I PKN 8/98

Wyrok z dnia 2 kwietnia 1998 r.

I PKN 8/98

Występujące w § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27

grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skiero-

wanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i

usług związanych z eksportem (jednolity tekst: Dz.U. z 1990 r. Nr 44, poz. 259

ze zm.) pojęcie potrzeb organizacyjno-produkcyjnych obejmuje tylko potrzeby

realne (obiektywne), które ujawniły się po nawiązaniu przez strony umowy o

pracę, a przy tym ich powstanie było niezależne od pracodawcy i miało charak-

ter bezwarunkowy.

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef

Iwulski, Walerian Sanetra (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 1998 r. sprawy z powódz-

twa Jana Z. przeciwko „M.-Z.” Holding SA w Z. o przywrócenie do pracy, na skutek

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Katowicach z dnia 29 lipca 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację i zasądził od strony pozwanej na rzecz Jana Z. kwotę 375

zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Pozwany „M.-Z.” Holding SA w Z. wniósł kasację od wyroku Sądu Wojewódz-

kiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 29 lipca 1997 r.

[...], którym Sąd ten zmienił wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Zabrzu z dnia 21

marca 1997 r. [...] w ten sposób, że zasądził od strony pozwanej na rzecz Jana Z.

kwotę 8.786,36 zł.

Powód domagał się przywrócenia go do pracy w pozwanym zakładzie pracy

oraz zasądzenia na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych. Nas-

2

tępnie, pismem procesowym z dnia 30 października 1996 r. rozszerzył żądanie poz-

wu, domagając się nadto zasądzenia od strony pozwanej na jego rzecz odszkodo-

wania za czas pozostawania bez zatrudnienia [...]. Jako uzasadnienie powództwa

powód podał, że strony łączyła umowa o pracę zawarta w dniu 17 maja 1996 r. na

czas określony, tj. do 30 kwietnia 1997 r. Powód był zatrudniony na stanowisku kie-

rownika zabezpieczenia technicznego produkcji na kontrakcie zagranicznym: Cze-

chy-K. [...]. W dniu 4 lipca 1996 r. powodowi zostało wręczone wypowiedzenie

umowy o pracę z terminem 14-dniowym, motywowane brakiem możliwości rozbudo-

wy struktury organizacyjnej w związku z „niepozyskaniem” nowych kontraktów w re-

jonie „K.-L.”. Powód uważał to wypowiedzenie za nieuzasadnione i niezgodne z pra-

wem, ponieważ nie przeprowadzono konsultacji związkowej, a ponadto oświadczenie

woli zostało mu doręczone w okresie korzystania przez niego ze zwolnienia le-

karskiego. Strona pozwana, domagając się oddalenia powództwa argumentowała, że

w umowie o pracę zawartej z powodem wyraźnie zastrzeżono, iż strony mają prawo

do wcześniejszego rozwiązania umowy w trybie i na warunkach określonych w roz-

porządzeniu Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i

obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji bu-

downictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (jednolity tekst: Dz.U. z

1990 r. Nr 44, poz. 259 ze zm.). W myśl § 6 tego rozporządzenia pozwany mógł

wcześniej rozwiązać umowę o pracę za jej dwutygodniowym wypowiedzeniem, z

uwagi na to, iż było to uzasadnione potrzebami organizacyjno-produkcyjnymi budowy

eksportowej w związku z brakiem zamówień w rejonie „K.-L.”.

Rozpoznając apelację powoda Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych stwier-

dził, że Sąd pierwszej instancji przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodo-

we, wysnuł jednakże z niego niewłaściwe wnioski. Z jego ustaleń wynika, że strony

zawarły w dniu 17 maja 1996 r. umowę o pracę na czas oznaczony od 19 maja 1996

r. do 30 kwietnia 1997 r. Zgodnie z zawartymi w niej postanowieniami powód miał

być zatrudniony na budowie zagranicznej na stanowisku kierownika zabezpieczenia

technicznego produkcji przy realizacji kontraktu „Czechy-K.” [...]. Kontrakt ten, co

wynika ze zgodnych oświadczeń stron, był realizowany zgodnie z jego pierwotnymi

założeniami i w czasie w nim przewidzianym.

Zgodnie z postanowieniami zawartymi w § 6 ust. 1 rozporządzenia z 27 grud-

nia 1974 r. wcześniejsze rozwiązanie umowy o pracę, o której mowa w jego § 2 ust.

4, może nastąpić za dwutygodniowym wypowiedzeniem, gdy jest to uzasadnione

3

potrzebami organizacyjno-produkcyjnymi budowy eksportowej. Skoro zaś w kontrak-

cie „Czechy-K.” [...], do którego realizacji powód został zatrudniony, nie nastąpiły

żadne zmiany i jego realizacja przebiegała w sposób niezmieniony, nie ma podstaw

do przyjęcia, że zachodziła potrzeba organizacyjno-produkcyjna uzasadniająca ko-

nieczność wypowiedzenia powodowi umowy o pracę. Niewygranie przez stronę poz-

waną konkursu na zawarcie dalszych kontraktów nie może stanowić podstawy dla

ponoszenia przez powoda negatywnych konsekwencji braku powodzenia w stara-

niach o nowe umowy. Powód wywiązywał się przy tym należycie z powierzonych mu

obowiązków pracowniczych, a ponadto w związku z zawarciem ze stroną pozwaną

umowy o pracę za granicą musiał zmienić swoje dotychczasowe plany. Stąd też

wcześniejsze rozwiązanie z nim tej umowy stanowi dla niego dużą dolegliwość.

Na tej podstawie Sąd drugiej instancji uznał, że wypowiedzenie powodowi

umowy o pracę było bezzasadne w rozumieniu art. 45 KP i wobec tego na zasadzie

art. 50 § 3 KP zasądził na jego rzecz odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego

wynagrodzenia za pracę.

W kasacji strona pozwana postawiła zaskarżonemu przez nią wyrokowi za-

rzut, iż narusza on przepis art. 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 27

grudnia 1974 r. przez przyjęcie, że wcześniejsze rozwiązanie z powodem umowy o

pracę nie było uzasadnione potrzebami organizacyjno-produkcyjnymi budowy eks-

portowej. W konsekwencji tego postawiony został także zarzut naruszenia art. 50 § 3

KP, gdyż stanowił on bezpośrednią podstawę zasądzenia na rzecz powoda odszko-

dowania (w następstwie oceny, iż doszło do wypowiedzenia powodowi umowy o

pracę zawartej na czas określony z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu tego

typu umów).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty kasacji nie są trafne. Wynikają one częściowo z błędnej wykładni § 6

ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 27 grudnia 1974 r., a częściowo łączą

się z okolicznościami faktycznymi przytaczanymi w kasacji, które jednakże nie były

przedmiotem ustaleń ani Sądu Pracy ani też Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych. To zaś oznacza - przy braku zarzutów kasacji co do wadliwości stwierdzeń

zaskarżonego wyroku w zakresie jego podstawy faktycznej - że nie mogą one być

brane pod rozwagę przez Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym, niezależnie

4

od tego, że nawet ich uwzględnienie nie mogłoby zmienić poglądu co do trafności

rozstrzygnięcia wydanego przez Sąd drugiej instancji. Sąd Najwyższy związany jest

bowiem granicami kasacji (art. 393

11

KPC), a te wyznaczone są głównie przez spo-

sób określenia w niej jej podstaw, (tj. wskazane przepisy prawa materialnego lub

procesowego, które według składającego kasację zostały naruszone w zaskarżonym

wyroku - art. 393

1

KPC) oraz ich uzasadnienia (art. 393

3

KPC).

Przepis § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 27 grudnia 1974 r. nie może być

interpretowany w sposób rozszerzający, gdyż ustanawia on wyjątek od zasady, iż

umowy o pracę na czas określony (a także umowy o pracę na wykonanie określonej

pracy) nie mogą być - przed upływem ustalonego terminu ich rozwiązania - wypo-

wiadane przez strony. Przeciwko rozszerzającej wykładni tego przepisu przemawia

także i to, iż wprowadza on odstępstwo od ogólnego założenia tylko w interesie pra-

codawcy, nie przewidując wypowiedzenia umowy przez pracownika. W istocie zaś

kasacja opiera się na założeniu, że przepis § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 27

grudnia 1974 r. powinien być interpretowany w sposób rozszerzający, zgodnie z in-

teresem pracodawcy. Przewiduje on możliwość wcześniejszego rozwiązania umowy

o pracę zawartej na czas określony, gdy jest to uzasadnione potrzebami organiza-

cyjno-produkcyjnymi budowy (usługi) eksportowej. Są to potrzeby, które są następs-

twem zmian w zakresie organizacji oraz produkcji i wobec tego nie mogą być łączone

z właściwościami czy umiejętnościami pracownika, gdyż mają one istnieć po stronie

pracodawcy, a przy tym muszą powstać dopiero po nawiązaniu z nim umowy o

pracę. Wykluczone jest natomiast - tak jak czyni to strona pozwana - powoływanie w

charakterze przyczyn organizacyjno-produkcyjnych okoliczności, które istnieją w

chwili nawiązywania z pracownikiem umowy o pracę, nawet jeżeli są to swoiste przy-

czyny „warunkowe”, tj. sprowadzają się do ewentualności, iż może nie dojść do za-

warcia planowanych przez stronę nowych kontraktów. Pracodawca nie może prze-

rzucać na pracownika ryzyka związanego z przewidywanym brakiem sukcesu w po-

szukiwaniu nowych kontraktów. Dotyczy to zwłaszcza przypadku, gdy praca wyko-

nywana jest za granicą, z czym z reguły łączą się i dla pracownika i jego rodziny

różnego rodzaju zasadnicze zmiany sytuacji bytowej i utrudnienia. W tym stanie rze-

czy należy przyjąć, że przewidziana w § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 27 grudnia

1974 r. formuła „uzasadnienia potrzebami organizacyjno-produkcyjnymi” pojmowana

powinna być w ten sposób, iż obejmuje ona tylko te sytuacje, które powstają po na-

wiązaniu umowy o pracę przez pracodawcę i stanowią dla niego pewne zaskoczenie

5

(są dla niego nieoczekiwane). Natomiast jeżeli pracodawca z góry przewiduje jakieś

trudności w realizacji nawiązanego kontraktu, które mogą spowodować brak zapo-

trzebowania na pracę danego pracownika, to powinien zaproponować pracownikowi

zawarcie umowy o pracę na taki okres, który te ewentualne trudności by uwzględniał.

Z ustaleń dokonanych w toku postępowania dowodowego w rozpoznawanej sprawie

nie wynika, by pracodawca proponował powodowi zawarcie umowy o pracę na

krótszy okres, a mianowicie tylko do chwili wyjaśnienia się sprawy uzyskania przez

stronę pozwaną nowych zamówień, (z ewentualnością jej przedłużenia), co mogło

mieć wpływ na decyzję powoda o podjęciu pracy w Czechach. Strona pozwana

uznała natomiast, iż może ryzykiem niepowodzeń prowadzonych pertraktacji

obarczyć pracownika, przyjmując rozszerzającą wykładnię § 6 ust. 1 pkt 1 rozporzą-

dzenia z 27 grudnia 1974 r. Wykładnia taka jest jednakże niedopuszczalna.

Uwzględniając wskazane wyżej założenia ogólne, a także wnioski wypływające z

analizy językowo-logicznej tego przepisu, należy przyjąć, że pojęcie potrzeb organi-

zacyjno-produkcyjnych obejmuje tylko potrzeby realne (obiektywne), które ujawniły

się po nawiązaniu przez strony umowy o pracę, a przy tym są niezależne od praco-

dawcy i mają charakter bezwarunkowy. W przypadku powoda przyczyna wypowie-

dzenia mu umowy o pracę - jakkolwiek w postaci warunkowej - istniała już w chwili

nawiązywania z nim umowy o pracę (zwłaszcza jeżeli przyjąć wyjaśnienia zawarte w

uzasadnieniu kasacji, iż celem jego zatrudnienia było przygotowanie zaplecza orga-

nizacyjnego dla przyszłego kontraktu), a to oznacza, iż nie mieści się ona w pojęciu

uzasadnienia z § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 27 grudnia 1974 r.

Kierując się powyżej wskazanym rozumowaniem Sąd Najwyższy na podstawie

art. 393

12

KPC oraz art. 98 KPC orzekł jak w sentencji.

========================================