II UKN 605/97

Wyrok z dnia 21 kwietnia 1998 r.

II UKN 605/97

Wnioskodawca, wskazujący dla ustalenia podstawy wymiaru emerytury

wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia w więcej niż jednym zakładzie pracy, obo-

wiązany jest wykazać, że łączny wymiar czasu pracy nie przekroczył wymiaru

obowiązującego w danym zawodzie albo że wynagrodzenie łączne było uzys-

kiwane przez okres nie krótszy niż kolejne 5 lat kalendarzowych (art. 7 ust. 3

pkt 2 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent o

zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr

104, poz. 450 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Maria Tyszel, Sędziowie SN: Roman Kuczyński (spra-

wozdawca), Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 1998 r. sprawy z wniosku

Wiktora K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R. o wyso-

kość emerytury, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 21 października 1997 r.

[...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Pismem z dnia 24 listopada 1995 r. wnioskodawca Wiktor K., pobierający od

dnia 1 września 1977 r. emeryturę z tytułu pracy nauczycielskiej w zbiegu z rentą

inwalidzką wojenną I grupy inwalidów, zwrócił się do Oddziału Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych w R. z szeregiem pytań dotyczących wysokości emerytury i jej walory-

zacji. W wyniku badania akt organ rentowy ustalił, że dokonując waloryzacji emerytu-

ry decyzjami z dnia 1 czerwca 1997 r. i z 15 marca 1994 r. popełniono błąd, wskutek

którego zawyżono na korzyść wnioskodawcy wysokość świadczenia i decyzją z dnia

2

5 stycznia 1996 r. Oddział ZUS „anulował” te decyzje i przedstawił dwa warianty

ustalenia wysokości podstawy wymiaru emerytury.

Według I wariantu wskaźnik wysokości podstawy wymiaru świadczenia usta-

lono poprzez porównanie średniego wynagrodzenia wnioskodawcy z okresu 24-mie-

sięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku o emeryturę, tj. od września 1975 r.

do sierpnia 1977 r. - z średnim wynagrodzeniem obowiązującym wówczas w jed-

nostkach gospodarki uspołecznionej. Wskaźnik ten po ubruttowieniu wyniósł 126,51.

Według II wariantu wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury ustalono

w oparciu o § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1976 r. w

sprawie podwyższania emerytur i rent dla niektórych nauczycieli i nauczycieli aka-

demickich (Dz.U. Nr 21, poz. 134), a mianowicie przez porównanie zarobków wnios-

kodawcy (ustalonych w decyzji z dnia 29 listopada 1980 r.) z uposażeniem zasadni-

czym nauczycieli według stawek na dzień 1 września 1976 r. posiadających maksy-

malny staż pracy. Porównanie to wykazało wskaźnik wysokości podstawy wymiaru

135,35% po ubruttowieniu. Wskaźnik ten jako korzystniejszy został zastosowany

przy ustaleniu wysokości emerytury wnioskodawcy.

Wnioskodawca nie zgodził się z tak obliczoną wysokością emerytury i w od-

wołaniu do Sądu domagał się przywrócenia wskaźników przyjętych w anulowanych

decyzjach (tj. 263,41% bądź 266,63%) i wypłaty emerytury wg ograniczonego do

250% wskaźnika - w dotychczasowej wysokości. W piśmie z dnia 1 czerwca 1996 r.

wnioskodawca wyliczył sobie wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury na

806,86%, natomiast w piśmie z dnia 7 czerwca 1996 r., powołując się na przepis art.

7 ust. 5 ustawy o rewaloryzacji emerytur i rent wyliczył ten wskaźnik na 139,5%

brutto zaznaczając, że się wprawdzie na taki wskaźnik nie godzi, ale wyliczenie jest

dokonane prawidłowo - co przeprowadził dla udowodnienia pracownikowi ZUS, iż nie

potrafi obliczyć podstawy wymiaru emerytury.

Wyrokiem z dnia 7 kwietnia 1997 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Warszawie zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że do

podstawy wymiaru emerytury wnioskodawcy przyjął łączne wynagrodzenie z okresu

od 1 stycznia 1967 do 31 grudnia 1968 r.

Sąd Wojewódzki uznał, że skoro wnioskodawca przeszedł na emeryturę pod

rządem przepisów ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin a przepisy te upoważniały Prezesa ZUS do

wyrażenia zgody na przeliczenie wysokości świadczeń po ich przyznaniu według

3

zarobków korzystniejszych z innych okresów niż przyjęte do przyznanego świadcze-

nia, to wnioskodawca wobec obniżenia zaskarżoną decyzją wskaźnika waloryzacji

niemal o połowę powinien z dobrodziejstwa takiego przeliczenia skorzystać.

W apelacji od powyższego wyroku organ rentowy zarzucił, że ustawa z 23

stycznia 1968 r. przestała obowiązywać z dniem 1 stycznia 1983 r., tj. z dniem wejś-

cia w życie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowni-

ków i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), wobec czego zobowiązywanie ZUS

do zastosowania wobec wnioskodawcy uchylonych przepisów jest niedopuszczalne.

Wyrokiem z dnia 21 października 1997 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie zmie-

nił wyrok Sądu Wojewódzkiego w części uwzględniającej odwołanie wnioskodawcy i

odwołanie to oddalił, uznając zarzuty apelacji za zasadne.

Kasacja wnioskodawcy zarzuca naruszenie prawa materialnego - art. 7 ust. 3

pkt 2 lit. b ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o

zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 194,

poz. 450 ze zm.).

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Kasacja jest nieuzasadniona. Wynagrodzenie wnioskodawcy, przyjęte do

podstawy wymiaru emerytury w decyzji z dnia 21 listopada 1978 r. i w decyzji z dnia

29 listopada 1980 r. zostało ustalone prawidłowo i korzystnie dla wnioskodawcy. Było

to bowiem wynagrodzenie nominalne, wyższe od rzeczywiście otrzymywanego, co

dopuszczało rozporządzenie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 25 lipca

1972 r. w sprawie ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent dla nauczycieli (Dz.U.

Nr 32, poz. 19 ze zmianami wprowadzonymi rozporządzeniem z dnia 2 kwietnia 1977

r. - Dz.U. Nr 11, poz. 47). Wnioskodawca zatem nie miał interesu prawnego w

żądaniu przeliczenia podstawy wymiaru emerytury w oparciu o rzeczywiście pobie-

rane wynagrodzenie z innego okresu (z trzech kolejnych lat w okresie ostatnich 12 lat

poprzedzających złożenie wniosku o emeryturę), bowiem to rzeczywiste wyna-

grodzenie było niższe od nominalnego.

Ustawa z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent dopuś-

ciła w stosunku do osób posiadających wcześniej ustalone prawo do emerytury lub

renty możliwość ustalania podstawy emerytur i rent w oparciu o dochody realne, co

polega na obliczeniu sumy wynagrodzeń i dochodów stanowiących podstawę wymia-

4

ru składek na ubezpieczenie społeczne w okresie każdego z wybranych przez wnios-

kodawcę lat kalendarzowych, następnie na ustaleniu procentowego stosunku

każdego z tych rocznych wynagrodzeń do rocznej kwoty przeciętnego wynagrodze-

nia ogłaszanego za dany rok kalendarzowy i wyliczeniu średniej arytmetycznej tych

procentów, która stanowi wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury lub renty

z tym, że wskaźnik ten jest ograniczony do 250%. W stosunku do wnioskodawcy - na

jego wniosek z 1992 r. - organ rentowy dokonał w powyższy sposób rewaloryzacji na

podstawie wynagrodzeń rzeczywistych z 1967, 1968 i 1969 r. (a więc nie nominal-

nych z 1976-1977) z tym, że w decyzji z 1 czerwca 1992 r. popełniono błąd polega-

jący na tym, że zarobki przyjęto łącznie ze wszystkich zakładów pracy. Tymczasem

art. 7 ust. 3 pkt 2 ustawy rewaloryzacyjnej stanowi, że łączne wynagrodzenie uzys-

kiwane w kilku zakładach może być przyjęte do podstawy wymiaru świadczenia tylko

wówczas, gdy zatrudnienie wykonywano w wymiarze czasu pracy nie przekraczają-

cym łącznie wymiaru obowiązującego w danym zawodzie. W przypadku wniosko-

dawcy wymiar czasu jego pracy przekraczał wymiar obowiązujący w zawodzie nau-

czyciela. W takiej sytuacji do podstawy wymiaru świadczenia mogą być przyjęte

łączne wynagrodzenia z kilku zakładów pracy, ale tylko wówczas, gdy zatrudnienie to

było wykonywane nie krócej niż 5 kolejnych lat kalendarzowych. Tymczasem

wskazany przez wnioskodawcę okres pobierania wynagrodzenia z kilku zakładów

pracy, jest krótszy niż 5 lat.

Dlatego też podstawą wymiaru emerytury wnioskodawcy może być tylko real-

ne wynagrodzenie, otrzymywane w latach 1967,1968 i 1969 w jednym zakładzie

pracy. Wyliczony na tej podstawie wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wynosi

121,05%.

Wobec powyższego organ rentowy obliczył wskaźnik wysokości podstawy

wymiaru emerytury w oparciu o nominalne wynagrodzenie wnioskodawcy z lat 1976-

1977, które stanowiło podstawę wymiaru emerytury przyznanej po raz pierwszy w

1977 r., na co zezwala przepis art. 27 ustawy rewaloryzacyjnej. Tak wyliczony

wskaźnik wyniósł 135,35%, jako korzystniejszy został przez organ rentowy przyjęty

do podstawy wymiaru emerytur. Innej możliwości obliczenia wskaźnika nie ma i nie

może on być przyjęty w wysokości z decyzji z 1992 r., gdyż decyzja ta dotknięta była

wskazanym wyżej błędem. [...]

Sąd Najwyższy nie znalazł zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględ-

nienia kasacji i w oparciu o art. 393

12

KPC orzekł, jak w sentencji wyroku.

5

========================================