I PKN 527/97

Wyrok z dnia 17 lutego 1998 r.

I PKN 527/97

Do zakresu działania rady nadzorczej spółdzielni nie należy udzielanie

urlopu wypoczynkowego prezesowi zarządu (art. 46 § 1 pkt 6 i 8 ustawy z dnia

16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze, jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 54,

poz. 288 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Józef Iwulski, Sędziowie SN: Roman Kuczyński,

Zbigniew Myszka (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 1998 r. sprawy z powódz-

twa Michała G. przeciwko Usługowej Spółdzielni Zaopatrzenia Rolnictwa i Ogrodnic-

twa "D." w D. o zapłatę i sprostowanie świadectwa pracy, na skutek kasacji powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z

dnia 8 lipca 1997 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację powoda (pkt III)

oraz wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Byd-

goszczy z dnia 22 kwietnia 1997 r. [...], w części oddalającej powództwo (pkt 6) - oba

w przedmiocie dotyczącym odprawy w związku z odwołaniem powoda z funkcji Pre-

zesa Zarządu strony pozwanej i sprawę przekazał temu Sądowi Wojewódzkiemu do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Powód Michał G. zaskarżył kasacją wyrok Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 8 lipca 1997 r. „w części oddalającej

apelację powoda”, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną

wykładnię art. 46 Prawa spółdzielczego i § 40 Statutu pozwanej Usługowej Spół-

dzielni Zaopatrzenia Rolnictwa i Ogrodnictwa „D.” w D. przez przyjęcie, że Rada

Nadzorcza jest organem uprawnionym do udzielania urlopów wypoczynkowych

- 2 -

członkom Zarządu strony pozwanej oraz art. 40 Prawa spółdzielczego i § 44 Statutu

pozwanej przez przyjęcie, że udzielanie urlopów członkom Zarządu nie leży w za-

kresie kompetencji tego Zarządu. Zdaniem skarżącego korzystanie przez powoda za

zgodą Zarządu, ale bez zgody Rady Nadzorczej pozwanej Spółdzielni, z przysługu-

jącego mu urlopu wypoczynkowego nie mogło stanowić podstawy do rozwiązania z

nim stosunku pracy bez wypowiedzenia, co było przyczyną pozbawienia go prawa do

odprawy w związku z odwołaniem go ze stanowiska Prezesa Zarządu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Z uzasadnienia kasacji wynika, że jej przedmiot stanowiło oddalenie przez

Sąd Apelacyjny apelacji powoda od wyroku Sądu pierwszej instancji w części odda-

lającej powództwo o zasądzenie na rzecz powoda kwoty 9683,80 zł z ustawowymi

odsetkami z tytułu odprawy pieniężnej, przysługującej w wysokości 6 miesięcznego

wynagrodzenia w związku z odwołaniem powoda ze stanowiska Prezesa Zarządu

strony pozwanej. Stosowne postanowienie umowy o pracę, z którego powód wywo-

dził to roszczenie stanowiło, że odprawa nie przysługuje, gdy odwołanie nastąpi z

przyczyn uzasadniających wypowiedzenie z winy pracownika. Takie umowne posta-

nowienie wymagało od Sądów orzekających w sprawie ustalenia, czy powód został

odwołany ze stanowiska Prezesa strony pozwanej z przyczyn, które uzasadniałyby

wypowiedzenie umownego stosunku pracy z winy pracownika.

Rozpoznając ten zakres sporu Sądy obu instancji przyjęły, że przeszkodą w

uzyskaniu prawa do spornej odprawy było samowolne skorzystanie przez powoda w

1996 r. z przysługującego mu urlopu wypoczynkowego bez zgody Rady Nadzorczej

pozwanej Spółdzielni, co eo ipso stanowiło ciężkie naruszenie podstawowych obo-

wiązków pracowniczych , które poddawało się kwalifikacji prawnej z art. 52 § 1 KP, a

w konsekwencji jako dalej idąca niż odwołanie w trybie wypowiedzenia z winy pra-

cownika, samoistna i wystarczająca przyczyna niezwłocznego odwołania powoda ze

stanowiska kierowniczego stanowiła przeszkodę w nabyciu przezeń uprawnień do

spornej odprawy. Wobec takich konstatacji dotyczących spornego zakresu Sądy

orzekające w sprawie nie badały wnikliwie dalszych przyczyn odwołania powoda,

wskazanych przez stronę pozwaną - jako uzasadnienie „dyscyplinarnego” zwolnienia

- 3 -

powoda z pracy - w obszernej uchwale Rady Nadzorczej [...], stanowiącej „ załącz-

nik” do pisma rozwiązującego umowę o pracę.

W ocenie Sądu Najwyższego nie ma uzasadnienia prawnego stanowisko, że

do zakresu działania Rady Nadzorczej Spółdzielni należy udzielanie urlopu wy-

poczynkowego jej Prezesowi, który jako osoba kierująca bieżącą działalnością gos-

podarczą Spółdzielni był kierownikiem zakładu pracy w rozumieniu Kodeksu pracy.

Taki błędny pogląd Sąd Apelacyjny wywiódł z art. 46 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 16

września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (jednolity tekst: Dz. U. z 1995 r. Nr 54, poz.

288 ze zm.), który poddaje ustawowemu zakresowi działania rad nadzorczych spół-

dzielni - podejmowanie uchwał w sprawach czynności prawnych dokonywanych

między spółdzielnią a członkiem zarządu lub dokonywanych przez spółdzielnię w

interesie członka zarządu oraz reprezentowanie spółdzielni przez dwóch upoważ-

nionych członków przy tych czynnościach. Zdaniem tego Sądu powołana regulacja

prawna dotyczy wszelkich czynności prawnych podejmowanych w stosunku do

członka zarządu, w tym wynikających z pracowniczego stosunku pracy członka za-

rządu, zatrudnionego - tak jak powód -na podstawie umowy o pracę. Równocześnie

Sąd Apelacyjny bardzo szeroko pojmuje sferę tych czynności prawnych - uznając, że

rada nadzorcza jest organem uprawnionym nie tylko do nawiązania i kształtowania

treści stosunku pracy, ale również do udzielania członkom zarządu urlopów bezpłat-

nych i wypoczynkowych oraz „innych czynności”, dotyczących wszelkich uprawnień

pracowniczych wynikających ze stosunku pracy.

Tymczasem w ocenie Sądu Najwyższego tak szerokie rozumienie kompe-

tencji rad nadzorczych spółdzielni nie ma uzasadnienia normatywnego. Określone w

art. 46 § 1 pkt 8 Prawa spółdzielczego uprawnienie rady nadzorczej spółdzielni do

podejmowania uchwał odnosi się wyłącznie do dokonywanych między spółdzielnią a

członkiem zarządu lub dokonywanych w interesie członka zarządu czynności praw-

nych, które jednakże są aktami woli rady nadzorczej - prowadzącymi do powstania,

zmiany (przekształcenia) lub ustania stosunków prawnych, łączących członka zarzą-

du ze spółdzielnią. Już pojęciowo i z istoty czynności prawnych wynika, że nie mają

takiego charakteru prawnego inne czynności, nie będące czynnościami prawnymi lub

zachowania faktyczne, które nie kształtują lub nie modyfikują stosunków prawnych,

w tym stosunku pracy. Podejmowanie decyzji w sprawach nie zastrzeżonych do

- 4 -

kompetencji innych organów spółdzielczych w ustawie lub w statucie spółdzielni,

które dotyczą wszelkich innych czynności, nie będących czynnościami prawnymi,

należy do ustawowego zakresu umocowania zarządu spółdzielni, który kieruje dzia-

łalnością spółdzielni i reprezentuje ją na zewnątrz (art. 48 Prawa spółdzielczego).

Odniesienie tych reguł do spornej kwestii kasacyjnej dyskwalifikuje przyjęcie

przez Sądy orzekające w sprawie kompetencji Rady Nadzorczej strony pozwanej do

udzielenia urlopu wypoczynkowego powodowi lub konieczności uzgodnienia terminu

wykorzystania tego urlopu. Kompetencja taka nie miała oparcia ani w treści art. 46 §

1 pkt 8 Prawa spółdzielczego, ani nie została zastrzeżona w postanowieniach statu-

towych strony pozwanej. W konsekwencji podjęcie decyzji w sprawie udzielenia

urlopu wypoczynkowego członkowi zarządu pozwanej Spółdzielni należało na pods-

tawie art. 48 Prawa spółdzielczego i § 44 ust. 1 i ust. 2 pkt 8 Statutu pozwanej do

kompetencji zarządu. Planowanie i udzielanie urlopów wypoczynkowych oraz po-

dejmowanie innych czynności w zakresie stosunku pracy, nie będących czynnoś-

ciami prawnymi, leży w sferze działania spółdzielni jako zakładu pracy (pracodawcy),

a przeto kompetencje w tym zakresie wywodzą się z przepisów zaliczanych do mate-

rii prawa pracy. I tak na podstawie art. 53 § 2 Prawa spółdzielczego (aktualnie skreś-

lonego) organ lub osoba kierująca bieżącą działalnością gospodarczą spółdzielni

była kierownikiem spółdzielni jako zakładu pracy w rozumieniu Kodeksu pracy. Kie-

rownik zakładu pracy zgodnie z art. 4 KP reprezentował i podejmował decyzje w

imieniu zakładu pracy wobec wszystkich pracowników. Również po skreśleniu, w

wyniku ostatniej nowelizacji Kodeksu pracy, tego przepisu i wprowadzenia w art. 3

1

KP nowych reguł dotyczących prawnej reprezentacji - kompetencje pracodawcy do-

tyczące stosunków pracy, nie zastrzeżone wyraźnie dla innych organów spółdziel-

czych, sprawuje zarząd spółdzielni. Dodatkowo stosownie do treści art. 163 KP do

Zarządu należy, realizowane w praktyce, ustalanie planu urlopów w pozwanej Spół-

dzielni. Dlatego brak było jakichkolwiek podstaw prawnych do uznania samowolnego

wykorzystywania przez powoda urlopów wypoczynkowych, skoro już według zatwier-

dzonego planu urlopów na 1996 r., przez powoda jako Prezesa Zarządu, miał on

zaplanowany urlop wypoczynkowy w styczniu, marcu i sierpniu tego roku. Równo-

cześnie odstępstwo od zasady wykorzystania urlopów wypoczynkowych zgodnie z

ich planem przewiduje art. 164 § 1 KP , a zatem przesunięcie terminu zaplanowane-

- 5 -

go urlopu leżało w kompetencjach powoda jako uprawnionego reprezentanta praco-

dawcy do podejmowania stosownych czynności w zakresie stosunku pracy.

Powyższe rozważania potwierdziły zasadność kasacyjnego zarzutu naru-

szenia prawa materialnego - art. 46 § 1 pkt 8 i art. 48 Prawa spółdzielczego w

związku z postanowieniem § 42 ust. 2 pkt 8 Statutu pozwanej Spółdzielni - przez

bezpodstawne ustalenie kompetencji Rady Nadzorczej strony pozwanej do udziela-

nia urlopów wypoczynkowych powodowi, który pełnił funkcję Prezesa Zarządu. W

konsekwencji nie mogło być mowy o samowolnym wykorzystywaniu przez powoda

urlopu wypoczynkowego w 1996 r., które bezpodstawnie zostało zakwalifikowane

jako negatywna przesłanka nabycia uprawnienia do spornej, umownie określonej,

odprawy pieniężnej w związku z odwołaniem powoda ze stanowiska Prezesa. Dlate-

go przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy rozważyć, czy dalsze przyczyny

podane jako uzasadnienie niezwłocznego rozwiązania z powodem stosunku pracy

były przyczynami uzasadniającymi „wypowiedzenie z winy pracownika”, które mogły

stanowić przeszkodę w nabyciu przez powoda uprawnień do spornej odprawy. W

tym zakresie Sąd pierwszej instancji zajął nieprecyzyjne stanowisko podając, że

wskazane przez pozwaną Spółdzielnię inne przyczyny nie stanowiły samoistnych

przesłanek uzasadniających rozwiązanie z powodem stosunku pracy w trybie art. 52

KP, ale mogły uzasadniać rozwiązanie umowy za wypowiedzeniem z przyczyn leżą-

cych po stronie pracownika. Dlatego w celu ustalenia, czy te dalsze okoliczności

uzasadniały odwołanie powoda z przyczyn umownie określonych jako „uzasadnia-

jące wypowiedzenie z winy pracownika”, Sąd Najwyższy wyrokował kasatoryjnie na

podstawie art. 393

13

§ 1 zdanie drugie KPC.

========================================