II UKN 529/97

Wyrok z dnia 18 lutego 1998 r.

II UKN 529/97

Wypadek wskutek poślizgu samochodu jest spowodowany przyczyną

zewnętrzną w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o

świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity

tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.), a fakt, że doszło do niego wyłącz-

nie na skutek nadmiernej prędkości i nieostrożności poszkodowanego pra-

cownika może mieć jedynie wpływ na zakres uprawnień odszkodowawczych

(art. 8 ust. 1 tej ustawy).

Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar

(sprawozdawca), Stefania Szymańska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 1998 r. sprawy z powództwa

Jolanty S. przeciwko [...] Spółce Węglowej SA Kopalni Węgla Kamiennego "M." w R.

o uznanie wypadku przy pracy, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Woje-

wódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach-Ośrodka Zamiejs-

cowego w Rybniku z dnia 21 sierpnia 1997 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok i oddalił apelację strony pozwanej od wyroku

Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Wodzisławiu Śląskim z dnia 6 maja 1997 r. [...].

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 6 maja 1997 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Wodzisławiu

Śląskim uwzględnił pozew Jolanty S. przeciwko [...] Spółce Węglowej SA Kopalni

Węgla Kamiennego "M." w R. i uznał, że zdarzenie, w wyniku którego mąż powódki

poniósł śmierć, było wypadkiem przy pracy. Sąd ten ustalił, że w dniu 8 września

1995 r. Leszek S., zgodnie z poleceniem pracodawcy, pojechał na egzamin do

Okręgowej Stacji Ratownictwa Górniczego w W.Ś. Wykorzystując własny samochód,

nie spełnił wymogów określonych w poleceniu wyjazdu, gdzie jako środek lokomocji

- 2 -

wskazano autobus. Udając się następnie do KWK "M." uległ śmiertelnemu wypad-

kowi drogowemu na ulicy M. w R. Przyczyna wypadku leżała po stronie męża po-

wódki, który nie dostosował prędkości pojazdu do warunków drogowych, co dopro-

wadziło do utraty panowania nad pojazdem. Według opinii biegłych złożonej dla po-

trzeb postępowania przed Prokuraturą Rejonową w W.Ś. [...], wyłączną przyczyną

wypadku była niewłaściwa technika jazdy. Okoliczność ta jednak nie ma znaczenia

dla stwierdzenia, że zdarzenie w dniu 8 września 1995 r. było wypadkiem przy pracy

w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30,

poz. 144 ze zm.).

Rozpoznając apelację strony pozwanej, Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Katowicach-Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku, wyrokiem z

dnia 21 sierpnia 1997 r. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo. W jego oce-

nie - wobec przyczyny wypadku, leżącej wyłącznie po stronie męża powódki - brak

zewnętrzności działania, która pozwalałaby na uznanie zdarzenia za wypadek przy

pracy.

Powyższy wyrok zaskarżyła kasacją powódka i zarzucając naruszenie art. 378

§ 1 KPC przez rozpoznanie sprawy ponad granice wniosków i zarzutów apelacji, al-

bowiem pozwany nie podnosił zarzutu, że zdarzenie z dnia 8 września 1995 r. nie

było wypadkiem przy pracy, a podnosił jedynie, że zachodzą przesłanki zawarte w

art. 8 ustawy oraz naruszenie prawa materialnego - art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca

1975 r. - przez błędne przyjęcie, że poślizg samochodu nie był przyczyną zewnętrz-

ną, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do po-

nownego rozpoznania.

W odpowiedzi na kasację strona pozwana wniosła o jej oddalenie, stwierdza-

jąc, że Sąd Wojewódzki nie wyszedł poza wnioski apelacji, którymi były zmiana lub

uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji, a skoro wyłączną przyczyną wypadku

była niewłaściwa technika jazdy "brak przyczyny zewnętrznej pozwalającej na uzna-

nie zdarzenia za wypadek przy pracy".

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

- 3 -

Przede wszystkim należy stwierdzić, że wbrew zarzutowi kasacji, Sąd Woje-

wódzki nie dopuścił się naruszenia art. 378 § 1 KPC, rozpoznał bowiem sprawę w

granicach wniosków apelacji. Wnioski te zmierzały do zmiany bądź uchylenia zas-

karżonego wyroku Sądu pierwszej instancji, natomiast składający kasację myli pods-

tawy apelacji (w tym wypadku sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią materiału

dowodowego) z jej wnioskami.

Kasacja jest natomiast w pełni uzasadniona, jeżeli zarzuca naruszenie prawa

materialnego - art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. przez błędną wykładnię

"przyczyny zewnętrznej". Wskazany przepis definiuje wypadek przy pracy jako zda-

rzenie nagłe, wywołane przyczyną zewnętrzną, mające związek z pracą. W rozpoz-

nawanej sprawie wszystkie te trzy elementy zdarzenia zachodzą, w tym również zew-

nętrzność przyczyny. Nie ulega wątpliwości, że mąż powódki uczestniczył, w związku

z oddelegowaniem go przez pracodawcę, w kursie osób dozoru ratowników w

Okręgowej Stacji Ratownictwa Górniczego w W.Ś. w okresie od 4 do 8 września

1995 r. Jadąc w dniu 8 września 1995 r. własnym samochodem na egzamin

końcowy uległ wypadkowi drogowemu, w wyniku którego poniósł śmierć. Jak trafnie

przyjął Sąd pierwszej instancji fakt, że w czasie tego wyjazdu Leszek S. korzystał z

własnego samochodu, mimo braku polecenia zwierzchnika, nie ma znaczenia dla

oceny charakteru zdarzenia. Mogło ono wywołać jedynie skutek w postaci

nierozliczenia delegacji służbowej.

Bez wątpienia wypadek ten miał charakter typowego zdarzenia nagłego. Po-

jawiło się ono nieoczekiwanie i trwało chwilę, co odróżnia wypadek od choroby za-

wodowej, która wywołuje skutek w toku pewnego, na ogół dłuższego oddziaływania

czynników szkodliwych na organizm pracownika. Nie można też zanegować istnienia

przyczyny zewnętrznej rozumianej jako każdy czynnik zewnętrzny (nie wynikający

więc z wewnętrznych właściwości organizmu człowieka) zdolny wywołać w istnieją-

cych warunkach szkodliwe skutki. W tym znaczeniu przyczyną zewnętrzną może być

nie tylko narzędzie pracy, ale siły przyrody, a nawet praca i czynność samego posz-

kodowanego. Istotne jest, by zdarzenie wywołane zostało czynnikiem pozostającym

na zewnątrz w odróżnieniu od przyczyny tkwiącej w organizmie pracownika (por.

uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 11 lutego 1963 r., III PO 15/62

- OSNCP 1963 z. 10m,, poz. 215). Poślizg samochodu ma w tym rozumieniu cha-

- 4 -

rakter przyczyny zewnętrznej, a fakt, że doszło do niego na skutek nadmiernej pręd-

kości i nieostrożności pracownika nie zmienia charakteru samego zdarzenia. Sąd

Wojewódzki błędnie w związku z tym przyjął, że zawiniona przez męża powódki

niewłaściwa technika prowadzenia pojazdu oznacza brak przyczyny zewnętrznej.

Okoliczności te - wymienione w art. 8 ust. 1 ustawy wypadkowej - mogły by mieć

jedynie znaczenie dla ewentualnych uprawnień odszkodowawczych samego po-

szkodowanego pracownika. Także związek zdarzenia z wykonywanymi w tym dniu

obowiązkami pracowniczymi nie budzi wątpliwości, co daje pełną podstawę do

przyjęcia, że śmiertelny wypadek jakiemu uległ mąż powódki był wypadkiem przy

pracy i podzielenia w związku z tym stanowiska Sądu Rejonowego.

Gdy więc nie ma naruszeń istotnych przepisów postępowania, a zachodzi je-

dynie naruszenie prawa materialnego, Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony wyrok i

oddalił apelację pozwanej od wyroku Sądu pierwszej instancji, orzekając co do istoty

sprawy na podstawie art. 393

15

KPC.

========================================