III ZP 47/97

Uchwała z dnia 7 stycznia 1998 r.

III ZP 47/97

Przewodniczący SSN: Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Andrzej Kijowski, Barbara Wagner.

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra

Wiśniewskiego, w sprawie z powództwa Bożeny P. przeciwko Kuratorium Oświaty w

B. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 7 stycznia 1998 r. zagad-

nienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Białymstoku postanowieniem z dnia 7 października 1997 r. [...] do

rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1 KPC.

1. Czy nauczycielom zatrudnionym w poradniach psychologiczno-pedagogicz-

nych przysługują dodatki do wynagrodzenia za pracę w trudnych warunkach od dnia

1 kwietnia 1993 r., określone w art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 16 stycznia 1982 r. Karta

Nauczyciela (Dz. U. z 1982 r. Nr 3, poz. 19 z późn. zm.).

2. w razie pozytywnej odpowiedzi na pierwsze pytanie opisane w punkcie 1, w

jakiej wysokości powinny być wypłacane wyżej wymienione dodatki za okres od 1

kwietnia 1993 r.?

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Nauczycielom zatrudnionym w poradniach psychologiczno-pedagogicz-

nych nie przysługiwał po dniu 1 kwietnia 1993 r. dodatek do wynagrodzenia za

pracę w trudnych warunkach, określony w art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycz-

nia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U Nr 3, poz. 19 ze zm.).

U z a s a d n i e n i e

Uzasadniając wątpliwości prawne przedstawione w sentencji uchwały, Sąd

Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wskazał, że do

dnia 1 kwietnia 1993 r. nauczyciele zatrudnieni w poradniach psychologiczno-peda-

2

gogicznych mieli prawo do dodatku za pracę w trudnych warunkach na podstawie

przepisów wykonawczych wydanych w oparciu o Kartę Nauczyciela (§ 2 pkt 12 za-

rządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 31 lipca 1982 r. w sprawie wykazu

trudnych i uciążliwych warunków pracy oraz zasad wypłacania dodatków z tytułu

pracy w tych warunkach, Dz. Urz. MOiW Nr 11, poz. 98 ze zm., w brzmieniu nada-

nym przez zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 czerwca 1989 r., Dz.

Urz. MEN Nr 5, poz. 44 oraz § 16 ust. 1 pkt 9 zarządzenia Ministra Edukacji Narodo-

wej z dnia 21 lipca 1989 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli, M.P. Nr 29, poz.

222). O tym dodatku stanowi także art. 34 ust. 1 Karty Nauczyciela, według którego

nauczycielom pracującym w trudnych warunkach pracy oraz w warunkach szkodli-

wych dla zdrowia przysługują z tego tytułu dodatki. Zarządzenie Ministra Edukacji

Narodowej z dnia 29 kwietnia 1993 r. zmieniające zarządzenie w sprawie wynagra-

dzania nauczycieli (M.P. Nr 23, poz. 339) wyłączyło nauczycieli zatrudnionych w po-

radniach psychologiczno-pedagogicznych z grupy nauczycieli uprawnionych do do-

datku za pracę w trudnych warunkach. Sąd II instancji powołał się także na posta-

nowienie Kolegium Arbitrażu Społecznego przy Sądzie Najwyższym z dnia 6 wrześ-

nia 1996 r., KAS 1/96 (OSNAPiUS 1997 nr 7 poz. 121), w którym przyjęto, iż wstrzy-

manie z dniem 1 kwietnia 1993 r. wypłacania omawianego dodatku nie znajduje

oparcia w zarządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 29 kwietnia 1993 r., wy-

kracza ono bowiem poza delegację ustawową z art. 34 ust. 2 i 3 Karty Nauczyciela.

Podniesiono również, iż prawo do tego dodatku nauczycieli zatrudnionych w porad-

niach psychologiczno-społecznych może wynikać z uznania ich za innych pracow-

ników pedagogicznych zatrudnionych w szkołach (placówkach), którym to prawo

przyznaje przepis § 16 ust. 3 pkt 3 zarządzenia z dnia 29 kwietnia 1993 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz.

U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) stanowi, że nauczycielom pracującym w trudnych i uciążli-

wych warunkach pracy oraz w warunkach szkodliwych dla zdrowia przysługują z tego

tytułu dodatki wymienione w ust. 2 i 3. Nauczyciele zatrudnieni w poradniach psycho-

logiczno-pedagogicznych zajmują stanowiska wymienione w § 2 pkt 12 zarządzenia

Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 lipca 1982 r. w brzmieniu nadanym przez za-

rządzenie z dnia 30 czerwca 1989 r. zmieniające zarządzenie w sprawie wykazu

3

trudnych i uciążliwych warunków pracy oraz zasad wypłacania dodatków z tytułu pra-

cy w tych warunkach (Dz. Urz. MEN Nr 5, poz. 44). Jednakże obok tej regulacji ma w

sprawie zastosowanie zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 lipca 1989

r. w sprawie wynagradzania nauczycieli (M.P. Nr 29, poz. 222 ze zm.), wydane także

na podstawie upoważnienia z Karty Nauczyciela (art. 36). Przepis ten upoważnia

Ministra Edukacji Narodowej nie tylko do określenia wysokości stawek wynagrodze-

nia zasadniczego, ale także do określenia zasad przyznawania dodatków do wyna-

grodzenia. Minister Edukacji Narodowej jest zatem uprawniony do ustalania wykazu

prac w trudnych warunkach oraz przysługującego z tego tytułu dodatku. Zarządzenie

tego Ministra z dnia 29 kwietnia 1993 r. zmieniające zarządzenie w sprawie wyna-

gradzania nauczycieli (M.P. Nr 23, poz. 239), nie wymieniające wśród osób upraw-

nionych do tego dodatku nauczycieli zatrudnionych w poradniach psychologiczno-

pedagogicznych, mogło zatem pozbawić ich prawa do tego świadczenia. Przepisy

płacowe - zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego - muszą być in-

terpretowane w sposób ścisły. W szczególności dotyczy to przepisów przyznających

świadczenia z funduszy Państwa. Organ zarządzający państwową szkołą musi mieć

wyraźną podstawę prawną wynikającą z ustawy lub aktu wydanego z jej upoważnie-

nia (do czasu zawarcia układu zbiorowego pracy dla nauczycieli) do dokonania wy-

płaty świadczenia na rzecz pracownika. Podstawą wypłaty w tym przypadku mogłoby

być także postanowienie Kolegium Arbitrażu Społecznego przy Sądzie Najwyższym z

dnia 6 września 1996 r., KAS 1/96 (OSNAPiUS 1997 nr 7 poz. 121) uznające wstrzy-

manie wypłaty omawianego dodatku za sprzeczne z prawem. Jednakże postanowie-

nie kolegium arbitrażu społecznego jest wiążące tylko wtedy, jeżeli przed poddaniem

sporu rozstrzygnięciu przez kolegium strona tego sporu nie postanowi inaczej (art. 16

ust. 6 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych, Dz. U. Nr

55, poz. 236 ze zm.). W sprawie KAS 1/96 Minister Edukacji Narodowej zastrzegł, że

orzeczenie Kolegium nie będzie miało charakteru wiążącego. Orzeczenie to nie wią-

że stron, a zatem także nie może być prawną podstawą rozstrzygnięcia sprawy w

postępowaniu sądowym.

Prawo do dodatku z tytułu pracy w trudnych warunkach nie może także wyni-

kać z uznania nauczycieli zatrudnionych w poradniach psychologiczno-pedagogicz-

nych jako "innych pracowników pedagogicznych". Przepisy płacowe dotyczące osób

zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych podległych Ministrowi Edukacji Naro-

dowej jednoznacznie wyróżniają nauczycieli jako odrębną grupę zawodową i dlatego

4

nie można wobec nich stosować przepisów odnoszących się do innych pracowników,

w tym również wykonujących prace o charakterze pedagogicznym.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji.

N o t k a

Postanowieniem z dnia 6 marca 1998 r., III ZP 50/97, Sąd Najwyższy rozpatrując w zwy-

kłym składzie zagadnienie prawne, przedstawione przez Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Toruniu, dotyczące identycznej kwestii prawnej, przedstawił składowi powiększonemu

następujące zagadnienie: „Czy nauczycielowi zatrudnionemu w poradni psychologiczno-peda-

gogicznej w okresie od 1 kwietnia 1993 r. do 31 marca 1997 r. przysługiwał dodatek do wyna-

grodzenia za pracę w trudnych warunkach określony w art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia

1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) ?” Nie zostało ono jeszcze rozpatrzone.

========================================