I PKN 552/97

Wyrok z dnia 6 marca 1998 r.

I PKN 552/97

Członek spółdzielni, zatrudniony na podstawie spółdzielczej umowy o

pracę nie może powoływać się na ochronę wynikającą z art. 8 KP w związku z

art. 199 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (jednolity tekst:

Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.), gdy sam lekceważył i naruszał zasady

współżycia społecznego.

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef

Iwulski, Maria Mańkowska (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 marca 1998 r. sprawy z powództwa

Ryszarda W. przeciwko Spółdzielni Pracy „B.” w L. o przywrócenie do pracy i inne

roszczenia, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 12 września 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Powód Ryszard W. w pozwie przeciwko Spółdzielni Pracy „B.” w L. domagał

się uchylenia uchwały Rady Nadzorczej wykluczającej go z pozwanej Spółdzielni,

przywrócenia do pracy na stanowisko dozorcy i zasądzenia wynagrodzenia za czas

pozostawania bez pracy. Zaprzeczył, aby w dniu 4 marca 1996 r. był w pracy nie-

trzeźwy.

Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa, uzasadniając to tym, że 5

osób stwierdziło pozostawanie powoda pod wpływem alkoholu, natomiast powód

odmówił poddania się badaniu na zawartość alkoholu we krwi.

Wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Stalowej Woli z dnia 31 maja 1996 r.,

oddalający powództwo, uchylił Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych w Tarnobrzegu wyrokiem z dnia 16 października 1996 r. i stwierdzając nie-

2

ważność postępowania z powodu niewłaściwości rzeczowej Sądu Rejonowego,

zniósł w całości postępowanie przed tym Sądem i sprawę przejął do rozpoznania.

Wyrokiem z dnia 18 lutego 1997 r. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo i usta-

lił, że powód Ryszard W. był członkiem i pracownikiem pozwanej Spółdzielni. Stosu-

nek pracy uległ rozwiązaniu wobec wykluczenia powoda z tej Spółdzielni z dniem 6

marca 1996 r. uchwałą Rady Nadzorczej z powodu pozostawania na stanowisku

pracy w stanie nietrzeźwości oraz naruszenia obowiązków członkowskich przez dzia-

łanie na szkodę strony pozwanej. W dniu 3 marca 1996 r. powód rozpoczął pracę

dozorcy o godzinie 18-tej, przyszedł do pracy „chwiejnym krokiem”, co wyglądało na

pozostawanie pod wpływem alkoholu. Następnego dnia przed godziną 6 rano za-

chowywał się agresywnie wobec kierowcy Nadleśnictwa w J.L., który garażował

samochód na terenie placu Spółdzielni. Sposób zachowania się powoda i jego

poruszanie wskazywało na to, że jest pod wpływem alkoholu. Prezes zarządu

pozwanej Spółdzielni B.W., który przyszedł około godziny 6-tej w celu wyjaśnienia

przyczyny tej kłótni stwierdził, iż wygląd powoda dowodzi jego stanu nietrzeźwości.

Powód z trudnością utrzymywał się na nogach, zachowywał się w sposób niezrów-

noważony, „miotał się w różne strony”, mówił w sposób trudny do zrozumienia, wy-

czuwało się od niego woń alkoholu. Taki stan powoda potwierdzili również trzej pra-

cownicy Spółdzielni, którzy przebywali w szatni. Powód odmówił propozycji Prezesa

poddania się badaniu na zawartość alkoholu we krwi twierdząc, że skończył już

pracę i idzie do domu. Sąd Wojewódzki uznał, że stosownie do art. 193 § 1 ustawy z

dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (jednolity tekst: Dz. U. z 1995 r. Nr 54,

poz. 288 ze zm.) Rada Nadzorcza pozwanej Spółdzielni, po wysłuchaniu wyjaśnień

powoda, miała podstawy do podjęcia uchwały o jego wykluczeniu ze Spółdzielni.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie wyro-

kiem z dnia 12 września 1997 r. oddalił apelację powoda i uznał, że zaskarżony wy-

rok spełnia warunki art. 328 § 2 KPC, zawiera podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, to

jest ustalenie faktów, które Sąd uznał za udowodnione i wskazuje dowody, na któ-

rych się oparł oraz przyczyny odmowy wiarygodności innych dowodów. W ocenie

Sądu Apelacyjnego, Sąd pierwszej instancji nie uchybił zasadom zawartym w art.

233 § 1 KPC oceniając wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania,

na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Sąd pierwszej ins-

tancji wskazał również podstawę prawną rozstrzygnięcia - art. 193 § 1 Prawa spół-

3

dzielczego, który stanowi, iż wykluczenie członka ze spółdzielni może nastąpić, mię-

dzy innymi, z przyczyn uzasadniających według przepisów prawa pracy rozwiązanie

umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Wykluczenie to w myśl § 4

tego artykułu, o ile dotyczy członka, który był zatrudniony na podstawie spółdzielczej

umowy o pracę, pociąga za sobą skutki jakie przepisy prawa pracy wiążą z roz-

wiązaniem przez zakład pracy umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracowni-

ka. Odnośnie do tych przyczyn, to zgodnie z dyspozycją art. 193 § 1 Prawa spół-

dzielczego mają tu zastosowanie przepisy prawa pracy, a zwłaszcza art. 52 Kodeksu

pracy. Przepisy te stanowiąc podstawę rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę,

wskazują na zawinione przez niego, ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków

pracowniczych, za które należy uznać stawienie się pracownika do pracy po spożyciu

alkoholu lub spożywanie alkoholu w miejscu pracy. Sąd Apelacyjny powołał się na

jednolite orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym zakresie, na przykład orzeczenie z

dnia 1 czerwca 1973 r., II PR 131/73 (OSNCP 1974 z. 2 poz. 36), w którym wyrażony

został pogląd, że przebywanie w pracy w stanie nietrzeźwości jest rażącym

naruszeniem podstawowego obowiązku pracowniczego, powodującym demoralizację

innych pracowników, naruszającym w ten sposób zasady współżycia społecznego.

Obowiązek trzeźwości odnosi się szczególnie do osób, którym powierzone są

odpowiedzialne obowiązki. Do takich należy zaliczyć obowiązki dozorcy, którego

pieczy - pod nieobecność innych pracowników - powierzony jest cały zakład pracy.

Ze względu na powyższe Rada Nadzorcza działając na wniosek zarządu pozwanej

Spółdzielni miała podstawy do wykluczenia powoda ze spółdzielni. Uchwała tego

organu nie jest również dotknięta wadliwością, która stanowiłaby podstawę do jej

uchylenia, ze względu na tryb jej podjęcia. Zauważyć bowiem należy, że organ ten

działający statutowo w pełnym składzie, podejmując trafną merytorycznie uchwałę,

wykluczającą powoda ze Spółdzielni, nie uchybił przepisom art. 24 Prawa spółdziel-

czego. Powód bowiem jako jeszcze członek pozwanej Spółdzielni został zawiado-

miony o mającym się odbyć posiedzeniu Rady Nadzorczej, był obecny na tym posie-

dzeniu i złożył oświadczenie, realizując w ten sposób prawo do obrony swoich praw.

Sama zaś uchwała podjęta została bez uchybienia zasadom określonym w § 15 pkt 2

statutu Spółdzielni, zaś o jej treści wraz ze wskazaniem przyczyn wykluczenia oraz

pouczeniem o możliwości wykorzystania wewnątrzspółdzielczego postępowania od-

woławczego, powód został zawiadomiony. Ponadto Sąd Apelacyjny stwierdził, że

4

zebrany w sprawie materiał nie daje podstawy do przyjęcia, iż wykluczenie powoda

ze Spółdzielni, powodujące ustanie spółdzielczego stosunku pracy, zostało dokona-

ne z naruszeniem art. 8 KP. Rozważając wieloletnie zatrudnienie powoda w pozwa-

nej spółdzielni oraz jego skomplikowaną sytuację materialną Sąd uznał, iż pracownik,

który pozostawał w pracy w stanie nietrzeźwości, naruszył swoim zachowaniem

zasady współżycia społecznego, nie może zatem skutecznie powoływać się z tego

powodu na naruszenie tychże zasad przez zakład pracy, zwalniający go z pracy.

Powyższy wyrok zaskarżył powód w drodze kasacji, zarzucając naruszenie

prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 52 KP w

związku z § 15 ust. 1 pkt 2 Statutu Spółdzielni przez przyjęcie, że zostały wyczerpane

przesłanki przewidziane w tych przepisach, ppkt 7 pkt 5 rozdział VI regulaminu Rady

Nadzorczej przez brak uzasadnienia uchwały z dnia 4 marca 1996 r. w sprawie

wykluczenia powoda ze Spółdzielni, art. 8 KP w związku z art. 199 Prawa spółdziel-

czego przez niezastosowanie tego przepisu mimo, iż sytuacja powoda wymagała

jego zastosowania. Powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uchylenie

uchwały Spółdzielni Pracy „B.” z 6 marca 1996 r., wykluczającej go ze Spółdzielni i

przywrócenie do pracy na dotychczas zajmowanym stanowisku, przy uwzględnieniu

kosztów postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku

Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie jest zasadna. Podniesienie w kasacji jedynie zarzutu naruszenia

prawa materialnego (art. 393

1

pkt 1 KPC) oznacza, że Sąd Najwyższy rozpoznaje

kasację na podstawie stanu faktycznego, ustalonego już w sprawie, skoro kasacja

nie powołała się na naruszenie prawa procesowego, które mogłoby mieć istotny

wpływ na wynik sprawy. Analogicznie, w wyroku z dnia 6 grudnia 1996 r., II UKN

25/96 (OSNAPiUS 1997 nr 14 poz. 255) Sąd Najwyższy stwierdził, że nie jest

uprawniony w postępowaniu kasacyjnym do badania zasadności ustaleń faktycznych

i oceny dowodów dokonanych przed Sądem drugiej instancji, nie może też dokony-

wać własnych ustaleń faktycznych odmiennych od przyjętych za podstawę zaskar-

żonego wyroku (art. 393

15

KPC). Przenosząc to do przedmiotowej sprawy, Sąd Naj-

wyższy - stosownie do art. 393

11

KPC - rozpoznał ją w granicach kasacji, gdyż z

urzędu miał obowiązek rozważyć tylko nieważność postępowania. W postępowaniu

5

zakończonym zaskarżonym wyrokiem nieważność taka nie zaistniała. Tym samym,

Sąd Najwyższy był uprawniony do oceny wyroku Sądu drugiej instancji jedynie w

zakresie naruszenia wskazanych w kasacji przepisów prawa materialnego.

Zgodnie z art. 193 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze

(jednolity tekst: Dz. U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.) wykluczenie członka Spół-

dzielni może nastąpić z przyczyn uzasadniających według przepisów prawa pracy

rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Takim przepi-

sem Kodeksu pracy jest art. 52 § 1 pkt 1, który w brzmieniu obowiązującym do 2

czerwca 1996 r. stanowił, że ciężkim naruszeniem przez pracownika podstawowych

obowiązków pracowniczych jest, między innymi, stawienie się do pracy w stanie po

użyciu alkoholu lub spożywanie alkoholu w miejscu pracy, co upoważnia zakład

pracy do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Z kolei

art. 193 § 4 Prawa spółdzielczego zrównał wykluczenie członka, który był zatrudniony

na podstawie spółdzielczej umowy o pracę ze skutkami, jakie przepisy prawa pracy

wiążą z rozwiązaniem przez zakład pracy umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy

pracownika. Ustalenie zatem stanu nietrzeźwości powoda w czasie pracy na terenie

zakładu pracy pozwalało na jego wykluczenie ze spółdzielni w myśl wyżej

powołanych przepisów, gdyż bez wątpienia zarówno stawienie się pracownika do

pracy w stanie nietrzeźwości, jak i spożywanie alkoholu w czasie pracy, jest ciężkim

naruszeniem podstawowych obowiązków pracowniczych. Powód był dozorcą i miał

obowiązek pilnowania mienia strony pozwanej, co dodatkowo zobowiązywało go do

zachowania trzeźwości, dlatego słusznie uznał Sąd drugiej instancji, że w takich

okolicznościach nie może zasadnie powoływać się na ochronę z art. 8 KP. Z ochrony

tej może korzystać tylko taki pracownik, który sam nie lekceważy i nie narusza zasad

współżycia społecznego. Wskazany w kasacji art. 199 Prawa spółdzielczego nie

stanowi samodzielnej podstawy prawnej dla roszczeń powoda, a wskazuje jedynie

na możliwość odpowiedniego zastosowania przepisów Kodeksu pracy, w tym także

art. 8 KP.

Nietrafny jest również zarzut kasacji o naruszeniu § 15 ust. 1 pkt 2 Statutu

Spółdzielni, którego treść jest identyczna z przytoczonym wyżej art. 193 § 1 Prawa

spółdzielczego. Natomiast w uchwale [...] Rady Nadzorczej Spółdzielni Pracy „B.” w

L. z dnia 6 marca 1996 r. uzasadniono wykluczenie powoda z członkostwa Spół-

dzielni naruszeniem przepisów § 15 pkt 1 i 2 Statutu Spółdzielni, które dopuszczają

6

wykluczenie w razie ciężkiego naruszenia przez członka obowiązków członkowskich i

umyślnego działania na szkodę Spółdzielni, a także z przyczyn uzasadniających

według przepisów Kodeksu pracy rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z

winy pracownika, jeżeli członek zatrudniony jest na podstawie spółdzielczej umowy o

pracę.

Z tych wszystkich przyczyn Sąd Najwyższy uznał, że kasacja powoda nie ma

usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 393

12

KPC.

========================================