I PKN 488/97

Wyrok z dnia 19 stycznia 1998 r.

I PKN 488/97

Wejście w życie nowych przepisów, które nie przewidują określonego

uprawnienia nie pozbawia skutecznie nabytego w przeszłości uprawnienia pra-

cowniczego, jeżeli zmieniona regulacja nie zawiera wyraźnego przepisu dero-

gującego to uprawnienie.

Po wejściu w życie ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

(jednolity tekst: Dz.U. z 1996 r. Nr 67, poz. 329 ze zm.), dyrektor szkoły mógł

udzielić nauczycielowi mianowanemu obniżenia obowiązkowego wymiaru za-

jęć ze względu na stan zdrowia (art. 43 Karty Nauczyciela - Ustawa z dnia 26

stycznia 1982 r., Dz.U. Nr 3, poz. 19 ze zm.). Nowelizacja Karty Nauczyciela

ustawą z dnia 14 czerwca 1996 r. (Dz.U. Nr 87, poz. 396) nie spowodowała

utraty mocy udzielonego nauczycielowi obniżenia wymiaru zajęć.

Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Józef Iwulski,

Zbigniew Myszka (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 1998 r. sprawy z po-

wództwa Elżbiety W. przeciwko Szkole Podstawowej [...] w Z.G. o ustalenie, na

skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Zielonej Górze z dnia 25 sierpnia 1997 r. [...]

1. u c h y l i ł zaskarżony wyrok i zmienił wyrok Sądu Rejonowego-Sądu

Pracy w Zielonej Górze z dnia 25 czerwca 1997 r. [...] w ten sposób, że ustalił, iż

powódka jest uprawniona do korzystania z obniżenia wymiaru godzin zajęć obowiąz-

kowych zgodnie z pismem strony pozwanej z dnia 11 września 1995 r. [...]

2. zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 10 zł tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

- 2 -

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 25

sierpnia 1997 r. oddalił apelację powódki Elżbiety W. od wyroku Sądu Rejonowego w

Zielonej Górze z dnia 25 czerwca 1997 r. [...], oddalającego jej powództwo przeciwko

Szkole Podstawowej [...] w Z.G. o ustalenie prawa do dalszego korzystania z

obniżonego wymiaru dydaktycznych godzin pracy nauczyciela. Podstawę rozstrzyg-

nięcia Sądu Wojewódzkiego stanowiły następujące ustalenia. Orzeczeniem z dnia 11

września 1995 r. Obwodowej Komisji Lekarskiej d/s Inwalidztwa i Zatrudnienia

powódka została zakwalifikowana okresowo (do września 1998 r.) - do III grupy in-

walidów w związku z chorobą zawodową. W związku z tym dyrektor pozwanej szkoły

pismem z 11 września 1995 r. obniżył powódce o 5 godzin tygodniowo wymiar dy-

daktycznych zajęć obowiązkowych na okres od dnia 1 września 1995 r. do dnia 30

września 1998 r. Natomiast pismem doręczonym w dniu 12 maja 1997 r. dyrektor

pozwanej zawiadomił powódkę, że w związku z nowelizacją z dnia 14 czerwca 1996

r. ustawy - Karta Nauczyciela straciły moc przepisy umożliwiające korzystanie z ob-

niżki wymiaru zajęć obowiązkowych ze względu na stan zdrowia nauczyciela, dlatego

od dnia 1 września 1997 r. będzie ją obowiązywało pensum w ilości 18 godzin

tygodniowo.

Na tle takich ustaleń Sąd Wojewódzki podzielił pogląd prawny wyrażony przez

Sąd Rejonowy, że „podlega wyłączeniu” prawo do udzielonej powódce zniżki

obowiązującego nauczyciela tygodniowego wymiaru godzin zajęć dydaktycznych,

ponieważ zniżki takiej udzielił dyrektor szkoły, który nie był organem uprawnionym do

dokonywania takich modyfikacji. Takim organem był wyłącznie organ bezpośrednio

nadzorujący szkołę, o czym wyraźnie stanowił zapis § 1 zarządzenia Ministra

Oświaty i Wychowania z dnia 26 października 1982 r. w sprawie upoważnienia or-

ganów bezpośrednio nadzorujących szkoły do obniżania obowiązkowego wymiaru

zajęć dydaktycznych (wychowawczych, opiekuńczych) nauczycieli oraz w sprawie

zasad podejmowania przez niektórych nauczycieli pracy w godzinach ponadwymia-

rowych (Dz. Urz. MOiW Nr 12, poz. 117, powoływanego dalej jako zarządzenie

MOiW z 26.10.1982 r.). Z tej regulacji Sąd Wojewódzki wywiódł, że powódka nigdy

nie nabyła prawa do korzystania z udzielonego jej obniżenia obowiązkowego wy-

miaru zajęć dydaktycznych, dlatego nie może korzystać z tego uprawnienia do końca

okresu udzielonej jej obniżki czasu pracy. Sąd drugiej instancji wskazał, że sądy są

- 3 -

związane treścią ustaw i aktów wykonawczych i nie mogą sankcjonować decyzji wy-

danych bezpodstawnie. Równocześnie już w dacie orzekania przez Sąd Rejonowy

obowiązywało nowe rozporządzenie wykonawcze Ministra Edukacji Narodowej z dnia

10 marca 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu obniżania tygodniowego

obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nauczycieli (Dz. U. Nr 26, poz. 139), w którym

brak jest podstaw prawnych do domagania się takiej obniżki czasu pracy ze względu

na stan zdrowia nauczyciela. Dlatego Sąd Wojewódzki uznał, że nie było możliwe

nakazanie organowi nadzorującemu szkołę, jako organowi kompetentnemu na

podstawie poprzednio obowiązujących unormowań prawnych do udzielania sto-

sownych obniżek wymiaru obowiązującego czasu pracy, wydania z mocą wsteczną

decyzji o udzieleniu powódce zniżki godzin pracy ze względu na jej stan zdrowia.

W kasacji powódki podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną

wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 3

1

§ 1 KP w związku z art. 7

ust. 1 i art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela i art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 września

1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 1996 r., Nr 67, poz. 329) - przez przyjęcie, że

dyrektor szkoły nie był organem uprawnionym do udzielenia nauczycielowi zniżki

godzin zajęć obowiązkowych. Z treści tych przepisów wynika, że kompetencje or-

ganu nadzorującego szkołę przejął dyrektor szkoły, który reprezentuje pracodawcę w

stosunkach pracy z nauczycielami i jest podmiotem uprawnionym do dokonywania

wszelkich czynności prawnych w zakresie tych stosunków prawnych i do udzielenia

obniżki obowiązkowego tygodniowego wymiaru czasu pracy do końca spornego

okresu. Skoro brak stosownego uprawnienia dyrektora szkoły był jedynym uzasad-

nieniem nieuwzględnienia dochodzonego roszczenia, to skarżący domagał się

orzeczenia reformatoryjnego przez ustalenie prawa powódki do korzystania z

udzielonej jej zniżki godzin zajęć obowiązkowych do dnia 30 września 1998 r.

Sąd Najwyższy uznał, że kasacja jest uzasadniona.

Obniżenie powódce obowiązkowego tygodniowego wymiaru godzin dydak-

tycznych na czas trwania okresowego inwalidztwa zawodowego nastąpiło z powoła-

niem się na normę art. 43 Karty Nauczyciela (w brzmieniu obowiązującym, pomimo

skreślenia tego przepisu, do daty wejścia w życie ustawy z dnia 14 czerwca 1996 r. o

zmianie ustawy - Karta Nauczyciela - Dz. U. Nr 87, poz. 396) oraz na przepisy za-

- 4 -

rządzenia MOiW z 26.10.1982 r. Przepis art. 43 ust. 1 Karty Nauczyciela umożliwiał

właściwemu ministrowi lub upoważnionemu przez niego organowi obniżenie nauczy-

cielowi, zatrudnionemu w pełnym wymiarze godzin, wymiaru godzin zajęć obowiąz-

kowych na czas określony lub do odwołania, m.in. ze względu na stan zdrowia nau-

czyciela. Warto zasygnalizować, że ani art. 43 ust. 1, ani ust. 4 tego przepisu,

wskazane jako ustawowe upoważnienie do wydania wskazanego zarządzenia, nie

zawierały delegacji ustawowej dla ówczesnego Ministra Oświaty i Wychowania do

wyznaczenia w drodze aktu wykonawczego organów upoważnionych do obniżania

wymiaru obowiązkowego czasu pracy nauczyciela. Można było zatem przyjąć, że

upoważnienie organów bezpośrednio nadzorujących szkoły - resortu oświaty i wy-

chowania - do obniżania wymiaru obowiązkowego czasu pracy ze względu na stan

zdrowia nauczycieli, wynikające z zarządzenia MOiW z 26.10.1982 r., miało cha-

rakter upoważnienia generalnego, które obowiązywało do czasu ustawowego prze-

jęcia kompetencji tego organu, dotyczących kształtowania przez dyrektora szkoły

treści indywidualnych nauczycielskich stosunków pracy. W tym zakresie kasacja

trafnie argumentowała, że konsekwentne przejęcie wszystkich kompetencji organu

nadzorującego szkołę w sferze indywidualnych stosunków pracy nauczycieli przez

dyrektora szkoły wynikało z dyspozycji art. 97 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o

systemie oświaty (Dz. U. Nr 95, poz. 425 ze zm.). W szczególności - z mocy art. 39

ust. 3 tej ustawy - dyrektor szkoły jest kierownikiem zakładu pracy dla zatrudnionych

w szkole nauczycieli, a zatem jest organem uprawnionym do dokonywania wszelkich

czynności prawnych w materii indywidualnych nauczycielskich stosunków pracy.

W konsekwencji powyższego dyrektor pozwanej szkoły udzielając powódce w

dniu 11 września 1995 r. obniżki obowiązkowego tygodniowego wymiaru godzin za-

jęć dydaktycznych korzystał z kompetencji kierownika szkoły, tj. organu uprawnione-

go do wprowadzania takiej okresowej modyfikacji treści stosunku pracy nauczyciela

mianowanego, ponieważ przejął na podstawie wskazanych regulacji prawnych kom-

petencje organu bezpośrednio nadzorującego szkoły. Dlatego należało przyjąć, że

powódka jest uprawniona do korzystania z udzielonego jej obniżenia wymiaru godzin

zajęć dydaktycznych do końca okresu, na który zniżka została udzielona, tj. do dnia

30 września 1998 r.

Równocześnie fakt, że Karta Nauczyciela , poczynając od wejścia w życie

- 5 -

ustawy zmieniającej z dnia 14 czerwca 1996 r., nie przewiduje ustawowych możliwo-

ści obniżania obowiązkowego wymiaru godzin dydaktycznych ze względu na stan

zdrowia nauczycieli, nie przekreśla nabytego przez nauczyciela uprawnienia do ko-

rzystania ze skutecznie uzyskanej okresowej obniżki wymiaru czasu pracy. W

utrwalonej judykaturze zasadnie przyjmuje się, że samo wejście w życie nowych

przepisów, które nie przewidują już określonego uprawnienia, nie przekreśla obo-

wiązującego waloru prawnego uprawnienia skutecznie nabytego w przeszłości, co

wynika z dalszego działania przepisów poprzednio obowiązujących w zakresie, w

którym spowodowały one skuteczne nabycie prawa podmiotowego (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 10 grudnia 1993 r., I PRN 124/93, OSNC 1994 z. 9 poz. 183).

Pozbawienie takiego uprawnienia mogłoby wynikać wyłącznie z wyraźnej regulacji

ustawowej, której brakuje w odniesieniu do rozpoznawanej kwestii. W żadnym wy-

padku ustawowej normy derogującej nabyte skutecznie uprawnienie powódki nie

można wywodzić [...] z dyspozycji art. 3 i 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1996 r. o zmia-

nie ustawy - Karta Nauczyciela. Przepis art. 3 tej ustawy, skreślający art. 2 ustawy

zmieniającej z dnia 5 czerwca 1992 r., który przewidywał dalsze obowiązywanie art.

43 Karty Nauczyciela, nie regulował kwestii intertemporalnych, które powodowałyby

pozbawienie skuteczności nabytych uprawnień do obniżonego wymiaru godzin zajęć

dydaktycznych nauczyciela ze względu na stan zdrowia. Natomiast norma art. 8

ustawy z 14 czerwca 1996 r., która znajduje zastosowanie do spraw nie zakończo-

nych do dnia wejścia w życie tej ustawy, nie mogła mieć zastosowania do uprawnie-

nia podmiotowego skutecznie nabytego, tj. do sprawy zakończonej na podstawie

poprzednio obowiązujących regulacji ustawowych.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł reformatoryjnie na podsta-

wie art. 393

15

KPC.

========================================