I PKN 539/97

Wyrok z dnia 24 lutego 1998 r.

I PKN 539/97

Roszczenie o przywrócenie do pracy można ocenić jako nieuzasadnione

(art. 8 KP w związku z art. 477

1

§ 2 KPC), jeżeli zachowanie się pracownika było

naganne w takim stopniu, że jego powrót do pracy mógłby wywołać zgorszenie

innych zatrudnionych, a naruszenie przez pracodawcę przepisów o rozwiązy-

waniu umów o pracę bez wypowiedzenia nie było poważne.

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie

SN: Andrzej Kijowski, Barbara Wagner.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 1998 r. sprawy z powództwa

Krzysztofa Ż. przeciwko [...] Spółce Węglowej Spółka Akcyjna w T. - Kopalni Węgla

Kamiennego „Z.” w L. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji strony pozwanej od

wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach

z dnia 18 czerwca 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Krzysztof Ż. domagał się przywrócenia do pracy w Kopalni Węgla Kamienne-

go „Z.” w L. Strona pozwana – [...] Spółka Węglowa SA Kopalnia Węgla Kamiennego

„Z.” w L. wniosła o oddalenie powództwa.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Tychach wyrokiem z 6 lutego 1997 r. zasądził od

pozwanej na rzecz powoda kwotę 3249,25 zł oraz oddalił powództwo „w części doty-

czącej przywrócenia do pracy”. Sąd ten ustalił, że powód zatrudniony był u strony

pozwanej od 27 lipca 1992 r. Pismem z 11 października 1996 r. strona pozwana roz-

wiązała z powodem umowę o pracę na podstawie art. 52 § 2 KP z powodu ciężkiego

naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych. Wcześniej, tzn. 4 paździer-

nika 1996 r., pozwana zawiadomiła zarząd zakładowej organizacji związkowej WZZ

2

„Sierpień 80” o zamiarze rozwiązania z powodem umowy o pracę bez wypowiedze-

nia z powodu ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych -

opuszczenia dwóch dni pracy, tj. 26 i 27 września 1996 r. Organizacja związkowa w

ustawowym terminie 3 dni (art. 52 § 3 KP) nie zajęła stanowiska. Powód został

zwolniony przez pozwaną od obowiązku świadczenia pracy na podstawie art. 31 pkt

3 ustawy o związkach zawodowych, poczynając od 20 maja 1996 r. do końca kaden-

cji Komisji Zakładowej. Następnie pozwana zwróciła się 20 sierpnia 1996 r. do Komi-

sji Krajowej WZZ „Sierpień 80” o przeanalizowanie możliwości korzystania przez

powoda i jeszcze innego pracownika (Piotra K.) „z formy urlopu bezpłatnego” dla

realizacji funkcji związkowych poza zakładem pracy. Nie otrzymała odpowiedzi na to

wystąpienie od Komisji Krajowej, a jedynie Piotr K. zawiadomił pracodawcę 9 wrześ-

nia 1996 r., że on i powód do końca kadencji będą korzystali ze zwolnienia od obo-

wiązku świadczenia pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Pracodawca

zawiadomił Komisję pismem z 18 września 1996 r., że nie może dalej udzielać po-

wodowi i Piotrowi K. zwolnienia od wykonywania pracy i że winni oni przystąpić do

wykonywania pracy. Sekretarz Komisji Krajowej WZZ „Sierpień 80” zawiadomił

stronę pozwaną pismem z 28 października 1994 r. o tym, że powód wszedł w skład

Krajowej Komisji Rewizyjnej. Od grudnia 1994 r. do grudnia 1995 r. Komisja Krajowa

pięciokrotnie zwracała się do pozwanej o oddelegowanie powoda na posiedzenia

Krajowej Komisji Rewizyjnej. Pracodawca zwrócił się 15 października 1996 r. do Ko-

misji Krajowej o potwierdzenie i udokumentowanie, iż powód z wyboru jest członkiem

Krajowej Komisji Rewizyjnej oraz zajęcie stanowiska w przedmiocie rozwiązania z

nim umowy o pracę. Komisja Krajowa pismem z 17 października 1996 r. zawiadomiła

pozwaną, że nie wyraża zgody na rozwiązanie z powodem umowy o pracę. Począw-

szy od 19 maja 1995 r. powód praktycznie nie świadczył pracy na rzecz pozwanej,

korzystał z doraźnych oddelegowań do pracy związkowej, a od 20 maja 1996 r. był

stale oddelegowany do tej pracy, aż do „cofnięcia” oddelegowania, tj. do 5 września

1996 r. Następnie powód korzystał ze zwolnienia lekarskiego. Dnia 26 września 1996

r. powód zwrócił się do swego przełożonego - sztygara oddziałowego o udzielenie

mu dwóch dni (26 i 27 września) urlopu bezpłatnego. Sztygar wyraził zgodę i poin-

formował powoda, że urlopu udziela dyrektor. Mimo, że powodowi nie udzielił urlopu

ani dyrektor ani jego zastępca, powód nie przystąpił do pracy, ani w tych dniach, ani

w następnych aż do rozwiązania umowy o pracę (czyli do 11 października 1996 r.).

Dyrektor pozwanej przebywał w dniach 23-27 września 1996 r. na szkoleniu w Ustro-

3

niu. Dnia 26 września około 6

30

telefonował do niego Piotr K. z prośbą o udzielenie

powodowi urlopu bezpłatnego. Dyrektor poinformował go, że powinien napisać wnio-

sek i poprosił telefonicznie zastępcę dyrektora do spraw ekonomicznych o udzielenie

powodowi urlopu, o ile złoży on wniosek. Dnia 27 września około godziny 14-15

dyrektor powiadomił ponownie Piotra K., że jeżeli powód złoży pisemny wniosek o

udzielenie urlopu „wstecz”, być może rozpozna go pozytywnie. Powód takiego wnios-

ku nie złożył. Od 20 do 25 września oraz od 30 września do 11 października 1996 r.

powód korzystał ze zwolnienia lekarskiego. W 1996 r. istniał konflikt między pozwaną

a organizacją związkową „Sierpień 80”.

Sąd Rejonowy podniósł, że nie zostało wykazane odpowiednimi dokumentami

„ani pozwanej ani w toku procesu”, że powód pełni funkcję członka zarządu i wice-

przewodniczącego komisji zakładowej. Powód nie wykazał, że urlop bezpłatny jest

mu potrzebny w celu pełnienia funkcji związkowej. Jeden z tych dni spędził w biurze

zakładowej organizacji. Powód swoim postępowaniem wykazał nie tylko beztroskę w

przedmiocie dyscypliny pracy, ale wręcz lekceważenie tak dyscypliny jak i samego

zakładu pracy, co stanowi ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowni-

czych w rozumieniu art. 52 § 1 KP (...). O swoim zamiarze pozwana prawidłowo po-

wiadomiła Komisję Zakładową, która w ustawowym terminie nie zajęła stanowiska.

Sąd Rejonowy podniósł też, że strona pozwana przed podjęciem decyzji o rozwiąza-

niu z powodem umowy o pracę nie zawiadomiła Komisji Krajowej mimo, że 28 paź-

dziernika 1994 r. została zawiadomiona o wejściu powoda w skład jej Komisji Rewi-

zyjnej. W piśmie rozwiązującym z powodem umowę o pracę przyczyna podjęcia tej

decyzji została podana ogólnikowo. Fakt pełnienia funkcji związkowej nie może pro-

wadzić do nieuzasadnionego uprzywilejowania pracownika w razie dopuszczenia się

przewinienia, nie związanego z pełnieniem czynności w organizacji związkowej. Sąd

Rejonowy uznał żądanie przywrócenia do pracy za sprzeczne z zasadami współżycia

społecznego. Powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z 18 stycznia 1996 r., I PKN

103/95 i zasądził odszkodowanie na podstawie art. 57 § 1 w związku z art. 45 § 2

KP.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach, po

rozpoznaniu apelacji powoda od omówionego wyroku, zmienił go w ten sposób, że

przywrócił powoda do pracy w pozwanej [...] Spółce Węglowej - Spółka Akcyjna w T.

- Kopalni Węgla Kamiennego „Z.” w L. na dotychczasowe warunki pracy i płacy i za-

sądził wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy. Sąd Wojewódzki podniósł,

4

że stan faktyczny rozpoznawanej sprawy odbiegał od tego, na tle którego zapadło

orzeczenie, na które powołał się Sąd Rejonowy oraz innych orzeczeń Sądu Najwyż-

szego, w których dopuszczono uwzględnienie innego roszczenia zamiast przywró-

cenia do pracy. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, możliwość uwzględnienia przez Sąd

z urzędu innego roszczenia z art. 56 KP niż wybrane przez pracownika istnieje tylko

w wyjątkowych sytuacjach, przy szczególnie drastycznych okolicznościach sprawy.

Powód czynił starania o uzyskanie urlopu na wykonanie prac na rzecz związku za-

wodowego, a pracodawca, nie kwestionując przeznaczenia urlopu, wskazywał jedy-

nie na niestosowanie się powoda do wymogów instrukcji obiegu dokumentów doty-

czących usprawiedliwionej absencji pracowników Kopalni. Powodowi przysługiwało

prawo do zwolnienia od pracy zawodowej po myśli art. 31 ust. 3 ustawy o związkach

zawodowych i w tych okolicznościach nie można uznać, iż opuścił on bez usprawie-

dliwienia dwa dni pracy, tj. 26 i 27 września 1996 r. Powód był przekonany, że przys-

ługuje mu zwolnienie od pracy z art. 31 ust. 1 ustawy związkowej, a cofnięcie tego

zwolnienia uważał za niezgodne z prawem. Sąd uznał to przekonanie za słuszne,

gdyż ustanie prawa do korzystania ze zwolnienia od pracy może być następstwem

tylko decyzji zarządu zakładowej organizacji związkowej, co wynika z treści § 5 roz-

porządzenia Rady Ministrów w sprawie urlopu bezpłatnego i zwolnień od pracy

przysługujących pracownikom pełniącym funkcje z wyboru w związkach zawodowych

(Dz. U. Nr 71, poz. 336) oraz uprzednio obowiązującego § 7 ust. 1 rozporządzenia z

19 maja 1992 r. Zachowanie powoda nie upoważniało do zakwalifikowania jako

rażące naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych.

Od tego wyroku strona pozwana wniosła kasację podnosząc zarzut narusze-

nia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię, tj. poprzez przyjęcie, iż

uwzględnienie przez Sąd z urzędu innego niż wybrane przez pracownika roszczenia

alternatywnego wskazanego w art. 56 KP jest możliwe tylko w wyjątkowych sytua-

cjach przy szczególnie drastycznych okolicznościach sprawy oraz naruszenia prze-

pisów postępowania poprzez przyjęcie, iż w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały

przesłanki warunkujące możliwość zastosowania art. 477

1

§ 2 KP. Wniósł o uchyle-

nie zaskarżonego wyroku i „utrzymanie w mocy wyroku Sądu Rejonowego w Ty-

chach z dnia 6 lutego 1997 r.”. W uzasadnieniu kasacji podniesiono, że Komisja Za-

kładowa WZZ „Sierpień 80” nie dostarczyła dokumentów dla wykazania pełnienia

przez powoda funkcji z wyboru, wobec czego trudno uznać, że powód jest członkiem

5

zarządu organizacji związkowej i że z tego tytułu przysługuje mu szczególna ochrona

prawna. Również wątpliwe jest powoływanie się przez powoda na ochronę prawną

wynikającą z jego członkostwa w Krajowej Komisji Rewizyjnej.

Zdaniem wnoszącego kasację Sąd II instancji pominął dowody wskazujące na

naruszenie przez powoda zasad współżycia społecznego i jego negatywne oddzia-

ływanie na załogę pozwanej. Prawidłowa ocena materiału dowodowego musi dopro-

wadzić do wniosku, iż przywrócenie powoda do pracy jest niecelowe. Podniesiono

też, że Sąd Wojewódzki wbrew art. 328 KPC nie dokonał analizy przeprowadzonych

w sprawie dowodów, dlatego też pozwana nie zna przyczyn, które spowodowały, iż

Sąd swoje rozstrzygnięcie oparł w zasadzie na jedynym „dowodzie” w sprawie, tj.

wskazanym już przekonaniu powoda o słuszności jego niestawiennictwa w pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie jest uzasadniona. Sąd II instancji ustalił, że powód podlegał

szczególnej ochronie przed rozwiązaniem umowy o pracę z art. 32 ustawy z dnia 23

maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234 ze zm.), że przepis

ten został naruszony przez pracodawcę, a także, że powód nie dopuścił się ciężkiego

naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych. Ustalenia te nie zostały w

kasacji zakwestionowane ponieważ nie podniesiono w niej zarzutów naruszenia

przepisów postępowania dotyczących postępowania dowodowego, ani przepisów

prawa materialnego, z których Sąd II instancji wyinterpretował prawo powoda do

zwolnienia od pracy, bezpodstawność cofnięcia tego zwolnienia przez pracodawcę

oraz bezpodstawność przypisania powodowi ciężkiego naruszenia podstawowych

obowiązków pracowniczych. Przytoczenie podstaw kasacji w rozumieniu art. 393

3

KPC polega na wskazaniu konkretnych przepisów prawa, których dotyczą podnie-

sione zarzuty, a Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji (art. 393

11

KPC), biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.

Rozpatrując zatem wskazane zarzuty (podstawy kasacji) Sąd Najwyższy zwa-

żył, że w art. 56 § 2 KP zawarte jest odesłanie do art. 45 § 2 i 3 KP. Oznacza to nie

tylko możliwość orzeczenia przez Sąd o odszkodowaniu w razie niemożliwości lub

niecelowości uwzględnienia żądania przywrócenia do pracy (art. 45 § 2), ale także

wyłączenie tej możliwości w odniesieniu do pracowników, o których mowa w art. 39 i

177 KP oraz w przepisach szczególnych, dotyczących ochrony pracowników przed

6

wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę. Takim przepisem szczególnym

jest niewątpliwie art. 32 ustawy o związkach zawodowych (a zarzut naruszenia tego

przepisu nie został podniesiony), nie został też zaskarżony wyrok Sądu I instancji, w

którym zasądzając odszkodowanie Sąd przyjął wadliwość rozwiązania umowy. Wy-

nika stąd, że zarzut naruszenia art. 56 KP jest niezasadny, wbrew bowiem twierdze-

niom kasacji nie można było na jego podstawie (poprzez odesłanie do art. 45 § 2 KP)

ocenić uwzględnienia żądania przywrócenia do pracy jako niecelowego. W przypad-

ku pracownika szczególnie chronionego przed rozwiązaniem stosunku pracy jedynie

na podstawie art. 477

1

§ 2 KPC sąd może z urzędu uwzględnić inne roszczenie al-

ternatywne, jeżeli pracownik dokonał wyboru jednego z przysługujących mu roszczeń

a zgłaszane roszczenie okaże się nieuzasadnione. „Nieuzasadnione” w rozumieniu

tego przepisu oznacza sprzeczne z zasadami współżycia społecznego lub

społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. Taki pogląd wyraził Sąd Najwyż-

szy np. w uchwale z dnia 30 marca 1994 r. I PZP 40/93 OSNACP 1994 z. 12 poz.

230 oraz w wyroku z dnia 18 stycznia 1996 r., I PRN 103/95, OSNAPiUS 1996 nr 15

poz. 210.

Zdaniem Sądu Najwyższego, Sąd II instancji nie naruszył tego przepisu

uznając, że roszczenie powoda o przywrócenie do pracy nie jest sprzeczne z zasa-

dami współżycia społecznego, ani ze społeczno gospodarczym przeznaczeniem tego

prawa. Ocena roszczenia na tej płaszczyźnie wymaga rozważenia zarówno zacho-

wania pracownika (popełnionego przez niego czynu, stopnia zawinienia itp.), jak i

zachowania pracodawcy, tj. naruszenia przez niego przepisów o rozwiązywaniu

umów o pracę - w tym przypadku bez wypowiedzenia. Roszczenie o przywrócenie do

pracy można ocenić jako nieuzasadnione, jeżeli pracownik zachował się bardzo na-

gannie tak, że jego powrót do pracy mógłby wywołać zgorszenie innych zatrudnio-

nych, natomiast naruszenie przez pracodawcę przepisów o rozwiązywaniu umów o

pracę bez wypowiedzenie nie jest poważne.

W rozpoznawanej sprawie Sąd II instancji ustalił, że powód podlegał ochronie

zarówno jako członek zarządu organizacji zakładowej, jak i Krajowej Komisji Rewi-

zyjnej, że nie dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracow-

niczych, natomiast pracodawca rozwiązał umowę mimo niespełnienia tej przesłanki i

bez uzyskania zgody z art. 32 ustawy o związkach zawodowych (nie zwracał się o

uzyskanie zgody do żadnego organu ani szczebla zakładowego ani krajowego).

7

W takich okolicznościach nie można uznać, by uwzględnieniu wybranego

przez pracownika roszczenia o przywrócenie do pracy sprzeciwiały się zasady

współżycia społecznego lub społeczno-gospodarcze przeznaczenie prawa.

Kasacja podlegała zatem oddaleniu na podstawie art. 393

12

KPC, jako poz-

bawiona usprawiedliwionych podstaw.

========================================