II UKN 25/98

Wyrok z dnia 23 kwietnia 1998 r.

II UKN 25/98

Wznowienie wypłaty świadczenia emerytalno-rentowego, zawieszonej z

powodu wyjazdu emeryta lub rencisty za granicę (art. 84 ust. 1 pkt 1 ustawy z

dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin,

Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), w związku z obwieszczeniem Prezesa Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 22 czerwca 1994 r. o utracie mocy obowiązującej tego

przepisu (Dz.U. Nr 74, poz. 339), następuje na wniosek zainteresowanego zgło-

szony w trybie art. 103 ust. 1 tej ustawy.

Przewodniczący SSN: Zbigniew Myszka, Sędziowie SN; Maria Mańkowska,

Andrzej Kijowski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 1998 r. sprawy z wniosku

Alicji K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Ł. o wcześ-

niejszą wypłatę świadczenia emerytalnego, na skutek kasacji wnioskodawczyni od

wyroku Sądu Apelacyjnego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia

18 września 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z

dnia 4 marca 1997 r. [...] oddalił odwołanie Alicji K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych-Oddziału w Ł. z dnia 21 listopada 1996 r. o wznowieniu wypłaty eme-

rytury z dniem 1 sierpnia 1995 r., a nie od grudnia 1981 r., względnie od dnia 29

czerwca 1994 r. - jak domagała się wnioskodawczyni. W motywach tego rozstrzyg-

nięcia Sąd Wojewódzki powołał się na następujące ustalenia oraz ich prawną kwali-

fikację.

2

Wnioskodawczyni Alicja K. pobierała emeryturę od dnia 1 maja 1979 r. do

dnia 9 listopada 1981 r. W grudniu 1982 r. wnioskodawczyni wyjechała do Szwecji, w

związku z czym wypłata należnej jej emerytury została zawieszona na podstawie art.

84 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). W dniu 16 listopada 1995 r.

wnioskodawczyni wystąpiła do organu rentowego o wznowienie wypłaty emerytury,

powołując się na obwieszczenie Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22

czerwca 1994 r. o utracie mocy obowiązującej art. 84 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 4 po-

wołanej ustawy (Dz. U. Nr 74, poz. 339). Zakład Ubezpieczeń Społecznych wznowił

wypłatę emerytury od dnia 1 sierpnia 1995 r., tj. za okres trzech miesięcy poprze-

dzających datę złożenia wniosku. Jednakże wnioskodawczyni w piśmie z dnia 15

listopada 1996 r. zażądała wypłaty zaległej emerytury od 10 listopada 1981 r., z

uwzględnieniem wszystkich waloryzacji oraz ustawowych odsetek, czemu ZUS w

piśmie z dnia 27 listopada 1996 r., sprzeciwił się ze względu na treść art. 101 ust. 1

pkt 1 ustawy o z.e.p.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego decyzja organu rentowego o wznowieniu wy-

płaty zawieszonej emerytury począwszy od 1 sierpnia 1995 r. jest zgodna z art. 101

ust. 1 ustawy o z.e.p. Przepis ten stanowi bowiem, że w razie ponownego ustalania

przez organ rentowy prawa do świadczeń, przyznane świadczenie wypłaca się od

miesiąca, w którym powstało prawo do tych świadczeń, jednak za okres nie dłuższy

niż 3 miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o

ponowne rozpoznanie sprawy.

Apelację wniesioną od tego orzeczenia przez wnioskodawczynię, oddalił Sąd

Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 18

września 1997 r. [...]. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Apelacyjny wskazał, że

zgodnie z art. 103 ust. 1 ustawy o z.e.p. po ustaniu przyczyny powodującej wstrzy-

manie wypłaty świadczenia, wypłatę wznawia się od miesiąca ustania tej przyczyny,

jednak za okres nie dłuższy niż 3 miesiące kalendarzowe wstecz od miesiąca, w któ-

rym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty lub wydano z urzędu decyzję o jej

wznowieniu. Wypłata świadczeń za dłuższy okres jej możliwa jedynie w sytuacji

wstrzymania wypłaty świadczenia w następstwie błędu organu rentowego - jednak za

okres nie dłuższy niż 3 lata wstecz od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o

wznowienie wypłaty lub wydano z urzędu decyzję o jej wznowieniu (art. 103 ust. 3

ustawy o z.e.p.). Takiego błędu nie można jednak przyjąć w rozpoznawanej sprawie.

3

W okresie objętym sporem obowiązywał bowiem art. 84 ust. 1 ustawy o z.e.p., który

stanowił, że prawo do emerytury lub renty ulegało zawieszeniu w razie wyjazdu eme-

ryta lub rencisty za granicę na pobyt stały, przy czym konsekwencją takiego zawie-

szenia było wstrzymanie wypłaty świadczenia (art. 102 ust. 1 pkt 1 ustawy o z.e.p.).

Przepis art. 84 ust. 1 i ust. 4 ustawy o z.e.p. utracił zaś moc obowiązującą dopiero

wskutek obwieszczenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 czerwca 1994

r, ogłoszonego w Dzienniku Ustaw z dnia 29 czerwca 1994 r.

Kasację od powyższego wyroku wniósł imieniem wnioskodawczyni jej adwo-

kat, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie art. 103 ustawy o z.e.p. przez przyjęcie, że uchylenie przepisu art. 84

tej ustawy „nie skutkuje automatycznie i z mocy prawa przywrócenie prawa do

zawieszonego świadczenia emerytalnego i jego wypłaty” oraz domagając się na tej

podstawie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu lub Sądowi Wojewódzkiemu. W uzasadnieniu

skargi kasacyjnej podniesiono, że skoro na podstawie art. 84 ust. 1 ustawy o z.e.p.

ZUS decydował z urzędu o zawieszeniu prawa do świadczenia emerytalnego i w

trybie art. 102 ust. 1 pkt 1 tej ustawy wstrzymywał jego wypłatę, to po utracie mocy

obowiązującej art. 84 ustawy powinien zastosować tę samą metodę i z powołaniem

się na przepisy art. 103 ust.1 wydać z urzędu decyzję o wznowieniu wypłaty.

Wnosząca kasację zwraca też uwagę na popełniony przez oba Sądy błąd w

ustaleniach faktycznych. Sądy ustaliły bowiem, że wyjechała ona w grudniu 1982 r,

podczas gdy naprawdę nastąpiło to w grudniu 1981 r. Skarżąca zadaje zatem pyta-

nie „co ze świadczeniami należnymi jej za okres od grudnia 1982 roku?” Skarżąca

twierdzi wreszcie, że w świetle art. 84 ust. 1 pkt 2 ustawy o z.e.p. ZUS powinien na-

leżne jej świadczenia wypłacać przynajmniej przez okres 12 miesięcy. Tymczasem

organ rentowy nie badał charakteru wyjazdu skarżącej do Szwecji i autorytatywnie

stwierdził, że był to wyjazd na pobyt stały, a Sądy obu instancji ocenę tę bezkrytycz-

nie zaakceptowały.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest bezzasadna i podlega oddaleniu, gdyż zaskarżony wyrok nie na-

rusza art. 103 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pra-

cowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), a do tego zarzutu ogranicza

4

się przedmiotowa skarga. Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację tylko w jej granicach,

wyznaczonych zwłaszcza przez przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie,

biorąc pod rozwagę z urzędu wyłącznie nieważność postępowania (art. 393

11

KPC).

Przedmiotem kasacyjnej kontroli nie mogą być zatem twierdzenia kwestionujące

ustalenia faktyczne zaskarżonego wyroku. Twierdzeń tych skarżąca nie łączy bo-

wiem z zarzutem naruszenia przepisów procesowych, mogącego wywrzeć istotny

wpływ na wynik sprawy, wobec czego Sąd Najwyższy wiążą ustalenia faktyczne po-

czynione lub zaakceptowane przez Sąd drugiej instancji. Informacyjnie można nato-

miast zauważyć, że ustalenie co do wyjazdu skarżącej do Szwecji w grudniu 1982 r.

(zamiast w grudniu 1981 r.) jest oczywistym błędem pisarskim, który ma dla przed-

miotowej sprawy takie tylko znaczenie, że jako podstawę zawieszenia prawa do

emerytury należałoby w okresie do końca 1982 r., tzn. pod rządem ustawy z dnia 23

stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin

(Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.), traktować przepisy - wydanego z upoważnienia jej art.

65 ust. 3 - rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 stycznia 1969 r. w sprawie nie-

zawieszania prawa do emerytury lub renty (Dz. U. Nr 3, poz. 16), normujące kwestię

zawieszalności prawa do świadczeń na czas pobytu za granicą na podobnych zasa-

dach jak ustawa o p.z.e.

Co się natomiast tyczy zarzutu naruszenia art. 103 ustawy o p.z.e., to jest on

chybiony. Skarżąca przyjmuje bowiem założenie, że jeżeli wznowienie wypłaty

świadczenia emerytalno-rentowego w związku z ustaniem przyczyny powodującej

wstrzymanie jego wypłaty następuje - zgodnie z art. 103 ust. 1 ustawy o p.z.e. - na

wniosek lub z urzędu, to organ rentowy powinien działać z urzędu zwłaszcza wów-

czas, gdy na podstawie art. 84 ust. 1 ust. 1 i art. 102 ust. 1 tej ustawy z urzędu za-

wiesił prawo do emerytury, a następnie z urzędu wstrzymał wypłatę świadczenia.

Skarżąca nie dostrzega jednak, że zasadą postępowania w sprawach emerytalno-

rentowych jest wszczynanie go na podstawie wniosku, o ile ustawa o z.e.p. lub prze-

pis szczególny nie stanową inaczej (art. 89 ust. 1 ustawy o z.e.p.). Jeżeli więc

ustawa nie przewiduje - jak np. w art. 89 ust. 4 - działania tylko z urzędu i dopuszcza

wszczęcie postępowania na wniosek lub z urzędu, to zastosowanie ma wówczas

ogólna zasada wnioskowości, wobec czego udzielenie organowi rentowemu równo-

czesnej kompetencji do decydowania z urzędu nie jest połączone z obowiązkiem

czynienia z niej użytku.

5

Decyzję o wznowieniu wypłaty świadczenia w trybie art. 103 ust. 1 ustawy o

z.e.p. wydaje się zatem w zasadzie na wniosek zainteresowanego. W odniesieniu do

wznowienia wypłaty świadczenia zawieszonego z powodu wyjazdu emeryta lub ren-

cisty za granicę wynikało to zresztą wyraźnie z treści przepisu art. 84 ust. 4 ustawy

przed utratą przezeń mocy obowiązującej w następstwie obwieszczenia Prezesa

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 czerwca 1994 r. (Dz. U. Nr 74, poz. 339).

Przepis ten stanowił bowiem, że prawo do świadczeń zawieszonych w związku z

wyjazdem za granicę przywraca się na wniosek emeryta lub rencisty od dnia powrotu

do kraju, jednak za okres nie dłuższy niż 3 miesiące kalendarzowe wstecz od mie-

siąca, w którym zgłoszono wniosek. Z uregulowaniem tym korespondowało też pier-

wotne brzmienie art. 103 ust. 1 ustawy o z.e.p., który w zdaniu 2 stanowił, że „przepis

art. 84 ust. 4 stosuje się odpowiednio”, a więc do wznowienia wypłaty świadczenia po

przywróceniu doń prawa w związku z powrotem emeryta lub rencisty z zagranicy do

kraju.

Poza argumentami z wykładni historycznej, tezę o wnioskowym charakterze

decyzji w sprawie wznowienia wypłaty świadczenia na podstawie art. 103 ust. 1

ustawy o z.e.p. wspiera też aktualne brzmienie tego przepisu, nadane mu ustawą z

dnia 25 października 1996 r. o waloryzacji emerytur i rent oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz. U. Nr 136, poz. 636). Wskutek wspomnianej nowelizacji przepis art. 103

ust. 1 ustawy o z.e.p. postanawia teraz, że w razie ustania przyczyny powodującej

wstrzymanie wypłaty świadczenia, wypłatę wznawia się od miesiąca ustania tej przy-

czyny, jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wzno-

wienie wypłaty lub wydano z urzędu decyzję o jej wznowieniu. Prawodawca nie

przewiduje więc już możliwości wznowienia wypłaty świadczenia za jakikolwiek okres

poprzedzający miesiąc zgłoszenia wniosku.

Z wyżej podanych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393

12

KPC

orzekł, jak w sentencji.

========================================