II UKN 555/97

Wyrok z dnia 10 marca 1998 r.

II UKN 555/97

Sąd ocenia legalność decyzji rentowej według stanu rzeczy istniejącego

w chwili jej wydania. Sąd jednakże może przyznać ubezpieczonemu świadcze-

nie, jeżeli warunki je uzasadniające zostały spełnione po wydaniu zaskarżonej

decyzji (art. 316 § 1 KPC).

Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Roman Kuczyński,

Barbara Wagner (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 10 marca 1998 r. sprawy z wniosku

Sławomiry M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w S. o

rentę inwalidzką, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 23 września 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie wyro-

kiem z dnia 20 marca 1997 r. [...], oddalił odwołanie Sławomiry M. od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w S., odmawiającej przyznania renty inwalidzkiej

na podstawie przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu spo-

łecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst:

Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.). Sąd ustalił, że wnioskodawczyni jest

inwalidką II grupy od 1995 r. i prowadziła działalność gospodarczą od 1 czerwca do

31 grudnia 1995 r. W dziesięcioleciu poprzedzającym datę powstania inwalidztwa, tj.

w okresie od 31 grudnia 1985 r. do 31 grudnia 1995 r., jej staż ubezpieczeniowy

wynosi 3 lata 11 miesięcy i 2 dni. Tym samym Sławomira M. nie spełnia warunku [...],

o którym mowa w art. 32 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu eme-

2

rytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), w związku z art. 9

ust. 4 ustawy ubezpieczeniowej.

Wnioskodawczyni wyrok ten zaskarżyła apelacją podnosząc, że okres dzie-

sięciolecia powinien być liczony wstecz od dnia zgłoszenia wniosku o rentę inwa-

lidzką, tj. od 29 lipca 1986 r. do 28 lipca 1996 r. Ponadto, na dzień rozpoznania

apelacji wnioskodawczyni będzie się legitymowała wymaganym okresem ubezpie-

czeniowym, a zatem może być do niej stosowany art. 34 ustawy o z.e.p.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku wyrokiem

z dnia 23 września 1997 r. [...], zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go

decyzję i przyznał Sławomirze M. prawo do renty inwalidzkiej z ogólnego stanu

zdrowia w wysokości odpowiadającej inwalidom drugiej grupy poczynając od 1 lutego

1997 r. Sąd ustalił, że odwołująca się, po wieloletniej przerwie w zatrudnieniu

trwającej od 1 marca 1982 r. do 31 maja 1991 r., podjęła zatrudnienie w dniu 1

czerwca 1991 r. i do dnia złożenia wniosku o rentę, tj. do dnia 29 lipca 1996 r., jej

okres ubezpieczenia wyniósł 4 lata 6 miesięcy i 1 dzień. Na ten okres składają się - 3

lata 11 miesięcy i 2 dni (ustalone przez Sąd pierwszej instancji okresy ubezpieczenia

sprzed powstania inwalidztwa) oraz okres współpracy z mężem Maciejem od 1

stycznia 1996 r. do 29 lipca 1996 r. (6 miesięcy i 29 dni). Po złożeniu wniosku o rentę

Sławomira M. kontynuowała ubezpieczenie jako osoba współpracująca. Z tego tytułu

zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne do dnia 31 stycznia 1997r. W

tym dniu wnioskodawczyni legitymowała się liczonym od 1 czerwca 1991 r. stażem

ubezpieczeniowym wynoszącym co najmniej 5 lat i 3 dni. Gdyby Sławomira M.

ponownie złożyła wniosek o rentę inwalidzką - spełniałaby warunki do przyznania

świadczenia, tj. wymóg posiadania 5 lat ubezpieczenia w dziesięcioleciu poprze-

dzającym datę ustania zatrudnienia. W tej sytuacji oddalenie przez Sąd drugiej ins-

tancji wniosku o rentę inwalidzką stanowiłoby naruszenie zasad ekonomii proceso-

wej; zmuszałoby ubezpieczoną do ponownego złożenia wniosku o rentę, który w

świetle dokonanych ustaleń jest w pełni uzasadniony. Biorąc pod uwagę stan rzeczy

istniejący w chwili zamknięcia rozprawy Sąd przyjął, że „okres dalszego ubezpie-

czenia trwający bez przerwy po złożeniu wniosku o rentę, i powodujący uzupełnienie

brakującego okresu ubezpieczenia do wymaganych ustawowo 5 lat, uzasadnia li-

czenie początku dziesięciolecia, o którym mowa w art. 33 ustawy z 14.12.1982 r. o

z.e.p. od dnia ustania okresu ubezpieczenia a nie tylko od dnia złożenia wniosku o

rentę.”

3

Powyższy wyrok zaskarżył kasacją organ rentowy i wskazując jako jej podsta-

wę naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastoso-

wanie art. 33 ust. 2 ustawy o z.e.p. wniósł o jego zmianę i oddalenie odwołania lub o

uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyj-

nemu w Gdańsku. Zdaniem organu rentowego art. 316 § 1 KPC jako przepis proce-

duralny nie może zastąpić materialnych przesłanek nabycia prawa do renty. W chwili

zgłoszenia wniosku o rentę inwalidzką Sławomira M. nie spełniała warunków do

przyznania jej świadczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Dla oceny zasadności kasacji konieczne jest rozstrzygnięcie kwestii czy art.

316 § 1 KPC, zgodnie z którym „sąd wydaje wyrok biorąc za podstawę stan rzeczy

istniejący w chwili zamknięcia rozprawy; w szczególności zasądzeniu roszczenia nie

stoi na przeszkodzie okoliczność, że stało się ono wymagalne w toku sprawy”, może

być zastosowany w sytuacji, gdy w momencie wydania decyzji przez organ rentowy

ubezpieczony nie spełniał wprawdzie warunków do przyznania wnioskowanego

świadczenia, ale warunki te ziściły się w czasie trwania postępowania odwoławcze-

go. Co do zasady należy przyjąć, że sądowa kontrola legalności decyzji powinna

dotyczyć stanu rzeczy istniejącego w chwili wydania tejże decyzji. O nim bowiem

organ rentowy orzeka decyzją, której zgodność z prawem pod względem formalnym

oraz merytorycznym bada i ocenia sąd. Jeżeli jednak sąd ustali, że jedyna przyczyna

odmowy przyznania emerytury lub renty ustała po wydaniu zaskarżonej decyzji, jest

władny wydać wyrok przyznający świadczenie z datą spełnienia się wszystkich przes-

łanek koniecznych do nabycia prawa do tego świadczenia. Ustalenia stanowiące

faktyczną podstawę rozstrzygnięcia zawartego w takim wyroku muszą jednak

dotyczyć okoliczności pewnych. Tylko w takich razach dopuszczalne jest swego ro-

dzaju skrócenie procedury przez eliminację ponownego postępowania przed orga-

nem rentowym z nowego wniosku o świadczenie niewątpliwie należne.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżoną odwołaniem decyzją ustalił, że

Sławomira M. w dziesięcioleciu poprzedzającym powstanie inwalidztwa nie miała

wymaganego pięcioletniego okresu ubezpieczenia i jako uzasadnienie odmowy

przyznania wnioskowanego świadczenia podał niespełnienie przesłanki z art. 32 pkt

2 ustawy o z.e.p. w związku z art. 9 ust. 4 ustawy ubezpieczeniowej. Te ustalenia

4

oraz ich prawną kwalifikację i ocenę podzielił Sąd pierwszej instancji. Sąd drugiej

instancji ustalił, że Sławomira M. po złożeniu wniosku o świadczenie ( 29 lipca 1996

r.) kontynuowała ubezpieczenie i do 31 stycznia 1997 r. osiągnęła okres ubezpie-

czenia wynoszący 5 lat i 3 dni. Z tym więc dniem spełniła warunek nabycia prawa do

renty inwalidzkiej przewidziany w art. 32 pkt 2 ustawy o z.e.p. Skoro organ rentowy

nie kwestionował inwalidztwa II grupy i jego powstania w czasie określonym w art. 32

pkt 3 ustawy o z.e.p., prawo skarżącej do renty od 1 lutego 1997 r. jest oczywiste.

Ponowny wniosek o rentę inwalidzką musiałby zostać załatwiony pozytywnie dla

ubezpieczonej. W tym stanie faktycznym rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym

wyroku, z powołaniem zasady ekonomii procesowej, jest usprawiedliwione.

Nie ma racji organ rentowy twierdząc, że Sąd drugiej instancji zastąpił przepi-

sem proceduralnym (art. 316 § 1 KPC) materialne przesłanki nabycia prawa do renty

inwalidzkiej - art. 33 ust. 2 ustawy o z.e.p. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowi

art. 32 ustawy o z.e.p w związku z art. 9 ust. 4 ustawy ubezpieczeniowej; podstawę

faktyczną ustalenia, że przewidziane w tym przepisie warunki nabycia prawa do renty

zostały przez Sławomirę M. spełnione. Przy tym Sąd nie twierdził, iż odmowa organu

rentowego przyznania wnioskodawczyni świadczenia była nieprawidłowa. Stwierdził

tylko, że z dniem 31 stycznia 1997 r. zostały spełnione warunki do przyznania

Sławomirze M. świadczenia. Dlatego też renta inwalidzka została przyznana ubez-

pieczonej nie od dnia złożenia przez nią wniosku o to świadczenie, ale od dnia 1

lutego 1997 r., tj od daty możliwego złożenia ponownego wniosku o świadczenie już

niewątpliwie przysługujące.

Kierując się powyższymi motywami Sąd Najwyższy, stosownie do art. 393

12

KPC, orzekł jak w sentencji.

========================================