III RN 109/97

Wyrok z dnia 21 stycznia 1998 r.

III RN 109/97

Podatkowa komisja odwoławcza jest właściwa w sprawie podatku ob-

rotowego, którego sporna wysokość przekracza kwotę określoną w § 1 ust. 2

rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 września 1982 r. w sprawie za-

kresu działania, składu osobowego, trybu powoływania oraz organizacji po-

datkowych komisji odwoławczych (Dz.U. Nr 30, poz. 212 ze zm.) chociażby

tylko część tego podatku wynikała z podstawy opodatkowania ustalonej me-

todą szacunkową.

Przewodniczący SSN: Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Andrzej Wasilewski, Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Włodzimierza

Skoniecznego, po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 1998 r. sprawy ze skargi Romana

N. na decyzję Izby Skarbowej w T. z dnia 5 kwietnia 1996 r. [...] w przedmiocie po-

datku obrotowego za 1993 r., na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego

Sądu Administracyjnego w Warszawie [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administra-

cyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku z dnia 18 lipca 1997 r. [...]

1) u c h y l i ł zaskarżony wyrok i stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji

Izby Skarbowej w T. z dnia 5 kwietnia 1996 r. [...] w przedmiocie podatku obrotowego

za 1993 r.

2) zasądził od Izby Skarbowej w T. na rzecz skarżącego Romana N. kwotę

3.986,40 zł (trzy tysiące dziewięćset osiemdziesiąt sześć złotych i 40 groszy) tytułem

zwrotu kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

U z a s a d n i e n i e

Rozpatrując rewizję nadzwyczajną Prezesa Naczelnego Sądu Administra-

cyjnego w granicach jej podstaw Sąd Najwyższy oparł się na - przyjętych w zaskar-

- 2 -

żonym wyroku - następujących ustaleniach okoliczności sprawy.

Przedmiotem postępowania było ustalenie podatku obrotowego za 1993 r.

należnego od Romana N. z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodar-

czej w ramach własnej firmy "R." w T. Postępowanie podatkowe w pierwszej instancji

prowadził Pierwszy Urząd Skarbowy w T., a w drugiej instancji Izba Skarbowa w T.

Ustalone zostało zobowiązanie podatkowe na kwotę 261.983,90 zł, która o

158.372,96 zł przewyższyła kwotę podatku wynikającą z deklaracji podatkowych,

sporządzonych przez podatnika. Za podstawę ustaleń organy podatkowe przyjęły w

części dane wynikające z deklaracji podatkowych jako zgodne z prowadzoną przez

podatnika dokumentacją. Natomiast sporny był obrót dotyczący działalności wytwór-

czej związanej z produkcją napojów gazowanych . W tym ostatnim zakresie organy

podatkowe uznały, że księgi podatkowe były wadliwie prowadzone i są nierzetelne.

W konsekwencji tego na podstawie materiałów źródłowych ustalono obrót na kwotę

9.009.972.700 zł (przed denominacją), z którego podatek wyniósł 2.162.393.448 zł

(przed denominacją), natomiast ze względu na brak wystarczającej dokumentacji w

odniesieniu do określonej sprzedaży (według noty z dnia 30 czerwca 1993 r.) obrót w

tym zakresie ustalono według metody szacunkowej w oparciu o średnie ceny

sprzedaży tego typu towarów w kraju na kwotę 1.300.542.936 starych złotych, przyj-

mując 1% stawkę podatku od tego obrotu. W skardze do Naczelnego Sądu Adminis-

tracyjnego, oprócz zarzutów o charakterze merytorycznym podatnik żądał ponadto

stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji zarzucając jej, że została podjęta

przez niewłaściwy organ sprzecznie z § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z

dnia 20 września 1982 r. w sprawie zakresu działania, składu osobowego, trybu po-

woływania oraz organizacji podatkowych komisji odwoławczych (Dz. U. Nr 30, poz.

212 ze zm.).

W zaskarżonym przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego wyroku

skarga podatnika została oddalona. Naczelny Sąd Administracyjny w zakresie nie-

właściwości Izby Skarbowej do rozpoznania odwołania podatnika wyraził następujący

pogląd. W zakresie podatku obrotowego, inaczej niż w podatku dochodowym,

możliwe jest wyodrębnienie spornej kwoty tego podatku obliczonej w drodze sza-

cunku. W konsekwencji tego sporna kwota podatku w rozumieniu powołanego wyżej

przepisu § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 września 1982 r,

- 3 -

określającego właściwość podatkowej komisji odwoławczej, odnosi się tylko do tej

części podatku., która pozostaje w związku z szacunkowym ustaleniem podstawy

opodatkowania. Skoro zatem w rozpatrywanej sprawie jedynie odnośnie do sprze-

daży towarów z określonej kwoty obrót został określony szacunkowo na kwotę

1.300.542.936 zł (starych) od którego podatek wyniósł 13.005.429 zł (starych), to nie

zaistniała właściwość podatkowej komisji odwoławczej, zależna w czasie postępo-

wania administracyjnego w sprawie od tego czy sporna kwota podatku przekroczyła

10.000 zł.

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucił zaskarżonemu wyro-

kowi rażące naruszenie § 1 ust. 2 powołanego rozporządzenia Ministra Finansów z

dnia 20 września 1982 r. i na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie

Administracyjnym wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu w Gdańsku do

ponownego rozpoznania. Według rewidującego brak jest racjonalnych podstaw do

przyjęcia stanowiska wyrażonego w kwestionowanym wyroku, jakoby w przypadku

podatku obrotowego, który jest podatkiem wymierzonym za cały rok podatkowy,

częściowe ustalenie podstawy opodatkowania w drodze szacunkowej nie przesą-

dzało o właściwości organu odwoławczego nawet wówczas, gdy wymiar tego po-

datku przekracza 10.000 zł. Skoro więc w niniejszej sprawie podstawę opodatkowa-

nia podatnika podatkiem obrotowym za 1993 r. ustalono w drodze szacunkowej, zaś

wysokość podatku określono w kwocie 261.983.90 zł, to organem odwoławczym była

Podatkowa Komisja Odwoławcza przy Izbie Skarbowej w T.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

W zaskarżonym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że różne są

przesłanki zakresu działania podatkowych komisji odwoławczych w sprawach doty-

czących podatku obrotowego i dochodowego. W pierwszych z tych spraw właści-

wość podatkowych komisji odwoławczych nie jest - zdaniem NSA - uzależniona od

określonej wartości podatku za rok podatkowy, lecz od tego jaka część tego podatku

wynika z szacowania podstawy opodatkowania.

Zasadnie zarzucono w rewizji nadzwyczajnej, że powyższy pogląd prawny

- 4 -

pozostaje w sprzeczności z § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie

zakresu działania, składu osobowego, trybu powoływania oraz organizacji podatko-

wych komisji odwoławczych.

Ograniczając rozważania do zakresu rozpatrywanej rewizji nadzwyczajnej

należy stwierdzić, że w powołanym przepisie (w jego brzmieniu aktualnym dla postę-

powania dotyczącego podatku za 1993 r.) ta przesłanka właściwości podatkowej

komisji odwoławczej, która odnosi się do spornej sumy podatku (10 tys. zł) w każdym

wypadku, tj. zarówno w zakresie podatku obrotowego jak i dochodowego odnosi się

do: "spornej sumy podatków za rok podatkowy". Według zasad interpretacji seman-

tycznej i logicznej nie można - wbrew stanowisku wyrażonemu, w zaskarżonym wy-

roku - przyjmować, że odnośnie do podatku obrotowego sporna suma podatku za rok

podatkowy może oznaczać tylko część podatku nie związaną z obrotem w zakresie

roku podatkowego, ale tylko jakiejś wyodrębnionej cząstki tego obrotu.

Zgodzić się także należy ze stanowiskiem Prezesa Naczelnego Sądu Admi-

nistracyjnego, że - na tle dotychczasowego kierunku orzecznictwa w tego rodzaju

sprawach - brak jest usprawiedliwionych powodów dla restrykcyjnej, w stosunku do

zakresu właściwości podatkowych komisji odwoławczych, interpretacji powołanego

przepisu. To raczej przeciwnie, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego

podkreślono, że szacunkowe ustalenie podstawy podatku wymaga szczególnej

ochrony interesów podatnika, którą ma zapewnić właśnie postępowanie przed po-

datkową komisją odwoławczą, działającą kolegialnie w składzie zapewniającym re-

prezentację środowiska działalności gospodarczej w zakresie rzemiosła, prywatnego

handlu lub usług i rozpatruje sprawy na rozprawie.

W konsekwencji uznania zasadności zarzutu rewizji nadzwyczajnej, że zas-

karżona do Sądu decyzja administracyjna została wydana przez niewłaściwy organ

(Izbę Skarbową zamiast Podatkową Komisję Odwoławczą), należało stwierdzić nie-

ważność tej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 KPA w związku z art. 22 ust. 3

ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74,

poz. 368 ze zm.). W tej sytuacji Sąd Najwyższy orzekł zgodnie z art. 393

15

KPC sto-

sowanym odpowiednio w myśl art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Ko-

deksu postępowania cywilnego... (Dz. U. Nr 43, poz. 189).

========================================