I PKN 72/98

Wyrok z dnia 7 maja 1998 r.

I PKN 72/98

Wyrażenie "choroba zawodowa powstała w zatrudnieniu" z art. 49 ust. 3

ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy

pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze

zm.) należy rozumieć jako wystąpienie w organizmie takich objawów charakte-

rystycznych dla danej jednostki chorobowej, że ze względu na występujące jej

symptomy, zmiany w organizmie i ich skutki możliwa jest w świetle wiedzy me-

dycznej identyfikacja i nazwanie choroby.

Przewodniczący SSN: Józef Iwulski , Sędziowie SN: Andrzej Kijowski,

Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 maja 1998 r. sprawy z powództwa

Mariana F. przeciwko Zespołowi Opieki Zdrowotnej w P. i Zespołowi Opieki Zdro-

wotnej w W. o odszkodowanie, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Woje-

wódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 10 października

1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy w Białej Podlaskiej wyrokiem z dnia 10 czerwca 1997 r. oddalił

powództwo Mariana F. przeciwko Zespołowi Opieki Zdrowotnej w P. i Zespołowi

Opieki Zdrowotnej w W. o zasądzenie jednorazowego odszkodowania z tytułu

uszczerbku na zdrowiu wywołanego chorobą zawodową w postaci wirusowego za-

palenia wątroby.

Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia:

Powód był zatrudniony na podstawie umów o pracę na czas określony jako

starszy felczer medycyny w Ośrodku Zdrowia w S. od 3 lipca do 1 sierpnia 1967 r. i w

2

Ośrodku Zdrowia w J. od 4 sierpnia do 2 września 1967 r. Po ukończeniu studiów

medycznych pracował jako lekarz w innych placówkach służby zdrowia.

Decyzją z dnia 9 sierpnia 1994 r. Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny w

S.K. stwierdził u powoda chorobę zawodową w postaci ostrego wirusowego zapale-

nia wątroby, a decyzję tę utrzymał w mocy Państwowy Wojewódzki Inspektor Sani-

tarny swoją decyzją z dnia 17 lutego 1995 r. Organy te uznały, że choroba zawodo-

wa powoda powstała w okresie zatrudnienia w pozwanych Ośrodkach Zdrowia. Po-

wyższy pogląd zaaprobował też Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejsco-

wy w Krakowie, który wyrokiem z dnia 28 grudnia 1995 r. oddalił skargę pozwanego

Zespołu Opieki Zdrowotnej w P. na decyzję organu administracyjnego drugiej instan-

cji. Orzeczeniem z dnia 27 stycznia 1997 r. Wojewódzka Komisja do Spraw Inwa-

lidztwa i Zatrudnienia w R. ustaliła 20% uszczerbku na zdrowiu powoda z tytułu cho-

roby zawodowej.

Sąd Rejonowy podniósł, że powyższe okoliczności faktyczne są niesporne,

lecz mimo to uznał, że roszczenie powoda nie może być uwzględnione, gdyż prze-

szkodę po temu stanowi regulacja zawarta w art. 49 ust. 3 ustawy z dnia 12 czerwca

1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jedno-

lity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.). Wynika z niej, że do spraw o

świadczenia z tytułu uszczerbku na zdrowiu stwierdzonego po wejściu w życie

ustawy, a spowodowanego chorobą zawodową powstałą w zatrudnieniu narażają-

cym na tę chorobę, które ustało przez wejściem w życie ustawy, stosuje się przepisy

obowiązujące w dniu ustania tego zatrudnienia. Wobec tego że zatrudnienie powoda

narażające na wirusowe zapalanie wątroby ustało w 1967 r., jego prawo do jednora-

zowego odszkodowania z tytułu tej choroby należy oceniać na podstawie obowiązu-

jącego w 1967 r. dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 30, poz. 116). Przepisy tego dekretu

postanawiały zaś, że świadczenia w nim przewidziane przysługują z tytułu choroby

zawodowej wtedy, gdy następstwem choroby jest inwalidztwo lub śmierć pracownika;

poza tym świadczenia przysługiwały z tytułu chorób ustalonych przez Radę Ministrów

w wykazie chorób zawodowych. Wśród tych świadczeń nie było dla pracownika

świadczenia w postaci jednorazowego odszkodowania z tytułu uszczerbku na

zdrowiu, natomiast inne świadczenia przysługiwały pracownikowi pod warunkiem

zaliczenia go do jednej z grup inwalidów. Ponieważ powód nigdy nie był zaliczony do

3

którejkolwiek grupy inwalidów z tytułu choroby zawodowej - wirusowego zapalenia

wątroby, nie ma podstaw materialnoprawnych do uwzględnienia jego roszczenia.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie wyrokiem

z dnia 10 października 1997 r. oddalił apelację powoda opartą na zarzucie pominię-

cia przez Sąd pierwszej instancji okoliczności, że każdy lekarz medycyny, wykonują-

cy swój zawód, jest narażony na powstanie choroby zawodowej w postaci wirusowe-

go zapalenia wątroby. Skoro więc powód wykonywał pracę w jednostkach podsta-

wowej opieki zdrowotnej w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r., to

należało przyjąć zgodnie z jej art. 49 ust. 1, że jego roszczenia wymagają oceny na

podstawie tej ustawy.

Sąd Wojewódzki uznał za trafny pogląd Sądu Rejonowego, że w sprawie ma

zastosowanie art. 49 ust. 3 powołanej wyżej ustawy, gdyż zatrudnienie powoda na-

rażające na chorobę zawodową ustało przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 12

czerwca 1975 r. Przepis art. 49 ust. 1 tej ustawy miałby natomiast zastosowanie

wtedy, gdyby uszczerbek na zdrowiu spowodowany chorobą zawodową stwierdzony

był począwszy od dnia wejścia w życie ustawy, ale w chwili wejścia jej w życie trwało

nadal zatrudnienie narażające pracownika na chorobę zawodową, czego w sprawie

nie ma. Sąd drugiej instancji podzielił również stanowisko Sądu Rejonowego, iż

obowiązujący w 1967 r. dekret o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowni-

ków i ich rodzin nie przewidywał jednorazowego odszkodowania z tytułu choroby

zawodowej, a ponadto stwierdził, że dla zastosowania art. 49 ust. 3 ustawy nie ma

znaczenia to, że powód, podejmując kolejne zatrudnienia był narażony na tę samą

chorobę zawodową, gdyż jej powstanie łączy się z zatrudnieniem w Ośrodkach

Zdrowia w S. i J. w 1967 r., a nie w innych miejscach.

Od powyższego wyroku powód złożył kasację opartą na zarzucie błędnej wy-

kładni i niewłaściwego zastosowania art. 49 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 12 czerwca

1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Pole-

gają one - zdaniem powoda - na nieprawidłowym rozumieniu przez Sąd Wojewódzki

wyrażenia „zatrudnienie narażające na chorobę zawodową” jako oznaczającego za-

trudnienie w tym samym zakładzie pracy, w którym doszło do powstania choroby za-

wodowej. Tymczasem oznacza ono wykonywanie zawodu i czynności, w których w

dalszym ciągu występuje zagrożenie chorobą zawodową, chociaż choroba ta nie

musi ponownie powstać. Takie zatrudnienie wykonywał powód w chwili stwierdzenia

u niego choroby zawodowej w 1994 r., a ponieważ uszczerbek na zdrowiu został

4

ustalony w 1997 r., istnieją podstawy do zmiany zaskarżonego wyroku i zasądzenia

od obydwu pozwanych kwoty 5.800 zł wraz z odsetkami tytułem jednorazowego

odszkodowania za uszczerbek na zdrowiu wywołany chorobą zawodową. Taki też

wniosek zawarł powód w kasacji. Jako ewentualny powód zgłosił wniosek o uchyle-

nie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Rejonowego z dnia 10 czerwca 1997 r. i

przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Wbrew stanowisku powoda Sąd Wojewódzki trafnie rozstrzygnął o jego żąda-

niu na podstawie art. 49 ust. 3 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z

tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr

30, poz. 144). Przepis ten bowiem odnosi się do takich sytuacji, kiedy uszczerbek na

zdrowiu został stwierdzony po wejściu w życie ustawy, lecz spowodowany był choro-

bą zawodową powstałą w zatrudnieniu narażającym na tę chorobę, które ustało

przed wejściem w życie ustawy. Dotyczy zatem takiego stanu faktycznego, jaki ist-

nieje w rozpoznawanej sprawie.

Rozważenie treści art. 49 ust. 3 wymienionej ustawy w kontekście zarzutu ka-

sacyjnego powoduje konieczność zwrócenia uwagi na niektóre wyrażenia zawarte w

tym przepisie.

Nie wzbudza wątpliwości sens wyrażenia „uszczerbek na zdrowiu stwierdzony

po wejściu w życie ustawy”. Chodzi w nim bowiem nie o to, kiedy uszczerbek pows-

tał, lecz kiedy został stwierdzony w trybie postępowania określonego w rozporzą-

dzeniu Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra Zdrowia i Opieki Spo-

łecznej z dnia 17 października 1975 r. w sprawie zasad i trybu orzekania o

uszczerbku na zdrowiu oraz wypłacania świadczeń z tytułu wypadku przy pracy, w

drodze do pracy i z pracy oraz z tytułu chorób zawodowych (Dz.U. Nr 36, poz. 199).

W razie sporu przed sądem co do istnienia uszczerbku na zdrowiu, datą jego stwier-

dzenia w rozumieniu wymienionego wyżej rozporządzenia jest data prawomocności

orzeczenia sądu. Powyższy pogląd wyraził Sąd Najwyższy w dwu uchwałach z tej

samej daty, tj. z 22 kwietnia 1982 r., III PZP 13/82 (OSNCP 1982 z. 10, poz. 144) i III

UZP 4/82 (OSNCP 1982 z. 11-12, poz. 163).

5

Jednak według art. 49 ust. 3 ustawy o świadczeniach z tytułu wypadków przy

pracy i chorób zawodowych uszczerbek na zdrowiu musi wynikać z choroby zawo-

dowej powstałej w zatrudnieniu, które narażało pracownika na tę chorobę i które

ustało przed wejściem w życie ustawy. W związku z tym, z uwagi na okoliczności

faktyczne sprawy, pojawia się potrzeba wyjaśnienia, co należy rozumieć przez cho-

robę „powstałą w zatrudnieniu”. Otóż, wyrażenie „powstał”, „powstała” z punktu wi-

dzenia semantycznego oznacza dokonanie się czegoś, na przykład zdarzenia, zja-

wiska, procesu. Powstanie choroby zawodowej oznacza więc wystąpienie w orga-

nizmie objawów charakterystycznych dla danej jednostki chorobowej. Wyrażenie

„powstała” odnosi się bowiem do tego, co już się zdarzyło, zaistniało, a w odniesieniu

do choroby zawodowej - dokonanie się choroby, zakończenie procesu jej pows-

tawania w tym sensie, że ze względu na występujące symptomy, zmiany w organiz-

mie i ich skutki możliwa jest w świetle wiedzy medycznej identyfikacja i nazwanie

choroby. Przyjęcie powyższego rozumienia zwrotu „choroba powstała w zatrudnie-

niu” uzasadnia wniosek, że gdy chodzi o powoda, jego choroba zawodowa - wiruso-

we zapalenie wątroby powstała w czasie zatrudnienia w 1967 r. w dwóch placówkach

społecznej służby zdrowia będących pozwanymi w sprawie. Z decyzji stwierdzającej

chorobę zawodową, wydanych przez organy administracyjne I i II instancji wynika

bowiem, że podczas pracy w charakterze starszego felczera w pozwanych

Ośrodkach Zdrowia powód stykał się z osobami chorymi, z krwią oraz materiałem

biologicznym pochodzącym od osób chorych, a podczas pobytu w Wojewódzkim

Szpitalu Zespolonym w L. od 31 października do 23 listopada 1967 r. leczony był na

oddziale zakaźnym z powodu ostrego wirusowego zapalenia wątroby. Oznacza to, że

powód zachorował na chorobę zawodową w 1967 r., a jeszcze inaczej - że jego

choroba zawodowa powstała w 1967 r.

Zdaniem powoda przywiązywanie wagi do samego tylko wyrażenia „powsta-

łej”, odnoszącego się do choroby zawodowej, jest błędem, gdyż w analizowanym art.

49 ust. 3 ustawy o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodo-

wych chodzi o chorobę zawodową powstałą „w zatrudnieniu narażającym na tę cho-

robę”, a to w przypadku powoda, jako lekarza, trwało przez wiele lat, aż do daty

stwierdzenia uszczerbku na zdrowiu w 1994 r. Stanowisko skarżącego jest nietrafne.

Redakcja wymienionego przepisu jednoznacznie wskazuje, że powstanie choroby

zawodowej jest późniejsze, wtórne w stosunku do zatrudnienia narażającego na nią.

Konstrukcja przepisu jest zatem taka, że choroba zawodowa jest następstwem za-

6

trudnienia w warunkach narażających na tę chorobę. W związku z tym zatrudnienie

powoda jako lekarza po zachorowaniu na wirusowe zapalenie wątroby i odzyskaniu

zdolności do pracy nie mogło mieć wpływu na powstanie choroby zawodowej, chyba

że nastąpił nawrót tej samej choroby. Takiego jednak twierdzenia nie było w sprawie.

Z tych względów należy uznać, że Sąd Wojewódzki dokonał właściwej wyk-

ładni art. 49 ust. 3 ustawy o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób

zawodowych, i w konsekwencji dla oceny żądania powoda prawidłowo zastosował

przepisy obowiązujące w dniu ustania zatrudnienia narażającego na chorobę zawo-

dową. Są to: dekret z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emery-

talnym pracowników i ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97 ze

zm.) i wydane na jego podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca

1954 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 35, poz. 146), które przewidywały

uprawnienia pracownika do świadczeń przewidzianych w tymże dekrecie pod warun-

kami w nim przewidzianymi tylko w razie inwalidztwa pracownika spowodowanego

chorobą zawodową.

Uznając, że kasacja nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, Sąd Najwyższy

oddalił ją stosownie do art. 393

12

KPC.

========================================