II UKN 483/97

Wyrok z dnia 28 stycznia 1998 r.

II UKN 483/97

Fakt, że potknięcie się pracownika i jego upadek nastąpiło w trakcie

ucieczki z miejsca pracy, spowodowanej obiektywnie nieuzasadnioną obawą,

nie odbiera zdarzeniu cech wypadku przy pracy (art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12

czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawo-

dowych, jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz.144 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar (spra-

wozdawca), Walerian Sanetra.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 1998 r. sprawy z powódz-

twa Andrzeja P. przeciwko [...] Spółce Węglowej SA Kopalni Węgla Kamiennego "P."

w P. o uznanie zdarzenia za wypadek przy pracy, na skutek kasacji powoda od wy-

roku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z

dnia 8 maja 1997 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok i oddalił apelację pozwanej od wyroku Sądu

Rejonowego-Sądu Pracy w Jastrzębiu Zdroju z dnia 2 grudnia 1996 r. [...].

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 2 grudnia 1996 r. [...], Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Jastrzębiu

Zdroju ustalił, iż wypadek jakiemu uległ powód Andrzej P. w dniu 9 listopada 1992 r.

był wypadkiem przy pracy w następujących okolicznościach faktycznych. W dniu 9

listopada 1992 r. powód pracował w pozwanej Kopalni Węgla Kamiennego "P." w P.

na zmianie "B" przy obsłudze przenośnika zgrzebłowego w pobliżu brygady

transportowej, wykonującej transport ręczny z przenośnika zgrzebłowego podścian-

kowego do ściany. W pewnej chwili powód sądząc, że w jego kierunku nadjeżdża

kolejka, mimo iż w tym dniu nie była ono uruchomiona, zaczął uciekać. W trakcie tej

ucieczki upadł na składowisko elementów konstrukcji obudowy, doznając urazu pra-

- 2 -

wego barku i głowy. Za zgodą sztygara wyjechał na powierzchnię i został zaopatrzo-

ny w punkcie opatrunkowym. W książce urazów odnotowano w tym dniu o godzinie

17

oo

"stłuczenie stawu barkowego prawego". W dniu następnym powód udał się do

Przychodni Przyzakładowej, a lekarz stwierdził i odnotował w dokumentacji uraz

barku i palucha na skutek wypadku przy pracy. W ocenie Sądu przedstawiony prze-

bieg zdarzenia daje podstawę do stwierdzenia, że opisane zdarzenie mając charak-

ter nagły, będąc wywołane przyczyną zewnętrzną i mające związek czasowy i miejs-

cowy z pracą, było wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12

czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych

(jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.). Oceny tej nie zmienia fakt,

że przestrach powoda był irracjonalny, bowiem - jak ustalono - kolejka w tym dniu nie

była uruchomiona.

W apelacji od tego wyroku strona pozwana podniosła, że wersja zdarzenia i

jego skutku przedstawiona bezpośrednio po nim i w pozwie znacznie się różnią, a

nowe okoliczności, w tym uraz głowy, zostały podane dopiero po wyczerpaniu przez

powoda świadczeń ubezpieczeniowych z tytułu schorzeń barku.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach-Ośro-

dek Zamiejscowy w Rybniku - w uwzględnieniu apelacji pozwanej - zmienił zaskar-

żony wyrok i oddalił powództwo (wyrok z dnia 8 maja 1997 r. [...]). W ocenie tego

Sądu, w świetle przeprowadzonego postępowania dowodowego brak podstaw do

uznania, że zdarzenie wywołane było przyczyną zewnętrzną. Przestrach powoda i

ucieczka z miejsca wykonywania pracy były wynikiem "wyobraźni o zagrożeniu", a

więc przyczyny wewnętrznej, istniejącej tylko w świadomości powoda. Niezależnie od

tego, nie została nadto spełniona kolejna przesłanka, warunkująca uznanie zda-

rzenia za wypadek przy pracy, to jest związku zdarzenia z pracą, "bowiem na skutek

przyczyny wewnętrznej związek ten został bezpodstawnie zerwany". Marginesowo

Sąd zwrócił uwagę, że uraz głowy został przez powoda powołany dopiero w dniu 2

listopada 1995 r. w czasie badań przez lekarzy - biegłych sądowych dla potrzeb

sprawy [...].

Powyższy wyrok zaskarżył kasacją powód i zarzucając naruszenie prawa

materialnego - art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy wypadkowej - przez błędną wykładnię,

wniósł o jego uchylenie i "przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania". Zdaniem

- 3 -

kasacji interpretacja powołanego przepisu dokonana przez Sąd Wojewódzki jest

nietrafna w odniesieniu do pojęcia przyczyny zewnętrznej, gdyż nie bierze pod

uwagę warunków pracy w kopalni.

W odpowiedzi na kasację, pozwana wniosła o jej oddalenie, podzielając

ustalenia i pogląd prawny Sądu Wojewódzkiego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podniesiony w kasacji zarzut dokonania przez Sąd Wojewódzki błędnej wy-

kładni art. 6 ust. 1 ustawy wypadkowej jest uzasadniony. Wskazany przepis definiu-

jąc pojęcie wypadku przy pracy stanowi, że jest nim zdarzenie nagłe, wywołane

przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło w związku z pracą. W ukształtowanym już

orzecznictwie sądowym wskazuje się, że typowym przykładem "nagłego zdarzenia"

jest doznanie obrażeń w wyniku upadku i uderzenia o twarde przedmioty w miejscu

pracy, zaś przyczyną zewnętrzną będzie przede wszystkim uraz mechaniczny (ude-

rzenie), ale także uraz innego rodzaju, w tym także uraz doznany na skutek działania

czynnika mechanicznego lub związku chemicznego (por. wyroki Trybunału Ubezpie-

czeń Społecznych z dnia 19 września 1958 r., T R III 149/58, OSPiKA z. 3 poz. 63;

Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1977 r., III PRN 50/76, OSNCP 1977 z. 10 poz.

193).

W rozważanej sprawie, na tle ustalonego stanu faktycznego, nie może być

wątpliwości, że zdarzenie jakie miało miejsce w dniu 9 listopada 1992 r. miało cha-

rakter nagły. Zachowany został także związek zdarzenia z wykonywaną przez powo-

da pracą, a także zewnętrzność przyczyny - potknięcia się i upadek na elementy

konstrukcji obudowy. Fakt, że potknięcie to i jego skutek nastąpiło w trakcie ucieczki

spowodowanej przestrachem - obiektywnie nieuzasadnionym - nie odbiera zdarzeniu

cech wypadku przy pracy, co trafnie ocenił Sąd pierwszej instancji. Przyczyną zda-

rzenia był uraz mechaniczny - upadek na konstrukcję obudowy - spowodowany pot-

knięciem się pracownika, natomiast nie ma przesądzającego znaczenia prawnego

ustalenie, czy sama ucieczka ze stanowiska pracy była obiektywnie uzasadniona.

To, że w dniu 9 listopada 1992 r. nie była uruchomiona kolejka, a więc nie istniało

zagrożenie dla życia, czy zdrowia powoda, nie odbiera zdarzeniu cech zewnętrzno-

- 4 -

ści. W warunkach pracy w kopalni, przy panującym hałasie, pracownik mógł być

przekonany o grożącym mu niebezpieczeństwie, co w jego przekonaniu uzasadniało

ucieczkę. Przyczyną sprawczą zdarzenia może być każdy czynnik zewnętrzny (a

więc nie wynikający z wewnętrznych właściwości człowieka), który wywołał w istnie-

jących warunkach szkodliwe skutki. W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sę-

dziów Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 1963 r., III PO 15/62 (OSNCP 1963 z. 10

poz. 215), wskazano, że przyczyną zewnętrzną może być także praca i czynność

samego poszkodowanego. Podkreślono, że "Za przyczynę zewnętrzną należy uznać,

zarówno działanie maszyny uszkadzającej ciało, jak i uderzenie spadającego

przedmiotu, podźwignięcie się pracownika, niezręczny ruch jego ręki powodującej

uderzenie i jej uszkodzenie, jak wreszcie potknięcia się na gładkiej powierzchni i

złamanie nogi (...)". Rozważania te - w pełni podzielane przez skład rozpoznający tę

sprawę - prowadzą więc do konkluzji, że Sąd Wojewódzki błędnie zinterpretował

"przyczynę zewnętrzną", naruszając art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r.,

co trafnie zarzuciła kasacja. Wobec rozważań Sądu Wojewódzkiego na temat skut-

ków upadku, trzeba też zauważyć, że do uznania zdarzenia za wypadek przy pracy,

nie jest wymagane wystąpienie skutku w postaci uszczerbku na zdrowiu. Uszczerbek

taki jest niezbędną przesłanką tylko dla uzyskania świadczeń z ustawy wypadkowej,

te zaś nie były przedmiotem niniejszego postępowania.

Gdy więc nie ma istotnych naruszeń przepisów postępowania, a zachodzi je-

dynie naruszenie prawa materialnego, orzeczono co do istoty sprawy, zmieniając

zaskarżony wyrok i oddalając apelację pozwanej Kopalni od wyroku Sądu pierwszej

instancji na podstawie art. 393

15

KPC.

========================================