II UKN 458/97

Wyrok z dnia 22 stycznia 1998 r.

II UKN 458/97

Przejście przedsiębiorstwa państwowego w kolejne fazy postępowania

likwidacyjnego nie stanowi ważnej przyczyny uzasadniającej żądanie odszko-

dowania w miejsce zasądzonej prawomocnym wyrokiem renty uzupełniającej

(art. 447 KC).

Przewodniczący SSN: Maria Tyszel, Sędziowie SN: Roman Kuczyński,

Barbara Wagner (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 1998 r. sprawy z po-

wództwa Krystyny R.-P. przeciwko 1. [...] Zakładom Lamp Wyładowczych "P.-R." w

likwidacji w P.N., 2. Ministrowi Skarbu Państwa o zapłatę, na skutek kasacji powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie

z dnia 6 czerwca 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie wyro-

kiem z dnia 11 lutego 1997 r. [...], oddalił powództwo Krystyny R.-P. o wypłatę przez

[...] Zakłady Lamp Wyładowczych „P.-R.” w P.N. i Ministra Skarbu Państwa kwoty

612.000 zł tytułem skapitalizowanej renty, zasądzonej na jej rzecz wyrokiem Sądu

Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 10 maja 1994 r. [...]. Sąd ustalił, że powódka

była zatrudniona w pozwanych zakładach na stanowisku operatora maszyn przez 20

lat i w związku z wykonywaną pracą stwierdzono u niej chorobę zawodową - rtęcicę.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie wyrokiem z

dnia 10 maja 1994 r. [...], zasądził na rzecz powódki od [...] Zakładów Lamp Wyła-

dowczych „P.-R.” w likwidacji w P.N. rentę uzupełniającą w kwocie 170 zł miesięcz-

nie. Pozwane zakłady wypłaciły powódce także odszkodowanie z tytułu 70%

- 2 -

uszczerbku na zdrowiu. Likwidatorem zakładów wyznaczona została Agencja Roz-

woju Przemysłu SA w W.

W ocenie Sądu, okoliczności sprawy nie uzasadniają kapitalizacji renty na

podstawie art. 447 KC. Zarówno inwalidztwo powódki, jak też stan likwidacji [...] Za-

kładów Lamp Wyładowczych „P.-R.” w P.N. istniały i były znane już przed wytocze-

niem powództwa o rentę uzupełniającą. Pozwane Zakłady nadal znajdują się w likwi-

dacji, a stan zdrowia powódki nie uległ zmianie. Według niekwestionowanego

orzecznictwa Sądu Najwyższego, poszkodowany, któremu sąd zasądził już prawo-

mocnie rentę odszkodowawczą, nie może w ponownym procesie domagać się jedno-

razowego odszkodowania przewidzianego w art. 447 KC, chyba że po zakończeniu

postępowania nastąpiła zmiana okoliczności, a w szczególności dopiero w tym cza-

sie powstały ważne powody, które mogły uzasadniać zastosowanie powołanego

przepisu. Art. 447 KC przewiduje odstępstwo od zasady przyznawania świadczeń

okresowych w postaci renty. Przesłanki uzasadniające wyjątkowość takiej sytuacji

muszą jednak istnieć już w czasie toczącego się procesu odszkodowawczego. Skoro

w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiła zmiana okoliczności po zasądzeniu renty,

brak jest podstaw do jej kapitalizacji. Oddalając powództwo w odniesieniu do dru-

giego pozwanego Sąd miał na względzie brak jakiegokolwiek stosunku prawnego

łączącego powódkę i Ministra Skarbu Państwa.

Krystyna R.-P. zaskarżyła powyższy wyrok apelacją, wnosząc o jego zmianę

i zasądzenie skapitalizowanej renty uzupełniającej. Podniosła, że brak jest podmiotu,

który przejmie zobowiązania zlikwidowanych zakładów. Jest to, jej zdaniem, nowa

okoliczność uzasadniająca zastosowanie art. 447 KC.

W odpowiedzi na apelację Ministerstwo Skarbu Państwa wniosło o jej od-

dalenie i zasądzenie kosztów postępowania. O oddalenie apelacji wniosły także poz-

wane Zakłady.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie wyro-

kiem z dnia 6 czerwca 1997 r. [...] oddalił apelację nie obciążając skarżącej kosztami

procesu. Sąd bez zastrzeżeń podzielił ocenę prawną niewątpliwego w sprawie stanu

faktycznego. W szczególności tę, że po uzyskaniu przez powódkę renty nie zaszły

żadne nowe okoliczności, które uzasadniałyby kapitalizację renty. W sytuacji prawnej

zobowiązanych do wypłaty renty [...] Zakładów Lamp Wyładowczych „P.-R.„ nie

- 3 -

zaszły zmiany. Proces likwidacyjny trwa nadal i nie jest znany termin jego zakoń-

czenia. Środki na zaspokojenie roszczeń wierzycieli pochodzą, jak poprzednio, z

dotacji budżetowych, a renta jest powódce bieżąco wypłacana. Niezależnie od przy-

czyn wyżej wskazanych, treść art. 40 KC wyklucza odpowiedzialność Skarbu Pańs-

twa za zobowiązania pozwanego przedsiębiorstwa.

Krystyna R.-P. zaskarżyła powyższy wyrok kasacją i wskazując jako jej

podstawę naruszenie art. 447 KC wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu lub Sądowi Wojewódzkiemu w Rze-

szowie, przy uwzględnieniu kosztów postępowania kasacyjnego według norm prze-

pisanych. W uzasadnieniu kasacji skarżąca kwestionuje ustalenie, że w sytuacji

prawnej [...] Zakładów Lamp Wyładowczych „P.-R.” w P.N. nie nastąpiła po przyzna-

niu jej renty uzupełniającej żadna zmiana. Pozwane Zakłady znajdują się w końcowej

fazie likwidacji, a w trybie postępowania egzekucyjnego (sprzedaż licytacyjna) zos-

tały zbyte wszystkie należące do nich nieruchomości. Wypłata zasądzonej na rzecz

powódki renty nie jest gwarantowana na przyszłość. Sam likwidator zwracał się do

uprawnionych świadczeniobiorców z propozycją zamiany rent na jednorazowe odsz-

kodowania. Występował także do Ministra Skarbu o przydział dodatkowych środków

pieniężnych na realizację zobowiązań.

W odpowiedzi na kasację pozwane Zakłady wniosły o jej oddalenie. Ich zda-

niem, okoliczności podniesione w kasacji istniały w chwili orzekania o rencie uzupeł-

niającej. Poszczególne czynności likwidacyjne nie mogą być uznane za zmianę oko-

liczności. Z zarządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 listopada 1989 r. w

sprawie likwidacji przedsiębiorstwa państwowego, poprzedzonego decyzją Pańs-

twowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 28 kwietnia 1989 r. naka-

zującą natychmiastowe zaprzestanie produkcji z użyciem rtęci, wynikało, że likwido-

wane zakłady nie będą mieć własnych środków finansowych. Ponadto, przesłanką

zastosowania art. 447 KC jest możliwość odzyskania lub uzyskania przez poszko-

dowanego utraconej zdolności zarobkowej. Powódka utraciła zdolność do pracy cał-

kowicie i na stałe. Brak jest podstaw do twierdzenia, że renta nie będzie powódce

wypłacana w przyszłości. Likwidator czyni starania w celu uzyskania dotacji budże-

towej na uregulowanie wszystkich zobowiązań. Decyzja o likwidacji może być pod-

jęta po uregulowaniu wszelkich zobowiązań powstałych w związku ze szkodliwym

- 4 -

oddziaływaniem na środowisko. Nie nastąpi to w czasie krótszym niż dwa lata. Po

wyroku zasądzającym na rzecz Krystyny R.-P. rentę nie powstały nowe okoliczności,

które mogłyby uzasadniać zastosowanie art. 447 KC.

Tej samej argumentacji użył Minister Skarbu Państwa wnosząc o oddalenie

kasacji. W uzupełnieniu pisma procesowego przedłożył „notatkę z Kolegium Minis-

terstwa Skarbu Państwa z dnia 25 czerwca 1997 r. w sprawie podjęcia decyzji ak-

ceptującej w sprawie przekazania projektu uchwały Rady Ministrów pod obrady

Ministrów o przyznanie z ogólnej rezerwy budżetowej 1997 r. środków przeznaczo-

nych na sfinansowanie w 1997 r. niektórych kosztów związanych z likwidacją [...]

Zakładów Lamp Wyładowczych „P.-R.” w likwidacji w P.N. wraz z akceptacją Podse-

kretarza Stanu”. Nadto, powołał art. 40 KC, zgodnie z którym Skarb Państwa nie po-

nosi odpowiedzialności za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 447 KC, „z ważnych powodów sąd może na żądanie poszko-

dowanego przyznać mu zamiast renty lub jej części odszkodowanie jednorazowe.

Dotyczy to w szczególności wypadku, gdy poszkodowany stał się inwalidą, a przyz-

nanie mu jednorazowego odszkodowania ułatwi mu wykonywanie nowego zawodu”.

Według niekwestionowanego poglądu prezentowanego w doktrynie (por. np. J.

Szwaja, Jednorazowe odszkodowanie czy renta, NP 1964, z. 10) i orzecznictwie

(uchwała powiększonego składu Sądu Najwyższego z dnia 3 października 1966 r., III

CZP 17/66, OSNCP 1968 z. 1 poz. 1), naprawienie szkody na podstawie art. 444 § 2

KC może nastąpić wyłącznie przez przyznanie renty. Jedyny wyjątek od powyższej

zasady wprowadza art. 447 KC. Zasądzenie jednorazowego odszkodowania w

miejsce renty ma charakter wyjątkowy. Art. 447 należy przeto wykładać ściśle.

Zasadniczo okoliczności uzasadniające zasądzenie odszkodowania w miej-

sce renty muszą istnieć w chwili orzekania o roszczeniu poszkodowanego. Na grun-

cie art. 164 k.z., przepisu o nieco odmiennej redakcji ale o treści identycznej jak art.

447 KC, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że poszkodowany, któremu w wyniku wy-

padku przy pracy sąd zasądził już prawomocnie rentę, nie może domagać się w od-

rębnym procesie jednorazowego odszkodowania, a pozew, wobec tożsamości

- 5 -

przedmiotu roszczenia, winien być odrzucony (orzeczenie z dnia 31 stycznia 1968 r.,

I PZ 83/67, OSNCP 1968 z. 10 poz. 171). Z motywów tego orzeczenia można jednak

wnosić, że takie ponowne rozpoznanie sprawy byłoby dopuszczalne, gdyby po za-

kończeniu poprzedniego postępowania i uprawomocnieniu się wydanego w nim wy-

roku nastąpiły „ważne powody”, które mogłyby uzasadniać zastosowanie art. 447

KC. Przy założeniu jednoznaczności odszkodowania i renty taka zamiana może być

bowiem zakwalifikowana jako zmiana wysokości i czasu trwania renty w rozumieniu

art. 907 § 2 KC.

Przedstawioną wykładnię art. 447 KC, która zdaniem Sądu Najwyższego nie

jest błędna, przyjęły obydwa Sądy orzekające w rozpoznawanej sprawie. Dlatego też

postępowanie dowodowe w obu instancjach prowadzone było na okoliczność czy po

zasądzeniu od [...] Zakładów Lamp Wyładowczych „P.-R.” w P.N. Krystynie R.-P.

renty wyrokiem z dnia 10 maja 1994 r. wystąpiły ważne powody mogące uzasadnić

zastosowanie art. 447 KC.

Sądy ustaliły, że po wydaniu wyroku w sprawie [...] nie nastąpiły okoliczno-

ści, które uzasadniałyby kapitalizację renty. Nie uległa zmianie w porównaniu z cza-

sem poprzedniego procesu sytuacja powódki - jest ona nadal inwalidką II grupy w

związku z chorobą zawodową; jej stan zdrowia nie uległ ani poprawie ani pogorsze-

niu. Nie można też stwierdzić zmian w sytuacji zobowiązanego do świadczenia renty.

[...] Przedsiębiorstwo Lamp Wyładowczych „P.-R.” było w likwidacji, znany był tryb

tejże likwidacji. Kolejne zmiany likwidatora nie stanowią "ważnych powodów” do ka-

pitalizacji renty albowiem wiadomo było, że przedsiębiorstwo nie będzie miało nas-

tępcy prawnego. Nie zmieniło się źródło finansowania renty, którym były dotacje bu-

dżetowe.

Zdaniem Sądu Najwyższego, ustalenia powyższe są prawidłowe. Poza

wszystkim, wobec niewskazania jako podstawy kasacyjnej naruszenia przepisów

postępowania, Sąd Najwyższy, stosownie do art. 393

11

KPC, jest ustaleniami tymi

związany. W przyjętym stanie faktycznym art. 447 KC został zastosowany właściwie.

Kierując się powyższymi motywami Sąd Najwyższy, stosownie do art. 393

12

KPC, orzekł jak w sentencji.

========================================