III ZP 2/98

Uchwała z dnia 1 kwietnia 1998 r.

III ZP 2/98

Przewodniczący SSN: Barbara Wagner, Sędziowie SN: Stefania Szymańska,

Maria Tyszel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka

w sprawie z wniosku Jerzego C. - Gospodarstwo Rolne D. przeciwko Zakładowi

Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R. o zwrot należności wypłaconych świad-

czeń, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 1 kwietnia 1998 r. zagadnienia

prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych w Katowicach postanowieniem z dnia 22 grudnia 1997 r. [...] do rozstrzygnięcia

w trybie art. 390 KPC

Czy w razie przejęcia zakładu pracy przez inny zakład pracy w trybie art. 23

1

§

2 KP (w brzmieniu przed zmianą wprowadzoną ustawą z dnia 2.II.1996 r. o zmianie

ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw - Dz. U. Nr 24, poz. 110)

„pracownik zmienia pracę” w rozumieniu § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Mi-

nistrów z dnia 6.VI.1983 r. w sprawie zasad obliczania zasiłków z ubezpieczenia

społecznego oraz pokrywania wydatków na te zasiłki (Dz. U. Nr 33, poz. 157 ze zm.),

a w konsekwencji czy do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego

uwzględnia się tylko wynagrodzenie uzyskane przez niego w zakładzie pracy, w któ-

rym powstało prawo do zasiłku (zakładzie przejmującym), czy też wynagrodzenie

uzyskane w okresie zatrudnienia w zakładzie przejmowanym, z uwagi na trwałość

stosunku pracy ?

podjął następującą uchwałę:

Przepis § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 czerwca

1983 r. w sprawie zasad obliczania zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz

pokrywania wydatków na te zasiłki (Dz. U. Nr 33, poz. 157 ze zm.) nie ma zas-

tosowania do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego pracownika

2

wówczas, gdy zmiana pracodawcy nastąpiła na podstawie art. 23

1

§ 2 KP w

brzmieniu obowiązującym do dnia 1 czerwca 1996 r.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach posta-

nowieniem z dnia 22 grudnia 1997 r. [...], przedstawił na podstawie art. 390 § 1 KPC,

do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne powstałe przy rozpa-

trywaniu apelacji od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo-

łecznych w Katowicach Ośrodka Zamiejscowego w Rybniku [...]. Zagadnienie to,

przytoczone w sentencji uchwały, zrodziło się na tle następującego stanu faktycz-

nego:

Decyzją z dnia 29 listopada 1994 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R.

zobowiązał Jerzego C., dzierżawcę Gospodarstwa Rolnego D., do zwrotu nienależ-

nych zasiłków chorobowych i rodzinnych w łącznej kwocie 1.342,32 zł wypłaconych

zatrudnionym pracownikom.

W odwołaniu od tej decyzji ubezpieczony domagał się jej zmiany przez nieob-

ciążanie go zwrotem wypłaconych świadczeń podnosząc, że wypłaty zasiłków cho-

robowych dokonał w wysokości zgodnej z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów

z dnia 6 czerwca 1983 r. w sprawie zasad obliczania zasiłków z ubezpieczenia

społecznego oraz pokrywania wydatków na te zasiłki (Dz. U. Nr 33, poz. 175) przyj-

mując za podstawę wymiaru ich obliczenia wynagrodzenie uprawnionych pracowni-

ków, wypłacone im za okres trzech miesięcy kalendarzowych poprzedzających mie-

siąc, w którym powstało prawo do zasiłku.

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania uważając, że jeżeli zakład pracy

ulega restrukturyzacji, w wyniku której powstają nowe zakłady pracy - zakłady te po-

winny mieć nadane nowe numery kont, w związku z czym pracowników w tych za-

kładach należy traktować jako nowo zatrudnionych i przy ustalaniu podstawy wy-

miaru zasiłku chorobowego można przyjąć wyłącznie wynagrodzenie uzyskane przez

tych pracowników w nowym zakładzie pracy.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach Ośro-

dek Zamiejscowy w Rybniku wyrokiem z dnia 18 listopada 1996 r. [...] zmienił zas-

karżoną decyzję o tyle, że obniżył kwotę nadpłaty ustalonej przez organ rentowy z

3

kwoty 1.342,32 zł. do 1.143,97 zł i oddalił odwołanie w pozostałej części. Z uzasad-

nienia tego wyroku wynika, że Sąd dokonał sprawdzenia prawidłowości zaskarżonej

decyzji pod względem rachunkowym, akceptując opinię biegłego, a pomijając, że

przedmiotem zaskarżenia była podstawa prawna, a nie wysokość nadpłaty ustalonej

w zaskarżonej decyzji.

Rozpatrując przedstawione zagadnienie prawne Sąd Najwyższy wziął pod

uwagę, co następuje:

W uzasadnieniu swego postanowienia Sąd Apelacyjny podkreślił, że jest poza

sporem, iż wnioskodawca Jerzy C. przejmując w dzierżawę Gospodarstwo Rolne D.

przejął również, w trybie art. 23

1

§ 2 KP (w brzmieniu obowiązującym przed zmianą

wprowadzoną ustawą z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o

zmianie niektórych ustaw - Dz. U. Nr 24, poz. 110), zwanej dalej ustawą o zmianie

KP, 35 zatrudnionych w tym gospodarstwie pracowników. Przejęcie to nastąpiło na

dotychczasowych warunkach, bez zawierania z nimi nowych umów o pracę, bez

zmiany warunków pracy i płacy.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pie-

niężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity

tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm. - w brzmieniu obowiązującym przed

zmianą wprowadzoną ustawą z dnia 3 lutego 1995 r. o zmianie ustawy o świadcze-

niach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa

oraz o zmianie ustawy - Kodeks pracy - Dz. U. Nr 16, poz. 77) podstawę wymiaru

zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone pra-

cownikowi za okres 3 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym

powstało prawo do zasiłku. Zasada ta została powtórzona w § 1 pkt 1 rozporządze-

nia Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 1983 r. w sprawie zasad obliczania zasiłków z

ubezpieczenia społecznego oraz pokrywania wydatków na te zasiłki (Dz. U. Nr 33,

poz. 157 ze zm.), obowiązującego do dnia 28 lutego 1995 r. zwanego dalej rozpo-

rządzeniem. Wyjątki od tej zasady są wyraźnie określone w następnych przepisach:

w myśl § 5 ust. 1 pkt 2 tego rozporządzenia jeżeli w okresie, z którego wynagrodze-

nie przyjmuje się do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego pracownik

zmienił pracę - uwzględnia się tylko wynagrodzenie uzyskane przez niego w zakła-

dzie pracy, w którym powstało prawo do zasiłku.

4

Wątpliwości Sądu Apelacyjnego zrodziły się w związku z tym przepisem oraz

art. 23

1

§ 2 KP (w brzmieniu przed wejściem w życie ustawy o zmianie KP) stanowią-

cym, że w razie przejęcia zakładu pracy w całości lub w części przez inny zakład,

staje się on stroną w stosunkach pracy z pracownikami przejętego zakładu, w szcze-

gólności czy zmiana pracodawcy w takich okolicznościach jest równoznaczna ze

„zmianą pracy” w rozumieniu przytoczonego wyżej § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Sąd Apelacyjny podkreślił w uzasadnieniu, że w orzecznictwie Sądu Najwyż-

szego ukształtował się pogląd, że w razie przejęcia zakładu pracy w trybie art. 23

1

KP wejście nowego zakład w pracy w prawa i obowiązki objęte stosunkiem pracy z

pracownikami przejmowanego zakładu, następuje z mocy samego prawa i jest nie-

zależne od uregulowania tej kwestii w umowie cywilnoprawnej stanowiącej podstawę

przejęcia (wyroki: z dnia 28 września 1990 r., I PR 251/90 - OSNCP z 1992 z. 5 poz.

78; z dnia 6 stycznia 1995 r., I PRN 116/94 OSNAPiUS 1995 nr 12 poz. 145 oraz z

dnia 17 maja 1995 r., I PRN 9/95 - OSNAPiUS 1995 nr 20 poz. 248). W orzecze-

niach tych Sąd Najwyższy podkreślił, że przepis art. 23

1

§ 2 KP normujący status

prawny pracowników w sytuacji przejęcia zakładu pracy (w całości lub w części)

przez inny zakład pracy wyraża zasadę trwałości stosunku pracy, polegającą na obo-

wiązku zatrudnienia pracowników przejmowanego zakładu przez zakład przejmujący

i stanowi lex specialis w stosunku do art. 11 KP. Oznacza to, że zakład przejmujący

staje się z mocy prawa pracodawcą przejętych wraz zakładem pracowników, bez

potrzeby zawierania z nimi nowych umów o pracę.

Sąd Najwyższy, w składzie rozstrzygającym przedstawione zagadnienie

prawne, podziela poglądy wyrażone w powołanym orzecznictwie i nie widzi podstaw

do przyjęcia, w sprawach o świadczenia z zakresu ubezpieczeń społecznych, od-

miennej wykładni art. 23

1

§ 2 KP (w jego brzmieniu obowiązującym przed dniem 1

czerwca 1996 r.). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w gramatycznej wykładni

przepisu § 5 ust. 1 pkt 2 omawianego rozporządzenia, zgodnie z którym w podstawie

wymiaru zasiłku chorobowego uwzględniało się tylko wynagrodzenie uzyskane przez

pracownika w tym zakładzie pracy, w którym powstało prawo do zasiłków wówczas,

gdy pracownik zmienił pracę w okresie, z którego wynagrodzenie przyjmuje się do

ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego. Użycie strony czynnej w sformu-

łowaniu „pracownik zmienił pracę”, oznacza, że wskazany w tym przepisie sposób

ustalania podstawy wymiaru zasiłku chorobowego stosuje się wówczas, gdy zmiana

pracy nastąpiła z inicjatywy pracownika względnie z jego czynnym udziałem, zgodnie

5

z jego wolą, bowiem, w tym kontekście, poprzez „zmianę pracy” należy rozumieć

zmianę pracodawcy czyli, że to pracownik zmienił pracodawcę. Skoro zatem zmiana

pracodawcy w trybie art. 23

1

KP następowała w wyniku zmian zachodzących po

stronie pracodawcy, bez indywidualnego udziału poszczególnych pracowników, brak

jest podstaw do uznania, że w takiej sytuacji pracownik przejętego zakładu pracy

„zmienił pracę” w rozumieniu § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Także wykładnia funk-

cjonalna tego przepisu przemawia za takim jego rozumieniem. Celem tego uregulo-

wania było to, aby zmiana wynagrodzenia pracownika (w wyniku zmiany pracy) miała

maksymalnie szybkie odzwierciedlenie w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego.

Sąd Apelacyjny uzasadniając swe wątpliwości przytoczył pogląd przedstawi-

ciela Ministerstwa Pracy i Polityki Socjalnej, że w razie przekształcenia się zakładu

pracy w inny zakład pracy lub podziału zakładu podstawę wymiaru zasiłku chorobo-

wego stanowi wynagrodzenie wypłacone pracownikowi w tym zakładzie pracy, w któ-

rym przysługuje zasiłek chorobowy (Służba Pracownicza 1995 z. 11 s. 15). Jedynym

uzasadnieniem tego poglądu jest fakt, że restrukturyzacja zakładu pracy, w wyniku

której powstają nowe zakłady pracy powoduje nadanie tym nowym zakładom przez

Zakład Ubezpieczeń Społecznych nowych numerów kont płatniczych. W przekonaniu

składu orzekającego Sądu Najwyższego, nadawanie nowych numerów kont płat-

niczych zakładom pracy powstałym w trybie art. 23

1

§ 2 KP nie ma znaczenia, ani dla

oceny konsekwencji prawnych wynikających dla pracownika z przekształceń po stro-

nie pracodawcy, ani dla wykładni przepisu § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Mi-

nistrów z dnia 6 czerwca 1983 r. Podkreślić należy, że wszelkie wyjaśnienia, instruk-

cje, czy wytyczne organów centralnej administracji państwowej mogą wprawdzie sta-

nowić regułę interpretacyjną pomocną przy dokonywaniu wykładni przepisu praw-

nego, jednakże nie mają mocy wiążącej i podlegają ocenie sądów orzekających.

Podjęta w rozpatrywanej sprawie uchwałą jest zgodna ze stanowiskiem Proku-

ratora.

========================================