I PKN 455/97

Wyrok z dnia 6 marca 1998 r.

I PKN 455/97

Zgodne z prawem i uzasadnione w rozumieniu art. 45 § 1 KP wypowie-

dzenie umowy o pracę nie może być uznane za bezprawne w sytuacji, gdy nie

nastąpiło zmniejszenie zatrudnienia u pracodawcy dokonującego zmian orga-

nizacyjnych i powołującego się na art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989

r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z

1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie

SN: Józef Iwulski, Maria Mańkowska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 marca 1998 r. sprawy z powództwa

Remigiusza R. przeciwko Muzeum [...] „W.” w W. o przywrócenie do pracy, na skutek

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Krakowie z dnia 26 czerwca 1997 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację powoda od

wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy dla Krakowa Nowej Huty w Krakowie z dnia

25 marca 1997 r. [...].

U z a s a d n i e n i e

Remigiusz R. domagał się początkowo uznania wypowiedzenia umowy za

bezskuteczne, a następnie przywrócenia do pracy.

Strona pozwana Muzeum [...] „W.” w W. wniosła o oddalenie powództwa.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy dla Krakowa Nowej Huty wyrokiem z dnia 25 marca

1997 r. oddalił powództwo. Sąd ten ustalił, że Kopalnia S. w W. wypowiedziała stro-

nie pozwanej umowę o wspólnej obsłudze ruchu turystycznego ze skutkiem na ko-

niec 1996 r. Konsekwencją tego było dokonanie w pozwanym Muzeum zmian orga-

2

nizacyjnych w celu zapewnienia obsługi ruchu turystycznego. Powołano komisję dla

przeanalizowania stanu zatrudnienia pod kątem nowych zadań stojących przed poz-

wanym. Komisja zdecydowała, między innymi, że pewne stanowiska zostaną zlikwi-

dowane. Poszukiwano wśród pracowników osób, które mogłyby zostać przeniesione

do nowo powstałego biura obsługi turystów. Chodziło o osoby ze znajomością języ-

ków obcych, obsługi komputera, zasad finansowo-księgowych, jak również z prakty-

ką w organizowaniu ruchu turystycznego. Okazało się, że brak jest odpowiedniej

liczby pracowników o takich kwalifikacjach i zaszła konieczność poszukiwania pra-

cowników poza zakładem pracy. Wśród zlikwidowanych stanowisk znalazło się sta-

nowisko powoda. Powód nie miał kwalifikacji do pracy w biurze obsługi turystów. Nie

był też pracownikiem dyspozycyjnym, gdyż w 1995 i 1996 roku przebywał na wielo-

miesięcznych zwolnieniach lekarskich. Pracodawca zawiadomił dwa działające u

niego związki zawodowe o zamiarze wypowiedzenia powodowi umowy o pracę wo-

bec likwidacji jego stanowiska. Związki nie wypowiedziały się w tej sprawie. Powód

otrzymał 24 października 1996 r. pismo zawierające oświadczenie o wypowiedzeniu

umowy o pracę. Jako przyczynę wskazano reorganizację Muzeum spowodowaną

zmianą obsługi ruchu turystycznego. Powołano też ustawę o tzw. zwolnieniach gru-

powych. Stanowisko powoda zlikwidowano ostatecznie 1 stycznia 1997 r. Praco-

dawca nie ma możliwości zatrudnienia powoda na innym stanowisku, natomiast w

dalszym ciągu poszukuje pracowników do pracy w biurze obsługi turystów. Zdaniem

Sądu Rejonowego wypowiedzenie powodowi umowy o pracę nie naruszało żadnego

przepisu prawnego i było uzasadnione. Sąd powołał się na orzecznictwo Sądu Naj-

wyższego, zgodnie z którym likwidacja stanowiska pracy na skutek zmiany struktury

organizacyjnej zakładu pracy powodująca zmniejszenie zatrudnienia, uzasadnia

zwolnienie pracownika zatrudnionego na tym stanowisku. Sąd Pracy rozważał rosz-

czenia powoda w płaszczyźnie art. 45 KP.

Powód wniósł apelację od tego wyroku.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem

z dnia 26 czerwca 1997 r. zmienił wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że przy-

wrócił powoda Remigiusza R. do pracy w Muzeum [...] „W.” w W. Sąd Wojewódzki

podniósł, że strona pozwana dokonując wypowiedzenia powołała się na ustawę z

dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy z

przyczyn dotyczących zakładu pracy (...). Zdaniem tego Sądu, same zmiany organi-

zacyjne, nie powodujące zmniejszenia zatrudnienia, nie dają podstawy do rozwiąza-

3

nia stosunku pracy „w trybie” tej ustawy. Likwidacja stanowiska bez zmniejszenia

zatrudnienia również nie uzasadnia zastosowania tej ustawy. Strona pozwana nie

zaprzeczyła, że nie doszło u niej do zmniejszenia zatrudnienia, a przeciwnie zatrud-

niono nowych pracowników, nie proponując powodowi nowych warunków pracy.

Pozwane Muzeum wniosło kasację od tego wyroku, podnosząc zarzut naru-

szenia prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów art. 1 ust. 1 i art. 10

ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmia-

nie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Kasacja zawiera wnio-

sek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoz-

nania. Zdaniem wnoszącego kasację, jedyną i wyłączną przyczyną wypowiedzenia

była likwidacja stanowiska powoda, co jest zgodne z art. 10 ust. 1 powołanej ustawy.

Sąd drugiej instancji bezpodstawnie uznał, że nie nastąpiło zmniejszenie zatrudnie-

nia. W ciągu trzech kwartałów 1996 r. zatrudniano 98 osób, a w końcu roku (po do-

konaniu wypowiedzenia) 97 osób. Natomiast zatrudnienie nowych osób w styczniu

1997 r. po prawie trzech miesiącach od podjęcia decyzji o rozwiązaniu umowy o

pracę z powodem, której celem było zmniejszenie zatrudnienia „nie mogło mieć

wpływu na zmianę rozwiązania umowy z pozwanym”.

Powód wniósł o „odrzucenie w całości kasacji strony pozwanej”, ponieważ

„kasacja ta w całości odbiega od prawdy”. Na rozprawie przed Sądem Najwyższym

oświadczył, że jego obowiązki rozdzielono pomiędzy innych pracowników.

Sad Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest uzasadniona.

Nie może zostać zaakceptowany pogląd Sądu Wojewódzkiego sprowadzający

się do tego, że wypowiedzenie uznane za uzasadnione i zgodne z prawem na pods-

tawie przepisów ogólnych (Kodeksu pracy) może być uznane za sprzeczne z pra-

wem wobec niespełnienia przesłanki zmniejszenia zatrudnienia, wymaganej - zda-

niem tego Sądu - do indywidualnego rozwiązania umowy o pracę na podstawie

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. W zakresie indywidualnych zwolnień ustawa o tzw.

zwolnieniach grupowych miała na celu ich ułatwienie (w razie zaistnienia określonych

przesłanek ekonomicznych), a nie utrudnienie. Wyraźnie jest to widoczne w

odniesieniu do pracowników szczególnie chronionych przed rozwiązaniem stosunku

4

pracy (art. 10 ust. 3). Problem, czy zmniejszenie zatrudnienia jest przesłanką zwol-

nienia indywidualnego był kontrowersyjny w orzecznictwie. Sąd Wojewódzki powołał

się na wyrok Sądu Najwyższego dotyczący zwolnień grupowych. Z przedstawionej w

nim tezy wynika jedynie, że dopuszczalne jest stosowanie ustawy, jeżeli zmniejsze-

nie zatrudnienia jest skutkiem - choćby nie zamierzonym - zmian organizacyjnych.

Chodzi więc o relację zmian organizacyjnych do zmniejszenia zatrudnienia, a nie o

przesłanki dopuszczalności indywidualnego zwolnienia. Natomiast w uchwale z dnia

14 grudnia 1994 r., I PZP 52/94 (OSNAPiUS 1995 nr 9 poz. 197) Sąd Najwyższy

przyjął, że zmniejszenie zatrudnienia jest warunkiem nabycia prawa do odprawy pie-

niężnej z art. 8 ustawy, w przypadku indywidualnego zwolnienia pracownika na pods-

tawie art. 10 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 1 tej ustawy. Trzeba jednakże zwrócić

uwagę, że przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego nie była dopuszczalność

wypowiedzenia, a jedynie prawo do odprawy, czyli inny problem niż ten, który jest

analizowany w rozpoznawanej sprawie. Przesłanka zmniejszenia zatrudnienia była

kontrowersyjna w orzecznictwie tylko w kontekście prawa do odprawy. Zmniejszenie

zatrudnienia - jako skutek zmian organizacyjnych - jest istotne dla rozważenia zgod-

ności z prawem (na gruncie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.) zwolnień grupowych.

Zmniejszenie zatrudnienia nie może być jednak rozważane jako przesłanka uzasad-

niająca wypowiedzenie umowy o pracę. Wypowiedzenie jest uzasadnione w rozu-

mieniu art. 45 § 1 KP, gdy spowodowane zostało zmianami organizacyjnymi praco-

dawcy. Rozważanie spełnienia przesłanki zmniejszenia zatrudnienia było zbędne i

dlatego zostały naruszone wskazane w kasacji przepisy, co powoduje konieczność

jej uwzględnienia i orzeczenia reformatoryjnego, zgodnie z art. 393

15

KPC. W myśl

tego przepisu Sąd Najwyższy był związany ustalonym stanem faktycznym sprawy,

zatem bezprzedmiotowe było rozważanie, czy w rzeczywistości nastąpiło zmniejsze-

nie zatrudnienia u pozwanego pracodawcy.

========================================