I PKN 467/97

Wyrok z dnia 12 stycznia 1998 r.

I PKN 467/97

Przeniesienie nauczyciela w stan nieczynny nie wymaga konsultacji ze

związkami zawodowymi przewidzianej w art. 38 KP.

Przewodniczący SSN: Barbara Wagner, Sędziowie SN: Józef Iwulski,

Walerian Sanetra (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 1998 r. sprawy z po-

wództwa Ewy Z. przeciwko Szkole Podstawowej w K.G. o przywrócenie do pracy, na

skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Krakowie z dnia 5 czerwca 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Powódka Ewa Z. zaskarżyła w trybie kasacyjnym wyrok Sądu Wojewódz-

kiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 5 czerwca 1997 r.

[...], którym Sąd ten oddalił jej apelację od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w

Dębicy z dnia 6 marca 1997 r. [...]. Sąd Pracy w Dębicy oddalił powództwo Ewy Z.

przeciwko Szkole Podstawowej w K.G. o uznanie za bezskuteczne przeniesienia

powódki w stan nieczynny. Z ustaleń tego Sądu wynika, że powódka została zatrud-

niona w pozwanej Szkole od dnia 1 września 1986 r. na stanowisku nauczyciela w

wymiarze 18 godzin tygodniowo, a od dnia 25 września 1996 r. była nauczycielem

mianowanym. W okresie od 25 września 1983 r. pracowała jako nauczycielka w

Szkole Podstawowej w J., a w latach 1982 - 1983 była pracownikiem ZOZ w D. W

1985 r. powódka ukończyła Studium Pedagogiczne, zaś w 1992 r. ukończyła wyższe

studia magisterskie zaoczne na Wydziale Geograficzno-Biologicznym WSP w K.

Powódka nauczała geografii w wymiarze 8 godzin tygodniowo, a także innych

przedmiotów, takich jak chemia, muzyka, matematyka i język rosyjski. Przeprowa-

2

dzone przez Kuratorium badania wyników nauczania w lutym 1995 r. wykazały bar-

dzo słabe oceny z przedmiotów nauczanych przez powódkę, tj. z geografii i mate-

matyki. W roku szkolnym 1996/1997 przewidziano w szkole o 36 godzin lekcyjnych

mniej niż w latach poprzednich. Urząd Gminy w B., jako organ prowadzący szkołę,

zatwierdził plan organizacyjny szkoły na rok 1996/1997, przewidujący tylko 231 go-

dzin nauczania tygodniowo. W stosunku do lat poprzednich zredukowano 31 godzin,

pozostawiając tylko jedną godzinę nie objętą ramowym, podstawowym planem nau-

czania, gdyż nie było wiadome, czy wystarczy środków finansowych na nauczanie

zajęć ponadwymiarowych. W związku z tak ustalonym planem nauczania dyrektor

(p.o.) Szkoły pismem z dnia 30 maja 1996 r. powiadomiła Kuratorium Oświaty w T. o

zamiarze przeniesienia w stan nieczynny w trybie art. 20 ustawy z dnia 26 stycznia

1982 r. Karty Nauczyciela (jednolity tekst: Dz. U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357), z dniem

1 września 1996 r. nauczycieli Ewy Z. i Czesława L. W odpowiedzi Kuratorium wy-

jaśniło, że decyzja o zmniejszeniu zajęć nadobowiązkowych nie narusza prawa, tj.

zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 28 maja 1992 r. w sprawie ramowych

planów nauczania w publicznych szkołach ogólnokształcących i zawodowych (Dz.

Urz. MEN Nr 2, poz. 12 ze zm.), natomiast gimnastyka korekcyjno-kompensacyjna i

zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze w klasach I-III mają charakter obowiązkowy i po-

winny zostać zaplanowane. Redukcja wymienionych wyżej godzin w pozwanej szkole

sprawiła, że przy niezmienionym stanie zatrudnienia przeciętna liczba godzin

przypadająca na każdego nauczyciela byłaby niższa od ustawowego pensum. Pod

koniec sierpnia 1996 r. okazało się, że są środki finansowe na prowadzenie zajęć

ponadwymiarowych w szkołach na terenie Gminy B., w związku z czym przywrócono

zajęcia dodatkowe w szkołach. Mimo posiadanych środków finansowych Zarząd

Gminy B. nie przyznał Szkole Podstawowej w K.G. żadnych środków na prowadze-

nie zajęć ponadwymiarowych ze względu na brak osiągnięć dydaktycznych w tej

Szkole. W następstwie tego dyrektor pozwanej Szkoły pismem z dnia 17 sierpnia

1996 r. poinformował powódkę, że nie ma możliwości zatrudniania jej w pełnym wy-

miarze zajęć w roku szkolnym 1996/1997 i na podstawie art. 22 ust. 2 Karty Nauczy-

ciela (w nowym brzmieniu) proponuje jej pracę w wymiarze 1/2 etatu. Gdy powódka

nie wyraziła na to zgody, strona pozwana na podstawie art. 20 ust. 1 i 6 Karty Nau-

czyciela przeniosła ją w stan nieczynny od dnia 16 września 1996 r. Po przeniesieniu

powódki w stan nieczynny, geografii w pozwanej szkole nauczają nauczyciele nie

posiadający odpowiednich kwalifikacji do nauczania tego przedmiotu.

3

Oceniając tak ustalony stan faktyczny Sąd pierwszej instancji uznał, iż poz-

bawienie pozwanej szkoły przez organ prowadzący (Urząd Gminy w B.) środków fi-

nansowych na prowadzenie zajęć nadobowiązkowych nie naruszało zarządzenia

Ministra Edukacji Narodowej z 28 czerwca 1992 r., a tym samym ujęcie w planie

nauczania szkoły tylko jednej godziny ponad ramowy plan nauczania było zgodne z

prawem. Skoro w następstwie tak opracowanego i zatwierdzonego przez Urząd

Gminy planu nauczania zredukowano zajęcia szkolne o 26 godzin tygodniowo, to

uzasadniona była także likwidacja 1 i 1/2 etatu nauczycielskiego. Co się zaś tyczy

doboru nauczycieli do zwolnienia, to Sąd Pracy miał na uwadze, że powódka nale-

żała do nauczycieli o najkrótszym stażu pracy i słabych wynikach nauczania (mimo

ukończenia wyższych studiów magisterskich). W sytuacji, gdy powódka nie przyjęła

propozycji ograniczenia zatrudnienia do 1/2 etatu, to dyrektor szkoły uprawniony był

przenieść ją w stan nieczynny na podstawie art. 20 i 22 Karty Nauczyciela.

Rozpoznając apelację Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uznał za bezza-

sadny podniesiony w niej zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 38 KP.

Regulacja prawna zawarta w art. 20 Karty Nauczyciela jest bowiem według niego

unormowaniem szczególnym, nie mającym odpowiednika w Kodeksie pracy i dlatego

wyłączone jest stosowanie art. 38 KP na podstawie jej art. 98. Jak wynika z art. 98

Karty Nauczyciela przepisy Kodeksu pracy mają zastosowanie w zakresie spraw nie

uregulowanych przepisami tej Karty. W kwestii tej Sąd drugiej instancji powołał się

na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 1993 r., I PZP 25/93, w której

przyjęto, że w razie rozwiązania z nauczycielem stosunku pracy w trybie art. 20 Karty

Nauczyciela nie jest wymagane uzyskanie stanowiska organizacji związkowej

przewidziane w art. 38, 52 § 3, czy 53 § 4 KP (PiZS 1993 nr 12 s. 81).

Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uznał za bezzasadny także zarzut

apelacji, jakoby nie zaistniała sytuacja wymagająca zmniejszenia stanu zatrudnienia

nauczycieli w pozwanej szkole. Jakkolwiek zarzut, sprzecznego z zarządzeniem Mi-

nistra Edukacji Narodowej z dnia 28 maja 1992 r. w sprawie ramowych planów nau-

czania, zredukowania zajęć z gimnastyki korekcyjno-kompensacyjnej i zajęć dydak-

tyczno-wyrównawczych w klasach I-III jako zajęć wchodzących w zakres ramowego

(obowiązkowego) planu nauczania, znalazł potwierdzenie w piśmie Kuratorium

Oświaty w T. z dnia 14 czerwca 1996 r., to jednak okoliczność ta nie mogła mieć

wpływu na treść rozstrzygnięcia. W piśmie tym Kuratorium jednocześnie stwierdziło

bowiem, że w pozwanej szkole redukcji wymaga nie 1 i 1/2 etatu nauczycielskiego,

4

jak obliczyła to strona pozwana, lecz jeden etat i że redukcja ta powinna być prze-

prowadzona wcześniej, co wielokrotnie sygnalizowało Kuratorium. Jak z tego wynika,

nadwyżka jednego etatu istniała w szkole już wcześniej, tj. także w okresie, gdy do

planów organizacyjnych szkoły były wprowadzone i realizowane nie tylko wszystkie

przedmioty przewidziane w ramowym (obowiązkowym) planie nauczania, ale także

przedmioty nadobowiązkowe. Skoro zatem powódka nie wyraziła zgody na propo-

nowane ograniczenie zatrudnienia, strona pozwana uprawniona była przenieść ją w

stan nieczynny na podstawie art. 20 Karty Nauczyciela w brzmieniu nadanym ustawą

z dnia 14 czerwca 1996 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 87, poz.

396).

W kasacji postawiony został zarzut naruszenia art. 5 KC, art. 38 KP w związku

z art. 98 Karty Nauczyciela, § 7 porozumienia z dnia 10 lipca 1990 r. zawartego

pomiędzy Ministrem Edukacji Narodowej i Krajową Sekcją Oświaty i Wychowania

NSZZ „Solidarność” w sprawie zasad współdziałania w dziedzinie oświaty i

wychowania organów administracji państwowej z instancjami Krajowej Sekcji

Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” (Dz. Urz. MEN Nr 7, poz. 47) oraz § 9

Porozumienia z dnia 25 czerwca 1984 r. zawartego pomiędzy Ministrem Oświaty i

Wychowania ze Związkiem Nauczycielstwa Polskiego w sprawie zasad

współdziałania w dziedzinie oświaty i wychowania organów administracji państwowej

ZNP (Dz. Urz. MOiW Nr 11, poz. 72), przez przyjęcie, że „zamiar przeniesienia

powódki w stan nieczynny skutkując rozwiązanie stosunku pracy z powódką, nie

wymaga konsultacji z organizacją związkową”. Ponadto podniesiony został zarzut

naruszenia § 2 ust. 2 i 3 zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 28 maja 1992 r.

w sprawie ramowych planów nauczania przez przyjęcie, że zmiany organizacyjne

powodujące zmianę w planie nauczania w pozwanej Szkole były zgodne z prawem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty kasacji nie są trafne. W myśl art. 20 Karty Nauczyciela w razie całko-

witej lub częściowej likwidacji szkoły, albo w razie zmian organizacyjnych powodują-

cych zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożli-

wiających dalsze zatrudnienie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć, dyrektor szkoły

przenosi nauczyciela w stan nieczynny lub, na wniosek nauczyciela, rozwiązuje z nim

5

stosunek pracy. Nauczyciel mianowany może wyrazić zgodę na ograniczenie

zatrudnienia w trybie określonym w art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela, a więc w sytua-

cji, gdy istnieją przewidziane w tym przepisie warunki ograniczania zatrudnienia. W

razie braku zgody nauczyciela na takie ograniczenie zastosowanie ma reguła, wed-

ług której nauczyciela przenosi się w stan nieczynny lub, na jego wniosek, rozwiązuje

się z nim stosunek pracy. Powódka, mimo iż proponowano jej zatrudnienie w

wymiarze ograniczonym zgodnie z art. 22 ust. 1 Karty Nauczyciela, propozycji tej nie

przyjęła, wobec czego na podstawie art. 20 ust. 1 w związku z art. 22 ust. 2 Karty

Nauczyciela przeniesiono ją w stan nieczynny. Przeniesienie to nie może być przy

tym identyfikowane, czy też traktowane jako czynność analogiczna do wypowiedze-

nia umowy o pracę zawartej na czas nie określony, bądź też do wypowiedzenia

zmieniającego taką umowę. Tylko przy takim zaś założeniu możliwe byłoby pomoc-

nicze (na podstawie art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela, przepis art. 98 został skreślony

przez ustawę z dnia 14 czerwca 1996 r. o zmianie Karty Nauczyciela) stosowanie do

przeniesienia w stan nieczynny przepisu art. 38 KP, gdyż ustanawia on wymaganie w

zakresie „konsultacji” ze związkami zawodowymi, ale tylko zamiaru wypowiedzenia

(wypowiedzenia zmieniającego) umowy o pracę na czas nie określony. Przeniesienie

w stan nieczynny nie jest jednak wypowiedzeniem umowy o pracę ani też

wypowiedzeniem warunków pracy lub płacy. Jest ono innego rodzaju czynnością

prawną (w szerokim rozumieniu) niż wypowiedzenie umowy o pracę. Między innymi

świadczy o tym okoliczność, że - inaczej niż w przypadku wypowiedzenia umowy o

pracę - jego celem nie jest rozwiązanie stosunku pracy, lecz stworzenie możliwości

„przeczekania” trudnego okresu wynikającego z braku zapotrzebowania na pracę

danego nauczyciela. Jego celem nie jest też doprowadzenie do zmiany warunków

pracy lub płacy. Ponadto przeniesienie to formalnie rzecz biorąc - po upływie sześ-

ciomiesięcznego okresu pozostawania w stanie nieczynnym - nie powoduje rozwią-

zania, lecz wygaśnięcie z mocy prawa stosunku pracy nauczyciela (art. 20 ust. 2

Karty Nauczyciela). W tym stanie rzeczy za bezpodstawne należy uznać twierdzenie

kasacji, iż przy rozstrzyganiu sprawy przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

doszło do naruszenia art. 38 KP w związku z art. 98 Karty Nauczyciela.

Bezpodstawne są także zarzuty naruszenia § 7 porozumienia z 10 lipca 1994

r. zawartego z NSZZ „Solidarność” i § 9 porozumienia z 25 czerwca 1984 r. zawar-

tego ze Związkiem Nauczycielstwa Polskiego. Przewidują one bowiem, że (§ 9 ust. 1

6

porozumienia z 1984 r.) organ administracji państwowej (lub szkoła) obowiązany jest

zapoznać się ze stanowiskiem ZNP przed podjęciem decyzji w indywidualnych spra-

wach pracowniczych (członków ZNP) w zakresie unormowanym przepisami prawa

pracy, a w szczególności ze stanowiskiem właściwego zarządu oddziału ZNP w

sprawie: 1. wypowiedzenia umowy o pracę, rozwiązania stosunku pracy z nauczy-

cielem mianowanym, 2. każdorazowej zmiany istotnych warunków pracy lub płacy

pracownika (analogicznie sformułowany jest § 7 ust. 1 porozumienia z 1990 r.). Nie-

zależnie od oceny charakteru i mocy prawnej wymienionych wyżej porozumień, wy-

nika stąd, że wskazane postanowienia nie wprowadzają jakichś dodatkowych powin-

ności dla pracodawcy „konsultowania” decyzji dotyczących stosunków pracy poza

tym, co wynika z obowiązującego ustawodawstwa pracy, mowa w nich bowiem o

„konsultacji” (zajmowaniu stanowiska, opinii) w zakresie unormowanym przepisami

prawa pracy. W szczególności zaś w żadnym razie nie wynika z nich, iż na dyrekto-

rze szkoły ciąży obowiązek konsultowania ze związkami zawodowymi decyzji o

przeniesieniu nauczyciela w stan nieczynny. To zaś oznacza, że przepisy te nie mog-

ły zostać naruszone w zaskarżonym wyroku, w którym słusznie przyjęto, iż na

pracodawcy nie spoczywa obowiązek informowania zakładowej organizacji związko-

wej o zamiarze przeniesienia nauczyciela w stan nieczynny.

Z wywodów uzasadnienia kasacji wynika, iż kwestionuje się w niej także ist-

nienie przyczyn przeniesienia w stan nieczynny, wymienionych w art. 20 ust. 1 Karty

Nauczyciela (całkowita lub częściowa likwidacja szkoły, zmiany organizacyjne w

szkole lub zmiany planu nauczania uniemożliwiające dalsze zatrudnianie nauczyciela

w pełnym wymiarze zajęć). W istocie zarzut ten opiera się na zanegowaniu ustaleń

faktycznych przyjętych w zaskarżonym wyroku, co jednakże nie może stać się

przedmiotem merytorycznej oceny Sądu Najwyższego, który przy rozstrzyganiu

sprawy w postępowaniu kasacyjnym jest związany granicami kasacji (art. 393

11

KPC). W sytuacji gdy strona nie dopatruje się uchybień w zastosowaniu przez Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przepisów postępowania - w tym zakresie w kasa-

cji nie stawia się zarzutów - przy rozstrzyganiu kasacji za wiarygodny musi zostać

przyjęty ten stan faktyczny, który został ustalony w zaskarżonym wyroku. Z ustaleń

zaś Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (przyjętych za Sądem pierwszej instan-

cji) wynika, że w pozwanej Szkole doszło do zmian planu nauczania i zmniejszenia

obciążeń. Słusznie przy tym Sąd ten uznał, że przy ocenie czy zmiany planu nau-

czania uniemożliwiają dalsze zatrudnienie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć - w

7

rozumieniu art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela - należy uwzględnić także okoliczność, iż

już w chwili dokonywania zmian brak jest uzasadnienia „etatowego” dla zatrudnienia

w szkole danego nauczyciela.

Na uwzględnienie nie zasługuje zarzut naruszenia § 2 art. 2 i 3 zarządzenia

Ministra Edukacji Narodowej z 28 maja 1992 r., gdyż opiera się on na innym odczy-

taniu przez powódkę - niż uczynił to Sąd w zaskarżonym wyroku - pisma Kuratora

Oświaty z T., co należy do sfery ocen faktycznych a nie prawnych. Ponadto w po-

wołanym piśmie mowa jest - na co powołuje się kasacja - o tym, iż „w pozwanej

Szkole nie nastąpiły zmiany organizacyjne powodujące zmianę planu nauczania”,

podczas gdy przepis art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela dla swojego zastosowania

wcale nie wymaga, by „zmiany organizacyjne powodowały zmianę planu nauczania”,

wystarczy bowiem, by w szkole doszło do „zmian planu nauczania uniemożliwiają-

cych dalsze zatrudnienie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć”. W uzasadnieniu

kasacji w istocie nie wskazuje się więc na czym polegało naruszenie § 2 ust. 2 i 3

zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej, a jedynie podważa ustalenie Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych, że w pozwanej szkole miały miejsce zmiany planu nau-

czania, które spowodowały - przy uwzględnieniu także stanu obciążeń lekcyjnych w

poprzednim okresie - iż niemożliwe stało się dalsze zatrudnienie powódki w pełnym

wymiarze zajęć.

Za pozbawiony podstaw uznany musi zostać także zarzut nadużycia prawa

(art. 5 KC, art. 8 KP). W postawieniu tego zarzutu kryje się przy tym pewna sprzecz-

ność, gdyż albo dyrektor Szkoły naruszył prawo, przenosząc powódkę w stan nie-

czynny wbrew wymaganiom przewidzianym w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela i art.

39 KP w związku z art. 91c ust. 1 tej Karty, albo też działając w granicach przysłu-

gującego mu prawa (kształtującego), prawa tego nadużył korzystając z niego w spo-

sób sprzeczny z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem lub zasadami

współżycia społecznego. W kasacji brak jest uzasadnienia twierdzenia, iż na tle rozs-

trzyganej sprawy doszło do nadużycia prawa przez uczynienie przez dyrektora

Szkoły użytku z przysługującego mu prawa w sposób sprzeczny ze społeczno-gos-

podarczym jego przeznaczeniem lub z zasadami współżycia społecznego, gdyż za

takie nie może być uznane powoływanie się w niej w tym kontekście na okoliczność,

że przeniesienie powódki w stan nieczynny naruszało art. 20 Karty Nauczyciela i art.

38 KP. Czym innym jest bowiem nadużycie prawa, a czym innym jego naruszenie.

Nie można więc przyjąć, że sprzeczność ze społeczno-gospodarczym przeznacze-

8

niem prawa lub z zasadami współżycia społecznego - w rozstrzyganej sprawie po-

lega - niezależnie od nietrafności tego twierdzenia - na zachowaniu pracodawcy na-

ruszającym art. 20 Karty Nauczyciela i art. 38 KP. Innego zaś uzasadnienia dla tezy,

iż doszło do kolizji ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa lub zasadami

współżycia społecznego kasacja nie podaje, a to oznacza, iż podniesiony w niej

zarzut pogwałcenia art. 5 KC jest gołosłowny i skutkiem tego nie zasługuje na

uwzględnienie.

Z powyżej przytoczonych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393

12

KPC orzekł jak w sentencji.

========================================