I PKN 548/97

Wyrok z dnia 2 kwietnia 1998 r.

I PKN 548/97

W sporze o odprawę pieniężną dochodzoną przez zarządcę komisarycz-

nego, legitymowane biernie jest przedsiębiorstwo, w którym sprawował on za-

rząd.

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef

Iwulski, Walerian Sanetra (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 1998 r. sprawy z powódz-

twa Zygmunta J. przeciwko Przedsiębiorstwu Sprzętu i Komunikacji „T.-K.” w likwi-

dacji w B. o odprawę, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódz-

kiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu z dnia 4 września 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Pozwane Przedsiębiorstwo Sprzętu i Komunikacji „T.-K.” w likwidacji w B.,

wniosło kasację od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo-

łecznych w Opolu z dnia 4 września 1997 r. [...], którym Sąd ten zmienił wyrok Sądu

Rejonowego-Sądu Pracy w Brzegu z dnia 28 maja 1997 r. [...], w ten sposób, że za-

sądził na rzecz Zygmunta J. kwotę 5.500 zł z ustawowymi odsetkami od 1 grudnia

1996 r.

Powód Zygmunt J. domagał się zasądzenia od pozwanego Przedsiębiorstwa

Sprzętu i Komunikacji „T.-K.” w likwidacji w B. kwoty 5.550 zł tytułem odprawy, pod-

nosząc w uzasadnieniu, że wyłączną przyczyną rozwiązania z nim stosunku pracy na

stanowisku zarządcy komisarycznego, były zmiany organizacyjne polegające na

zaprzestaniu procesu naprawczego i wszczęciu postępowania likwidacyjnego przed-

siębiorstwa. Uchwałą Zarządu Miasta B. [...] z dnia 6 grudnia 1995 r. został on od-

wołany ze stanowiska pracownika pełniącego obowiązki dyrektora oraz zastępcy

2

dyrektora Przedsiębiorstwa Sprzętu i Komunikacji „T.-K.” w B. w związku z wyzna-

czeniem go do sprawowania zarządu komisarycznego przedsiębiorstwa (po rozwią-

zaniu stosunku pracy na zasadzie porozumienia stron). Uchwałą [...] Zarządu Miasta

z tej samej daty ustanowiono zarząd komisaryczny nad przedsiębiorstwem i wyzna-

czono powoda do jego sprawowania z dniem 6 grudnia 1995 r. z wynagrodzeniem

miesięcznym brutto 2.400 zł. Dnia 6 grudnia 1995 r. Zarząd Miasta B., reprezento-

wany przez Burmistrza Miasta, zawarł z powodem umowę o pracę na czas określony

od dnia 6 grudnia 1995 r. do dnia 31 grudnia 1996 r., na podstawie której powód zos-

tał zatrudniony na stanowisku zarządcy komisarycznego przedsiębiorstwa. W

umowie postanowiono, iż Zarząd Miasta może w każdym czasie uchylić zarząd ko-

misaryczny nad przedsiębiorstwem i odwołać osobę sprawującą zarząd, przy czym

odwołanie będzie równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę. Dnia 22 sierp-

nia 1996 r. Zarząd Miasta B. uchwałą [...] uchylił zarząd komisaryczny z dniem 23

sierpnia 1996 r. i postawił przedsiębiorstwo w stan likwidacji. Tego samego dnia za-

rząd Miasta B. odwołał powoda ze stanowiska zarządcy komisarycznego z dniem 23

sierpnia 1996 r. Burmistrz Miasta B. odwołał powoda ze stanowiska zarządcy komi-

sarycznego z dniem 23 sierpnia 1996 r. ze stosownym okresem wypowiedzenia

upływającym w dniu 30 listopada 1996 r.

Rozpoznając apelację powoda Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyja-

śnił, że zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych za-

sadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących

zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze

zm.), pracownikowi, z którym został rozwiązany stosunek pracy z przyczyn ekono-

micznych lub w związku ze zmianami organizacyjnymi, produkcyjnymi lub technolo-

gicznymi, przysługuje odprawa pieniężna. Przepis ten ma zastosowanie z mocy art.

10 ustawy z 28 grudnia 1989 r. także do indywidualnych decyzji o zwolnieniu pra-

cowników, o ile wspomniane wyżej przyczyny stanowią wyłączny powód uzasadnia-

jący rozwiązanie stosunku pracy. Przepisy ustawy stosuje się przy tym także do zak-

ładów pracy w przypadku zgłoszenia ich upadłości lub likwidacji (art. 1 ust. 1 ustawy

z 28 grudnia 1989 r.). W rozpoznawanej sprawie przyczyną rozwiązania stosunku

pracy powoda było rozpoczęcie procesu likwidacyjnego. Okoliczność ta, wymieniona

w art. 1 ust. 2 ustawy z 28 grudnia 1989 r., stanowi samodzielną i dalej idącą przy-

czynę, aniżeli okoliczności wymienione w ustępie 1 tego przepisu. Przyczyna ta nie

była przy tym między stronami sporna i wykazana została stosownymi dokumentami

3

[...]. W przypadku ogłoszenia likwidacji zakładu pracy umowa o pracę zawarta na

czas określony lub na czas wykonywania określonej pracy może być rozwiązana

przez każdą ze stron za dwutygodniowym wypowiedzeniem (art. 41

1

KP). Dlatego też

ustawa z 28 grudnia 1989 r. osobno kwestii tej nie reguluje, a do rozwiązanych w

tych warunkach umów terminowych, które zostały przez pracodawcę rozwiązane z

zachowaniem ustawowego okresu wypowiedzenia przed nadejściem uzgodnionego

terminu końcowego, reguła ta ma pełne zastosowanie (por. wyrok Sądu Apelacyjne-

go w Łodzi z dnia 19 kwietnia 1996 r., III Ur 96/96, OSP 1/1997 r., poz. 23). Bez

znaczenia jest przy tym okres czasu, jaki oddzielał datę rozwiązania stosunku pracy

od daty, do której trwać miała umowa terminowa, czy też przyczyny podjęcia decyzji

o likwidacji pracodawcy. Nie ma też znaczenia przejściowy charakter stanowiska

zarządcy komisarycznego przedsiębiorstwa, wyznaczonego na podstawie przepisów

art. 65-69 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych

(jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 ze zm.), gdyż na gruncie przepisów

prawa pracy zarządca taki jest pracownikiem zatrudnionym na podstawie umowy o

pracę, pozostającym w stosunku pracy (art. 22 KP).

W kasacji podniesiony został zarzut naruszenia art. 1 ust. 2, art. 8 ust. 1 oraz

art. 10 ustawy z 28 grudnia 1989 r. w związku z przepisami art. 65, 66, 69 oraz 70

ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Ponadto postawiono zarzut „naruszenia

przepisów postępowania, gdyż powód nie był pracownikiem pozwanego, przez co

pozwany nie był legitymowany biernie do udziału w sprawie”. W uzasadnieniu kasacji

argumentuje się, że w zaskarżonym wyroku pominięto „fakt rozwiązania przez

powoda stosunku pracy na zasadzie porozumienia stron z dotychczasowym zakła-

dem pracy w celu objęcia funkcji zarządcy komisarycznego”. „Powód nie był już pra-

cownikiem przedsiębiorstwa, nad którym wyznaczono zarządcę komisarycznego, a w

późniejszej perspektywie po uchyleniu zarządu komisarycznego postawionego w

stan likwidacji”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie zasługuje na uwzględnienie. W istocie - mimo wymienienia w pe-

titum kasacji licznych przepisów - sprowadza się ona, co wynika z jej uzasadnienia,

do postawienia zarzutu, iż pozwane przedsiębiorstwo nie pozostawało z powodem,

jako zarządcą komisarycznym w stosunku pracy, z jednoczesną sugestią, iż jego

4

pracodawcą był organ założycielski. Ponieważ powód nie był pracownikiem pozwa-

nego przedsiębiorstwa, to wobec tego w związku z rozwiązaniem z nim stosunku

pracy, nie mogła się mu od niego należeć się odprawa przewidziana w art. 8 ustawy

z 28 grudnia 1989 r. W kasacji nie podnosi się przy tym, że brak było podstaw dla

uznania, iż rozwiązanie z powodem stosunku pracy nastąpiło z innych przyczyn ani-

żeli określone w art. 1 ustawy z 28 grudnia 1989 r., stąd też kwestią tą w ramach

postępowania kasacyjnego, Sąd Najwyższy się nie zajmował. Sąd Najwyższy orzeka

bowiem w granicach kasacji (art. 393

11

KPC), a te wyznaczone są w szczególności

przez określone w niej podstawy (konkretne przepisy, których naruszenie się zarzu-

ca) oraz ich uzasadnienie (art. 393

3

KPC).

W myśl art. 66 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych organ zało-

życielski wyznacza i odwołuje osobę sprawującą zarząd komisaryczny. Osoba spra-

wująca zarząd komisaryczny przejmuje przy tym - poza pewnymi wyjątkami - kom-

petencje organów przedsiębiorstwa (art. 66 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach pańs-

twowych). Przepisy te prowadzą do wniosku, iż osoba sprawująca zarząd ko-

misaryczny jest pracownikiem przedsiębiorstwa, który w szczególności przejmuje

obowiązki jego dyrektora; dyrektor zostaje odwołany przez organ założycielski w ra-

zie ustanowienia zarządu komisarycznego (art. 66 ust. 2 ustawy o przedsiębiors-

twach państwowych). Wprawdzie z art. 66 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach pańs-

twowych wynika, iż zarządca komisaryczny jest „wyznaczany”, a nie powoływany,

jednakże cały kontekst regulacji postępowania naprawczego wskazuje na trafność

poglądu, że zarządca komisaryczny jest nie tylko pracownikiem zarządzanego przez

niego przedsiębiorstwa (przejmując funkcje dyrektora przedsiębiorstwa i organów

samorządu załogi), ale że nawiązanie stosunku pracy następuje w drodze powołania,

czy „wyznaczenia”, do którego mają zastosowanie przepisy o powołaniu z Kodeksu

pracy (art. 68 i nast.). Według Sądu drugiej instancji powoda ze stroną pozwaną

łączyła umowa o pracę, co nie jest słusznym stanowiskiem, lecz jednocześnie jest

bez znaczenia dla trafności przyjętego rozstrzygnięcia. Wprawdzie z powodem

zawarto umowę o pracę, ale jednocześnie nie zamieszczono w niej postanowienia, iż

stosuje się do niej przepisy Kodeksu pracy odnoszące się do stosunku pracy nawią-

zanego na podstawie powołania. Umowę tę poprzedzał przy tym akt „wyznaczenia”

na stanowisko zarządcy komisarycznego, który bądź powinien być traktowany jako

powołanie, w rozumieniu Kodeksu pracy, bądź też jako akt równoznaczny (zrówna-

ny) - z mocy art. 66 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych - z aktem po-

5

wołania. To zaś oznacza, że zawarta przez powoda umowa o zatrudnienie w cha-

rakterze zarządcy komisarycznego w istocie jedynie doprecyzowywała warunki sto-

sunku pracy nawiązanego w następstwie „wyznaczenia” powoda na stanowisko za-

rządcy komisarycznego. Niezależnie jednakże od oceny podstawy nawiązania sto-

sunku pracy z powodem - zdaniem Sądu Najwyższego - między innymi z uwagi na

okoliczność, iż powód pracę wykonywał w przedsiębiorstwie i na jego rzecz, że

przedsiębiorstwo nie stało się podmiotem podporządkowanym organowi założyciels-

kiemu (nadal do niego miała zastosowanie zasada samodzielności i samofinanso-

wania się) oraz że w istocie jego zadania nie odbiegały od powinności ciążących na

dyrektorze przedsiębiorstwa, który powszechnie jest uważany za jego pracownika,

nie ma podstaw do kwestionowania twierdzenia - przyjętego przez oba Sądy - iż po-

zostawał on w stosunku pracy z zarządzanym przez niego przedsiębiorstwem.

Warto przy tym wspomnieć, że także w przypadku likwidatora przedsiębiors-

twa państwowego - choć przesłanki dla takiej tezy są znacznie słabsze - Sąd Naj-

wyższy przyjmuje, iż z reguły jest on pracownikiem przedsiębiorstwa podlegającego

likwidacji (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 1995 r., I PZP 22/95,

OSNAPiUS 1996 nr 13, poz. 180; wyrok z dnia 19 grudnia 1996 r., I PKN 31/96,

OSNAPiUS 1997 nr 15, poz. 271). W tym stanie rzeczy twierdzenie kasacji, iż poz-

wane przedsiębiorstwo nie było legitymowane biernie w sprawie, nie mogło się ostać.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393

12

KPC orzekł

jak w sentencji.

========================================