I PKN 501/97

Wyrok z dnia 23 stycznia 1998 r.

I PKN 501/97

1. Wyjaśnienie podstawy prawnej w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej

instancji polega na ocenie wszystkich istotnych zarzutów prawnych podnie-

sionych w apelacji (art. 328 § 2 w związku z art. 391 KPC).

2. Wypowiedzenie pracownikowi warunków umowy o pracę jest doko-

nane w momencie, w którym doszło ono do niego w sposób pozwalający za-

poznać się z treścią oświadczenia pracodawcy, choćby pracownik odmówił

zapoznania się z nim (art. 61 KC w związku z art. 300 KP). Od tej chwili biegnie

termin określony w art. 264 § 1 KP.

Przewodniczący SSN: Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Kazimierz Jaśkowski, Adam Józefowicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 1998 r. sprawy z powódz-

twa Fryderyka J. przeciwko Spółdzielni Inwalidów "P." w B. o przywrócenie do pracy,

na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 3 lipca 1997 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu-

Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 27 marca 1997 r. [...], po ponownym rozpoznaniu sprawy,

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Biłgoraju przywrócił powoda Fryderyka J. do pracy w

pozwanej Spółdzielni Inwalidów "P." w B. Sąd Rejonowy ustalił, że powód jest za-

trudniony od 1977 r. na podstawie spółdzielczej umowy o pracę. W ugodzie sądowej

z dnia 5 sierpnia 1993 r. strony określiły stanowisko pracy powoda, warunki pracy i

wynagrodzenie. Powód miał pracować na stanowisku portiera-dyspozytora.

Stanowiska takiego nie było w strukturze organizacyjnej Spółdzielni. W dniu 25 paź-

- 2 -

dziernika 1995 r. usiłowano powodowi wręczyć wypowiedzenie zmieniające powie-

rzające mu stanowisko dozorcy. Pracownica kadr odczytała mu pismo, a powód od-

mówił jego przyjęcia i prosił o przesłanie go pocztą. W ten sposób powód otrzymał

wypowiedzenie w dniu 3 listopada 1995 r. Pozew o uznanie wypowiedzenia za bezs-

kuteczne powód złożył w dniu 9 listopada 1995 r., a więc zdaniem Sądu Rejo-

nowego w terminie. Powód jest członkiem zarządu zakładowej organizacji związko-

wej. Związek Zawodowy nie wyraził zgody na wypowiedzenie powodowi warunków

pracy. Przyczyną dokonania wypowiedzenia był brak stanowiska określonego w

ugodzie sądowej w strukturze organizacyjnej Spółdzielni. Sąd ustalił, że nie istnieje

także stanowisko zaproponowane powodowi.

Sąd Rejonowy ocenił, że do powoda mają zastosowanie przepisy Prawa

spółdzielczego. W ugodzie sądowej strony zmieniły warunki pracy powoda w zakre-

sie stanowiska. Zgodnie z art. 184 § 1 Prawa spółdzielczego wypowiedzenie warun-

ków pracy jest możliwe w przypadku, gdy jest to uzasadnione potrzebami gospo-

darczymi lub organizacyjnymi spółdzielni. Nie można przyjąć, aby nastąpiła likwida-

cja stanowiska pracy powoda, gdyż nigdy ono nie istniało. Wypowiedzenie warun-

ków pracy nastąpiło na niekorzyść powoda i dlatego zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy

o związkach zawodowych konieczne było uzyskanie zgody zarządu zakładowej or-

ganizacji związkowej. Ze względu na brak tej zgody Sąd Rejonowy uwzględnił po-

wództwo w zakresie przywrócenia do pracy na poprzednie warunki.

W apelacji od tego wyroku strona pozwana podniosła między innymi zarzut

naruszenia przepisów art. 32 ustawy o związkach zawodowych, art. 6 ust. 1 ustawy

o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn dotyczących

pracodawcy oraz art. 184 i 197 § 1 Prawa spółdzielczego.

Wyrokiem z dnia 3 lipca 1997 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Lublinie oddalił apelację. Sąd Wojewódzki uznał, że Sąd

pierwszej instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy. W szczególności nie do

podważenia jest, że nie istnieje stanowisko pracy zaoferowane powodowi w wypo-

wiedzeniu zmieniającym. Nadto Sąd Wojewódzki uznał, że nie jest potrzebne wyda-

nie odrębnego postanowienia o przywróceniu terminu do żądania przywrócenia do

pracy, gdyż jest to termin prawa materialnego. Do pozostałych zarzutów apelacji

Sąd Wojewódzki nie ustosunkował się, poprzestając na stwierdzeniu, że podziela w

- 3 -

pełni wywody Sądu pierwszej instancji.

Kasację od tego wyroku wniosła strona pozwana. Zarzuciła naruszenie art. 8

KP przez oddalenie apelacji prowadzące do sytuacji, że powód ma zajmować nie

istniejące i niepotrzebne stanowisko pracy, co pozostaje w oczywistej sprzeczności z

zasadą, iż istotą stosunku pracy jest świadczenie na rzecz pracodawcy pracy

społecznie użytecznej. Zarzuciła także naruszenie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 23

maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U Nr 55, poz. 234 ze zm.) i art. 6 ust. 1

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pra-

cownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie

niektórych ustaw (Dz.U z 1990 r. Nr 4, poz.19 ze zm.) oraz art. 184 § 1 pkt 1 Prawa

spółdzielczego przez zaaprobowanie stanowiska Sądu pierwszej instancji polegają-

cego na niesłusznym uznaniu, że nie było faktycznych i prawnych podstaw do doko-

nania wobec powoda jako członka zarządu związku zawodowego wypowiedzenia

zmieniającego, podczas gdy w rzeczywistości z przyczyn organizacyjnych i ekono-

micznych istniała konieczność przesunięcia powoda ze zlikwidowanego stanowiska

pracy na nowo powstałe miejsce pracy. Podniosła zarzut naruszenia art. 197 § 1

Prawa spółdzielczego w związku z art. 167 i art. 168 KPC przez uznanie, że proces

cywilny mógł się toczyć, mimo iż powództwo zostało wniesione po terminie zawitym i

nie nastąpiło formalne jego przywrócenie. Wreszcie strona pozwana podniosła na-

ruszenie art. 328 § 2 KPC przez pominięcie w motywach zaskarżonego wyroku ar-

gumentów podniesionych w apelacji. Strona pozwana wywiodła, że z przyczyn or-

ganizacyjnych i ekonomicznych miała prawo zlikwidować stanowisko pracy powoda i

zobowiązywała ją do tego uchwała Rady Nadzorczej. W tej sytuacji przepis art. 6

ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. uchylał szczególną ochronę trwałości sto-

sunku pracy powoda. Sąd Wojewódzki w ogóle nie ustosunkował się do tych kwestii

w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest zasadna przede wszystkim dlatego, że skutecznie powołuje się

na naruszenie przez Sąd drugiej instancji art. 328 § 2 KPC, a ściślej mówiąc tego

przepisu w związku z art. 391 KPC. W przepisach Kodeksu postępowania cywilnego

- 4 -

brak jest normy określającej bezpośrednio jakie warunki powinno spełniać uzasad-

nienie wyroku sądu drugiej instancji. Odpowiednie zastosowanie poprzez art. 391

KPC ma więc art. 328 § 2 KPC. Odpowiednie stosowanie tego przepisu, a zwłasz-

cza wymaganego nim wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem prze-

pisów prawa, powinno sprowadzać się do konieczności oceny wszystkich istotnych

zarzutów podniesionych w apelacji. Dotyczyć to powinno ustosunkowania się

zwłaszcza do wszystkich zarzutów naruszenia konkretnie wskazanych w apelacji

przepisów prawa materialnego i procesowego. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku

nie spełnia tych wymagań, gdyż w ogóle nie odnosi się do istotnych zarzutów apela-

cji, zwłaszcza dotyczących ewentualnego naruszania przepisów Prawa spółdziel-

czego czy przepisu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących

zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze

zm.). Zgodnie z art. 5 ust. 1 tej ustawy przy rozwiązywaniu z pracownikami stosun-

ków pracy w drodze wypowiedzenia z przyczyn przewidzianych w jej art. 1 ust. 1 nie

stosuje się trybu postępowania określonego w art. 38 KP oraz przepisu art. 41 KP, z

zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ust. 2-4, a także przepisów szczególnych

dotyczących ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem

stosunku pracy, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w art. 6. Zgodnie nato-

miast z art. 6 ust. 1 tej ustawy jeżeli z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1 nie jest

możliwe dalsze zatrudnianie na dotychczasowych stanowiskach pracy pracowników

będących członkami zarządu zakładowej organizacji związkowej albo rady pracow-

niczej przedsiębiorstwa państwowego - w czasie trwania ich kadencji oraz w okresie

roku po jej upływie - zakład pracy może jedynie wypowiedzieć im dotychczasowe

warunki pracy i płacy. Jeżeli powoduje to obniżenie wynagrodzenia, pracownikowi

przysługuje dodatek wyrównawczy do końca okresu, w którym pracownik jest objęty

szczególną ochroną stosunku pracy, obliczony według zasad ustalonych przepisami

wydanymi na podstawie art. 297 KP. Inaczej mówiąc, jeżeli wypowiedzenie warun-

ków pracy powodowi zostało dokonane w okolicznościach określonych art. 1 ust. 1

tej ustawy to było to możliwe mimo istnienia szczególnej ochrony trwałości stosunku

pracy powoda. Do tych zarzutów Sąd drugiej instancji nie ustosunkował się.

Czyni to przedwczesnym analizowanie dalszych aspektów rozpoznawanej

- 5 -

sprawy. Można jednak dodatkowo stwierdzić, że Sąd drugiej instancji błędnie zasto-

sował także art. 265 KP w świetle ocen dokonanych przez Sąd pierwszej instancji.

Zgodzić się należy z poglądem, że terminy określone w art. 264 KP mają charakter

terminów prawa materialnego. W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 14 marca

1986 r., III PZP 8/86 (OSNCP 1986 z. 12 poz. 194) Sąd Najwyższy przyjął, że termi-

ny przewidziane w art. 264 KP są terminami prawa materialnego, do których nie

mają zastosowania przepisy KPC dotyczące uchybienia i przywracania terminu; sąd

oddala powództwo, jeżeli pozew wniesiony został po upływie terminów określonych

w art. 264 KP, których nie przywrócono. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy

wyraził pogląd, że nie jest konieczne wydanie odrębnego postanowienia o

przywróceniu terminu, a wystarczające jest uwzględnienie powództwa wniesionego

po jego upływie. Sąd drugiej instancji nie dostrzegł jednak, że Sąd Rejonowy nie

przywrócił powodowi terminu z art. 264 KP (choćby domyślnie przez uwzględnienie

powództwa) lecz przyjął, że powód złożył pozew w terminie. Uznał bowiem, że ter-

min ten zaczął biec w dacie doręczenia powodowi wypowiedzenia za pośrednictwem

poczty, a nie w dacie, w której usiłowano mu wręczyć wypowiedzenie. Ten pogląd

jest oczywiście błędny. Wypowiedzenie pracownikowi warunków umowy o pracę jest

bowiem dokonane w momencie, w którym doszło ono do niego w sposób pozwalają-

cy zapoznać się z jego treścią (art. 61 KC w związku z art. 300 KP). Pozew został

więc złożony po terminie określonym w art. 264 § 1 KP i dla uwzględnienia powódz-

twa konieczne było przywrócenie tego terminu, wyraźne lub pośrednie, poprzez

rozważenie w uzasadnieniu okoliczności usprawiedliwiających przekroczenie termi-

nu. Takich rozważań uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji nie zawiera.

Z tych przyczyn zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem wskazanych

przepisów, a kasacja jako powołująca się na usprawiedliwione podstawy podlegała

uwzględnieniu poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Są-

dowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania (art. 393

13

§ 1 KPC).

========================================