podawanie danych prawdziwych, które podlegają sprawdzającej pro-

cedurze rentowej. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której wnioskodawczyni i

stawiani przez nią świadkowie zmieniają swoje pierwotne twierdzenia o pracy w

gospodarstwie rolnym rodziców i przechodzą do wykazywania okresu zatrudnienia w

PGR D. w nieuwzględnionej części udowadnianego okresu - dopiero w sytuacji od-

mowy uwzględnienia wnioskodawczyni do jej stażu ubezpieczeniowego jedynie

części okresu udowadnianego okresu pracy w rolnictwie po ukończeniu 16 roku życia

(art. 5 ust. pkt 2 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i

rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw - Dz. U.

Nr 104, poz. 450 ze zm.). Zaliczenie nieudokumentowanych spornych okresów

składkowych z przebiegu ubezpieczenia do stażu ubezpieczeniowego na podstawie

zeznań świadków lub przesłuchania strony zainteresowanej jest dopuszczalne tylko

w przypadkach nie budzących żadnych wątpliwości co do spójnego i precyzyjnego -

rodzajowego oraz czasowego potwierdzenia się udowadnianych okoliczności. Dla-

tego za uzasadniony należało uznać rygoryzm Sądu Apelacyjnego w ocenie mate-

riału sprawy, który wykazał sprzeczności pomiędzy jednoznacznymi pisemnymi de-

klaracjami składanymi w postępowaniu rentowym, a odmiennymi wyjaśnieniami

strony i ogólnikowymi oraz modyfikowanymi dla potrzeb uzyskania dochodzonego

świadczenia zeznaniami tych samych świadków w postępowaniu sądowym. W takich

okolicznościach Sąd Apelacyjny - działając w granicach dyspozycji art. 382 w

związku z art. 233 § 1 KPC - był uprawniony do odmowy wiarygodności i mocy do-

wodowej wyjaśnień zainteresowanej oraz ogólnikowych i nieprecyzyjnych zeznań

stawianych przez nią świadków - na okoliczność udowadnianego okresu zatrudnienia

- z powodu odmienności i sprzeczności z ich twierdzeniami pisemnymi składanymi w

- 5 -

postępowaniu rentowym.

Natomiast wskazywanie dopiero w kasacji dalszych świadków, którzy nie byli

wnioskowani w postępowaniu rentowym ani w postępowaniu sądowym, a którzy

mieliby potwierdzić zmienioną wersję co do zatrudnienia wnioskodawczyni w spor-

nym okresie, wykracza poza ramy i granice procedury kasacyjnej, zmierzającej do

zweryfikowania prawidłowości stosowania przepisów prawa materialnego lub proce-

sowego (art. 393

1

KPC w związku z art. 393

11

KPC), w której konsekwentnie niedo-

puszczalna jest weryfikacja ustaleń faktycznych zgodnych z prawidłową sędziowską

oceną materiału dowodowego dokonaną przez Sąd Apelacyjny.

Mając powyższe na uwadze nieuzasadniona kasacja podlegała oddaleniu

na podstawie art. 393

12

KPC.

========================================