I PKN 3/98

Wyrok z dnia 26 marca 1998 r.

I PKN 3/98

Zastosowanie określonego w art. 19 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o rad-

cach prawnych (Dz.U. Nr 19, poz. 145 ze zm.) trybu rozwiązania stosunku pracy

za wypowiedzeniem, dotyczy sytuacji, gdy radca prawny nieprawidłowo wyko-

nywał obowiązki wynikające z tej ustawy.

Przewodniczący SSN: Józef Iwulski, Sędziowie SN: Adam Józefowicz, Jerzy

Kwaśniewski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 26 marca 1998 r. sprawy z powództwa

Alicji-Teresy B. przeciwko Centrum Informatyki „Z.” SA w B. o odszkodowanie, na

skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 30 września 1997 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację powódki od

wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Białymstoku z dnia 22 maja 1997 r. [... i nie

obciążył powódki kosztami postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Białymstoku, po ponownym rozpoznaniu sprawy z

powództwa Alicji Teresy B. o przywrócenie do pracy w pozwanym Centrum Informa-

tyki „Z.” SA w B. lub zasądzenie od pozwanego odszkodowania z tytułu bezprawne-

go wypowiedzenia umowy o pracę, wyrokiem z dnia 22 maja 1997 r. oddalił to po-

wództwo.

Podstawę powołanego wyroku stanowią następujące ustalenia. Powódka zos-

tała zatrudniona przez pozwane Centrum Informatyki „Z.” na podstawie umowy o

pracę z dnia 1 września 1995 r. na stanowisku radcy prawnego - specjalisty do spraw

organizacyjnych. Obowiązywał ją czas pracy w godzinach od 8

00

do 16

00

, przy czym

nie wyodrębniono - bo nie można było tego zrobić - wykonywania obowiązków radcy

2

prawnego i obowiązków specjalisty do spraw organizacyjnych. Powódka nagminnie

spóźniała się do pracy, czym dezorganizowała działalność - zwłaszcza kierownictwa,

pozwanej spółki. Pracodawca pismem z dnia 29 października 1996 r. wypowiedział

powódce umowę o pracę ze skutkiem na dzień 31 stycznia 1997 r. wobec

nieprzestrzegania ustalonego w zakładzie czasu pracy. W ocenie Sądu Rejonowego,

podana przez zakład pracy podstawa wypowiedzenia umowy o pracę nie nasuwa

zastrzeżeń - jest rzeczywista, prawdziwa i zasadna. Wypowiedzenie umowy o pracę

wywołało wynikające z niego skutki prawne i nie zachodziła potrzeba skonsultowania

się w tej sprawie z właściwą dla powódki Okręgową Radą Izby Radców Prawnych.

Według Sądu Rejonowego, przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę z powódką nie

odnosiła się do nienależytego wykonywania obowiązków wynikających z ustawy o

radcach prawnych, co oznacza, że nie podlegał zastosowaniu art. 19 ust. 1 ustawy o

radcach prawnych.

Po rozpoznaniu apelacji powódki, Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Białymstoku wyrokiem z dnia 30 września 1997 r. zmienił zaskarżony

wyrok Sądu pierwszej instancji i zasądził od pozwanej Spółki Akcyjnej na rzecz po-

wódki kwotę 6759,99 zł z 46% w stosunku rocznym od 20 października 1996 r. i 35%

w stosunku rocznym od 1 stycznia 1997 r. i w wysokości ustawowej do dnia zapłaty.

Według Sądu drugiej instancji, Sąd pierwszej instancji nie popełnił żadnego błędu w

zakresie ustalonej podstawy faktycznej wyroku - zebrał wyczerpujący materiał dowo-

dowy i należycie go ocenił. W szczególności ze zgodnych zeznań świadków wynika,

że pracodawca miał podstawę zarzucenia powódce nieprzestrzegania ustalonego

czasu pracy. Ponadto powódka wykonywała umówioną pracę na dwóch stanowis-

kach i nie da się rozdzielić czasu przeznaczonego na wykonywanie przez nią czyn-

ności radcy prawnego oraz czynności specjalisty do spraw organizacji. Zaskarżony

apelacją wyrok narusza natomiast - zdaniem Sądu drugiej instancji - przepisy art. 18

ust. 2 i art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. Nr 19,

poz. 145 ze zm.). Jeżeli bowiem przyczyną wypowiedzenia umowy powódce zatrud-

nionej w charakterze radcy prawnego było naruszenie przez nią dyscypliny dotyczą-

cej czasu pracy, to należało tę przyczynę uznać za nienależyte wykonywanie obo-

wiązków radcy prawnego wynikających z ustawy o radcach prawnych i - zgodnie z

art. 19 ust. 1 powołanej ustawy - przed wypowiedzeniem umowy o pracę uzyskać

opinię Okręgowej Rady Izby Radców Prawnych. Brak zwrócenia się przez praco-

dawcę do właściwego organu samorządu radców prawnych o wydanie opinii, o której

3

mowa w powołanym przepisie powoduje, według Sądu Wojewódzkiego, wadliwość

wypowiedzenia uzasadniającą żądania pozwu w myśl art. 47

1

KP.

Od przedstawionego wyżej wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku ka-

sację wniosła pozwana Spółka zarzucając naruszenie prawa materialnego, polegają-

ce na wadliwym zastosowaniu art. 19 ustawy o radcach prawnych. Według wyrażo-

nego w kasacji stanowiska, przewidziany w powołanym przepisie tryb uzyskiwania

opinii organu samorządu radców prawnych nie dotyczy takich praw i obowiązków

radcy prawnego, które nie wynikają z ustawy o radcach prawnych, lecz z Kodeksu

pracy. Do takiego zakresu należy dyscyplina pracy oraz podporządkowanie organi-

zacji zatrudnienia do godzin pracy jednostki organizacyjnej zatrudniającej radcę

prawnego (art. 100 KP). Ponadto skarżący zarzucił naruszenie art. 455 KC w

związku z art. 481 KC przez zasądzenie na rzecz powódki odsetek od zasądzonej na

jej rzecz kwoty z tytułu odszkodowania od dnia 20 października 1996 r., chociaż po-

wódka zgłosiła roszczenie odszkodowawcze dopiero 30 października 1997 r. Kasa-

cja zawierała wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa

oraz rozstrzygnięcie o kosztach za instancję kasacyjną. Wniosek ewentualny zawarty

w kasacji dotyczył uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi

Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - zgodnie z jej art. 1 ust. 1 -

określa zasady wykonywania zawodu radcy prawnego oraz zasady organizacji i

działania samorządu radców prawnych. Uregulowania ustawy nie tworzą pełnego i

zamkniętego systemu określenia pozycji prawnej radcy prawnego. Dotyczą bowiem

„zasad” i to takich, które są swoiste dla „wykonywania zawodu” oraz dla „działania

samorządu”. Zakres ustawy o radcach prawnych stanowić powinien podstawową

przesłankę interpretacji jej przepisów szczegółowych, w tym art. 19 ust. 1, którego

dotyczy kasacja. Mieści się on w szerszej regulacji zasad wykonywania zawodu

radcy prawnego w ramach stosunku pracy (por. zwłaszcza art. 8 ust. 1 i art. 9-19

ustawy). W każdym z tych przepisów określona została pewna zasada, która radcy

prawnemu poddanemu reżimowi prawnemu prawa pracy zapewnia zakres upraw-

nień, który musi uwzględniać pracodawca. Są to instytucjonalne zabezpieczenia po-

4

zycji prawnej pracownika będącego radcą prawnym, których nie zapewnia pow-

szechne ustawodawstwo pracy.

Przechodząc po tych ogólnych uwagach na grunt stanu faktycznego sprawy

rozpoznawanej w granicach kasacji (art. 393

11

KPC) należy skoncentrować się na

ocenie zastosowanego przez pracodawcę trybu wypowiedzenia powódce umowy o

pracę „z powodu nieprzestrzegania czasu pracy”. Według ustaleń faktycznych Są-

dów obu instancji przedmiotowe wypowiedzenie powódce umowy o pracę stanowiło

uzasadnioną reakcję pracodawcy na wielokrotne naruszenie przez powódkę obo-

wiązującego ją - w ramach umówionego stosunku pracy - czasu pracy. Dla oceny

zasadności kasacji decydujące znaczenie ma to, że stan prawny w zakresie określe-

nia czasu pracy powódki w pozwanej Spółce w żadnym stopniu nie wynika z ustawy

o radcach prawnych, lecz z regulacji Kodeksu pracy skonkretyzowanych w umowie o

pracę. Wystarczające jest poprzestanie na tak ogólnie wyrażonej ocenie na tle za-

wartej w ustawie o radcach prawnych regulacji czasu pracy (art. 18), która nie odnosi

się do stanu faktycznego sprawy. W powołanym przepisie mowa jest bowiem o zali-

czaniu do czasu pracy radcy prawnego także czasu niezbędnego do załatwiania

spraw poza lokalem zatrudniającej jednostki organizacyjnej (art. 18 ust. 1), który nie

może być krótszy niż dwie piąte czasu pracy ustalonego w zawartej z radcą prawnym

umowie (art. 18 ust. 2). Żaden z tych warunków nie wchodził w rachubę w roz-

patrywanej sprawie, w której ustalono, że powódka spóźniała się do pracy bez

usprawiedliwionych powodów.

Skoro ocena zachowania się powódki jako nieprzestrzegania wynikającego z

umowy o pracę czasu pracy dokonywana była bez zastosowania przepisów ustawy o

radcach prawnych, to - należy podzielić stanowisko wyrażone w kasacji - że nie za-

chodziły warunki do zastosowania w sprawie art. 19 ustawy o radcach prawnych.

Przepis ten bowiem zapewnia udział samorządu radców prawnych w sytuacji, gdy

następuje „Rozwiązanie stosunku pracy za wypowiedzeniem z radcą prawnym przez

jednostkę organizacyjną z powodu nienależytego wykonywania obowiązków radcy

prawnego wynikających z przepisów niniejszej ustawy”. Przewidziane w art. 19 za-

sięganie opinii rady okręgowej izby radców prawnych stanowi szczególną regulację w

stosunku do powszechnego prawa pracy i ma zastosowanie tylko przy zachowaniu

określonych w ustawie o radcach prawnych warunków. Niezbędnym i expressis ver-

bis wyrażonym warunkiem zastosowania trybu rozwiązania stosunku pracy za wy-

powiedzeniem z radcą prawnym, według art. 19 ustawy o radcach prawnych, jest

5

stwierdzenie, że radca prawny nienależycie wykonywał obowiązki wynikające z za-

sad wykonywania zawodu w ramach stosunku pracy, odrębnie określone w ustawie o

radcach prawnych.

Z powyższych przyczyn wobec zasadności kasacji, uznając, że Sąd drugiej

instancji zmienił zaskarżony apelacją powódki wyrok Sądu Rejonowego z narusze-

niem prawa materialnego, Sąd Najwyższy orzekł w myśl art. 393

15

KPC. O kosztach

postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 102 KPC.

========================================