I PKN 557/97

Wyrok z dnia 19 marca 1998 r.

I PKN 557/97

Za szkodę wyrządzoną pracodawcy wskutek samowolnego pobrania

przez pracownika zaliczki na zabezpieczenie przyszłych roszczeń o zapłatę

wynagrodzenia, pracownik odpowiada na podstawie art. 122 KP.

Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Andrzej Kijowski,

Zbigniew Myszka (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 19 marca 1998 r. sprawy z powództwa

Spółdzielni Inwalidów „P.” w P. przeciwko Piotrowi T. o zapłatę, na skutek kasacji

pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w Warszawie z dnia 12 czerwca 1997 r. [...]

1. z m i e n i ł zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację pozwanego co

do kwoty 921,57 zł (dziewięćset dwadzieścia jeden złotych i 57/100) oraz poprze-

dzający go wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Warszawie z dnia 3 grudnia 1996 r. [...], w części zasądzającej tę kwotę, w ten spo-

sób, że oddalił powództwo w tym przedmiocie,

2. o d d a l i ł kasację w pozostałym zakresie.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie oddalił

apelację pozwanego Piotra T. od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 3 grudnia 1996 r. [...] oraz sprostował

oczywistą omyłkę w pkt 1 tego wyroku. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne i

konstatacje prawne Sądu pierwszej instancji - uznając za zasadne roszczenia powo-

dowej Spółdzielni Inwalidów „P.” w P. związane ze spółdzielczym stosunkiem pracy

pozwanego, byłego Prezesa Zarządu strony powodowej. Zasądzone przez Sąd

pierwszej instancji roszczenia w łącznej kwocie 10.862,87 zł (po sprostowaniu)

2

obejmowały: zwrot zaliczki w kwocie 9000 zł, bezprawnie pobranej przez pozwanego

na poczet jego przyszłego wynagrodzenia już po odwołaniu go z funkcji Prezesa i

wypowiedzeniu mu stosunku pracy; zwrot kwoty 921,57 zł wydatkowej bez uzgod-

nienia z Radą Nadzorczą powodowej Spółdzielni jako zaliczki na poczet udziału poz-

wanego w szkoleniu zagranicznym; zwrot kwoty 719,80 zł, stanowiącej wartość za-

kupionej na rzecz pracodawcy drukarki „Panasonic”, z której pozwany nie rozliczył

się; zwrot kwoty 221,50 zł stanowiącej koszt naprawy prywatnego samochodu poz-

wanego.

W kasacji pozwanego podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego

przez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie art. 124 KP i § 6 Statutu po-

wodowej Spółdzielni. Zdaniem skarżącego, polemizującego z ustaleniami faktycz-

nymi Sądu Apelacyjnego, Sąd ten zastosował art. 124 KP „bez sprecyzowania pods-

tawy zastosowania, w tym wskazania, czy istniała pomiędzy stronami umowa o od-

powiedzialności materialnej, ewentualnie klauzula o jej obowiązywaniu, jak również

nie istnienia przesłanek z art. 124 § 3 KP” oraz nie wykazał przesłanek odpowie-

dzialności materialnej pracownika za szkodę wyrządzoną w mieniu pracodawcy.

Równocześnie skarżący określił jako „rażące nieporozumienie, nawet nie oczywistą

omyłkę” powołanie § 6 Statutu Spółdzielni, jako podstawy prawnej uznania zasadno-

ści roszczeń strony powodowej w zakresie zwrotu wydatkowanej zaliczki na poczet

zagranicznego szkolenia oraz kosztów naprawy prywatnego samochodu pozwanego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest uzasadniona jedynie w przedmiocie bezpodstawnego zobowią-

zania pozwanego do zwrotu kwoty 921,57 zł z tytułu równowartości zaliczkowej

wpłaty na pokrycie kosztów jego udziału w zagranicznej sesji gospodarczej. Decyzja

podjęta w tej kwestii należała bowiem do zakresu kierowania bieżącą działalnością

powodowej Spółdzielni, co pozostawało w gestii pozwanego - jako Prezesa Zarządu

- zgodnie z postanowieniami § 57 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i § 63 Statutu pozwanej. W tych

ramach mieściły się działania skierowane na poszukiwanie nowych kontaktów lub

partnerów handlowych podczas organizowanej pod patronatem Krajowej Izby Gos-

podarczo-Rehabilitacyjnej zagranicznej sesji gospodarczej. Nadto zasadnie wskaza-

no, że po odwołaniu pozwanego ze stanowiska Prezesa istniała możliwość delego-

wania na sesję innego pracownika, która nie została wykorzystana przez Spółdziel-

3

nię. Oczywiście w zakresie kwalifikacji prawnej zasadności tego żądania nie miały

zastosowania dyspozycje błędnie powołanego postanowienia § 6 Statutu powodowej

Spółdzielni, którego treść nie pozostaje w jakimkolwiek związku prawnym lub

semantycznym ze sporną kwotą stanowiącą zaliczkę na udział pozwanego w zagra-

nicznej sesji gospodarczej. Zaciąganie zobowiązań pieniężnych w imieniu Spół-

dzielni, powyżej których Zarząd powinien uzyskać uprzednią zgodę Rady Nadzorczej

pozwanej i bez określenia limitu kwotowego takich zobowiązań wynika bowiem z

postanowienia § 51 pkt 6 Statutu pozwanej, ale nie mogło to być zasadnie i racjo-

nalnie odnoszone do spornej czynności z zakresu kierowania bieżącą działalnością

gospodarczą pozwanej w tym sensie, że podjęcie każdej czynności, związanej z

wydatkowaniem jakiejkolwiek kwoty wymagałoby zgody Rady Nadzorczej. Takie

pojmowanie sprawy przekreśliłoby przecież ustawowe i statutowe uprawnienie Za-

rządu do kierowania bieżącą działalnością gospodarczą Spółdzielni, która z natury

rzeczy i na ogół ma podłoże lub powiązanie finansowe, co wymagałoby zwoływania

Rady Nadzorczej Spółdzielni dla podejmowania wszelkich bieżących i zwykłych ope-

ratywno-finansowych czynności Zarządu. Odrzucając taką wykładnię w tym zakresie

Sąd Najwyższy wyrokował w tej części reformatoryjnie na podstawie art. 393

15

KPC.

Pozostałe zarzuty kasacji są bezpodstawne. Wstępnie należało podkreślić, że

w skardze kasacyjnej sformułowane zostały wyłącznie zarzuty naruszenia prawa

materialnego, co powoduje, że spod kontroli kasacyjnej uchylają się ustalenia fak-

tyczne przyjęte za podstawę wydania zaskarżonego wyroku przez Sąd Apelacyjny.

W takiej sytuacji dla oceny kasacji miarodajny jest stan faktyczny przyjęty za pods-

tawę wydania zaskarżonego orzeczenia. Z dokonanych ustaleń faktycznych tego

Sądu wynikało, iż pozwany - już po odwołaniu go z funkcji Prezesa oraz po wypo-

wiedzeniu mu stosunku pracy - brał udział w podjęciu uchwały (którą należy uznać za

wadliwą) przez odwołany Zarząd powodowej Spółdzielni. Na podstawie tej uchwały

odwołany zarząd bezpodstawnie (bezprawnie) przyznał odwołanym członkom tego

gremium zaliczki na poczet przyszłych wynagrodzeń i to z kwoty przeznaczonej na

inny cel (wpłaty na rachunek bankowy powodowej Spółdzielni). Takie działanie było

również sprzeczne z dyspozycją art. 46 § 1 pkt 8 Prawa spółdzielczego i

postanowieniem § 51 pkt 11 Statutu Spółdzielni, kreujących wyłączną kompetencję

Rady Nadzorczej do podejmowania uchwał w sprawach czynności prawnych

dokonywanych między spółdzielnią a członkiem zarządu. Do takich czynności w

sferze prawa pracy należało przyznanie pozwanemu przez nieuprawnione gremium i

4

zrealizowanie „wypłaty” zaliczkowego wynagrodzenia za pracę, które było nadto

świadczeniem nienależnym w dacie podjęcia tych nieuprawnionych działań przez

odwołany zarząd, skoro - według ustaleń Sądu drugiej instancji - należne do dnia

rozwiązania stosunku pracy wynagrodzenie za pracę zostało pozwanemu wypłacone.

W takich okolicznościach nie mogło być kwestii, że na pozwanym ciążył obowiązek

zwrotu bezprawnie przyznanej i samowolnie pobranej kwoty zaliczki na za-

bezpieczenie jego ewentualnych przyszłych roszczeń o zapłatę wynagrodzenia. Od-

powiedzialność taka wynikała z umyślnego wyrządzenia szkody pracodawcy i po-

winna być kwalifikowana według reguł art. 122 KP, a nie z art. 124 KP, tak jak przyjął

(za Sądem pierwszej instancji) Sąd Apelacyjny, ponieważ ta norma zakłada legalne

powierzenie pracownikowi mienia z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się. W

konsekwencji tych rozważań nie może być zatem wątpliwości, że zaskarżony wyrok

w tej części odpowiada prawu. Taka sama była natura prawna i konsekwencje

pokrycia kosztów naprawy prywatnego samochodu osobowego przez pozwanego,

który w tym celu samowolnie i bezprawnie wydatkował środki finansowe powodowej

Spółdzielni, przez co z winy umyślnej wyrządził szkodę i był zobowiązany do jej na-

prawienia w pełnej wysokości (art. 122 KP).

W końcu, według wiążących ustaleń faktycznych Sądu Apelacyjnego, pozwa-

ny -pomimo wezwań pracodawcy - nie zwrócił drukarki „Panasonic”, którą pobrał w

dniu 19 listopada 1995 r. W tym zakresie obowiązek zwrotu powierzonego mienia

wynikał z treści art. 124 § 1 pkt 2 KP, który kreował odpowiedzialność pozwanego

pracownika za szkodę wynikającą z nierozliczenia się z powierzonego mu mienia

(drukarki, której nie zwrócił). Wbrew twierdzeniom kasacji odpowiedzialność z art.

124 KP opiera się na zasadzie domniemania winy pracownika, a ponadto nie zawsze

wymaga zawarcia umowy o odpowiedzialności materialnej. W przypadku poz-

wanego, jego odpowiedzialność wynikała z niezwrócenia pracodawcy pobranej (za-

kupionej) przezeń drukarki. Samo umorzenie postępowania karnego w tym zakresie

z powodu niewykrycia sprawców, nie ekskulpowało pozwanego, który nie rozliczył się

z powierzonego mu mienia mimo żądania pracodawcy.

Mając powyższe na uwadze, we wskazanych wyżej zakresach kasacja podle-

gała oddaleniu na podstawie art. 393

12

KPC.

========================================