I PKN 101/98

Wyrok z dnia 13 maja 1998 r.

I PKN 101/98

Przejęcie części zakładu pracy w trybie art. 23

1

§ 1 KP w okresie wypo-

wiedzenia pracownikowi umowy o pracę powoduje, że nowy pracodawca

wstępując z mocy prawa w uprawnienia i obowiązki poprzedniego pracodawcy

jest związany wypowiedzeniem umowy o pracę, jeżeli nie dokona czynności

zmierzających do jego cofnięcia przed datą rozwiązania stosunku pracy.

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie: SN Adam

Józefowicz (sprawozdawca), SA Alina Krusz-Stankiewicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 13 maja 1998 r. sprawy z powództwa

Marka M., Andrzeja W. i Stanisława K. przeciwko Zakładowi Energetyki Cieplnej w K.

o nawiązanie stosunku pracy, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu

Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 22 paź-

dziernika 1997 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu-

Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Końskich wyrokiem z dnia 21 maja 1997 r. [...]

zobowiązał Zakład Energetyki Cieplnej w K. do nawiązania stosunku pracy z Mar-

kiem M., Andrzejem W. i Stanisławem K. w terminie 1 tygodnia od uprawomocnienia

się orzeczenia, a w pozostałej części dotyczącej wynagrodzenia za pracę oddalił

powództwo. Sąd ustalił, że powodowie Marek M., Andrzej W. i Stanisław K. byli pra-

cownikami Zakładu Metalurgicznego „Z.” w K. w upadłości, zatrudnionymi w charak-

terze elektromonterów. Zgodnie z § 5 przedwstępnej umowy sprzedaży z dnia 24

lipca 1996 r. kupujący Zarząd Miasta i Gminy w K. zobowiązał się przejąć w trybie

2

art. 23

1

KP wszystkich pracowników, zatrudnionych na czas nie określony według

stanu zatrudnienia na dzień 15 czerwca 1996 r. W wykazie pracowników Zakładu

Elektrociepłowni z 15 września 1996 r., przekazanych do Urzędu Miasta na podsta-

wie art. 23

1

KP byli wymienieni powodowie. Z wykazu tego wynika, że byli oni zat-

rudnieni w nastawni głównej E-2 na stanowiskach elektromonterów dyżurnych. Do

ich obowiązków należała kontrola urządzeń elektrycznych wszystkich obiektów na

terenie całego Zakładu pracy, w tym obsługa zespołu urządzeń służących do prze-

syłania i rozdzielania energii elektrycznej do zespołów maszyn, odbiorników, oświet-

lenia wewnętrznego i zewnętrznego. Kierownikiem Zakładów Elektrociepłowni był

Grzegorz S., a bezpośrednim przełożonym powodów mistrz Andrzej R. W nastawni

głównej brak było zaplecza socjalnego. Andrzej R. miał swoje biuro na wydziale me-

chanicznym, a siedziba pozwanych znajdowała się w rozdzielni RP 15, w której mieli

swój warsztat pracy, półki na ubrania i stołówkę. Sąd Rejonowy ustalił, że pozwany

przejął w październiku 1996 r. nastawnię główną, która zgodnie ze schematem orga-

nizacyjnym z dnia 1 marca 1996 r. [...] wchodziła w skład Elektrociepłowni. Powo-

dowie znajdowali się w analogicznej sytuacji, jak Andrzej R. Wszyscy mieli zaplecze

poza nastawnią główną E-2. Andrzej R. został przejęty przez pozwany zakład w try-

bie art. 23

1

KP, a z powodami z niezrozumiałych względów odmówiono nawiązania

stosunku pracy. Wprawdzie w wykazie przejmowanych pracowników przez Urząd

Miasta i Gminy w K., sporządzonym według stanu na dzień 15 czerwca 1996 r. przez

Grzegorza S. brak było nazwisk powodów [...]. Wykaz ten miał charakter projektu dla

dyrektora i podlegał uzupełnieniu. Dlatego wykaz ten nie stanowi dowodu

przesądzającego, że powodowie nie byli pracownikami Elektrociepłowni, gdyż byli oni

pracownikami nastawni głównej E-2, a nie rozdzielni RP 15, gdzie mieli tylko swoją

siedzibę. Na podstawie wykazu środków trwałych przejętych w całości przez

nabywcę Sąd Rejonowy ustalił, że nastawnia główna E-2 była przejęta przez poz-

wany zakład. Sąd zwrócił uwagę na brak konsekwencji pozwanego w zakresie wy-

płaty odpraw pieniężnych na podstawie art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4,

poz. 19 ze zm.). Pomijając nieprawidłowości wypłaty odpraw pieniężnych pracowni-

kom przejmowanego zakładu pracy, których zatrudnia, pozwany powołuje się na fakt

wypłaty odpraw powodom, którym odmawia zatrudnienia. Sąd Rejonowy uznał, że

umowa o pracę uległa rozwiązaniu w dniu 30 września 1996 r. Z uwagi na to, że sto-

3

sunek pracy ze Stanisławem K. nie został nawiązany, nie przysługuje mu wynagro-

dzenie za czas pozostawania bez pracy, którego domagał się w pozwie. Sąd Rejo-

nowy uznał, że pracownicy nastawni, w tym powodowie, podlegają przejęciu przez

pozwanego na podstawie art. 23

1

KP. Bez znaczenia jest okoliczność, że budynek

RP-15, w którym powodowie mieli siedzibę nie został przejęty przez stronę pozwaną.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach po roz-

poznaniu apelacji pozwanego Zakładu Energetyki Cieplnej od powyższego wyroku

Sądu pierwszej instancji, wyrokiem z dnia 22 października 1997 r. [...] oddalił apela-

cję. Sąd Wojewódzki stwierdził, że Sąd pierwszej instancji wyciągnął prawidłowe

wnioski z zebranego materiału dowodowego i wydał trafny wyrok. Na skutek przeję-

cia zakładu pracy, nastąpiła zmiana podmiotowa po stronie pracodawcy (wejście w

prawa i obowiązki dotychczasowego pracodawcy przy zachowaniu istniejących sto-

sunków pracy) w sposób automatyczny i niezależny od woli dotychczasowego i no-

wego pracodawcy. Pozwany zobowiązał się zgodnie z § 5 umowy przedwstępnej do

przejęcia w trybie art. 23

1

KP wszystkich pracowników zatrudnionych na czas nie

określony w Elektrociepłowni na dzień 15 czerwca 1996 r. Pozwany przejął na włas-

ność część majątku Zakładu Metalurgicznego „Z.” w upadłości w K., tj. Elektrocie-

płownię i Nastawnię Główną, będącą organizacyjnie częścią składową Elektrocie-

płowni. Przejęcie Nastawni, w której pracowali powodowie nastąpiło w październiku

1996 r. Nie został przejęty budynek RP-15, w którym powodowie mieli swą siedzibę.

Przejęty został zatem faktycznie zarówno majątek Elektrociepłowni, jak i Nastawni.

Logiczny i zgodny z art. 23

1

KP jest - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - wniosek, że

nastąpiło skuteczne przejęcie pracowników, w tym powodów, przez nowego praco-

dawcę. Sąd drugiej instancji nie podzielił zarzutu apelacji, że powodowie byli pra-

cownikami rozdzielni RP-15 i powinni być przejęci przez nabywcę Oddziału Stalowni.

Ponadto uznał, że zbędne było dopuszczenie przez Sąd dowodu z zeznań nabywcy

Odlewni oraz budynku rozdzielni RP-15. Sąd Wojewódzki uznał, że pomimo błędnej

redakcji sentencji, zobowiązującej stronę pozwaną do zawarcia z powodami umów o

pracę w sytuacji, gdy z mocy art. 23

1

KP są oni jej pracownikami z mocy prawa, nie

jest celowe uwzględnienie apelacji z tego powodu.

Od powyższego wyroku Sądu Wojewódzkiego strona pozwana wniosła kasa-

cję, w której zarzuciła naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 23

1

§ 1, art.

45 § 1 i art. 264 § 1 i 3 KP przez błędną ich wykładnię, a także niewłaściwe zasto-

sowanie prowadzące do nawiązania umów o pracę. Ponadto w kasacji zarzucono

4

naruszenie przepisów postępowania, a zwłaszcza art. 3 KPC i pominięcie dowodu z

ustalenia ilości przejętych pracowników przez nabywcę Zakładu Odlewniczego, w

tym miejsca pracy powodów w placówce RP-15 i sporządzonego wykazu pracowni-

ków z tej części zbytego zakładu pracy oraz naruszenie przepisów art. 224 i 227

KPC. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i jego zmianę przez odda-

lenie powództwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja podlega uwzględnieniu, gdyż zaskarżony wyrok narusza prawo mate-

rialne (art. 23

1

§ 1 KP). Z ustaleń Sądu pierwszej instancji, które Sąd Wojewódzki

przyjął za podstawę faktyczną swojego orzeczenia wynika, że przed datą przejścia

zakładu pracy na innego pracodawcę, poprzedni zakład pracy powodów (Zakład

Metalurgiczny „Z.” w K. w upadłości) rozwiązał z nimi umowy o pracę po upływie

trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia z dniem 30 września 1996 r. Ponadto wy-

roki Sądów obu instancji opierają się na stwierdzeniu, że pozwany Zakład Energetyki

Cieplnej w K. faktycznie przejął w październiku 1996 r. elektrociepłownię wraz z na-

stawnią główną, w której powodowie pracowali przed rozwiązaniem umowy o pracę.

Z art. 23

1

§ 1 i 3 KP wynika, że na skutek przejęcia zakładu pracy lub jego części

następuje zmiana podmiotu zatrudniającego w stosunkach pracy istniejących w

chwili przejęcia i nie dotyczy byłych pracowników, z którymi poprzedni pracodawca

skutecznie rozwiązał umowy o pracę. Powodowie nie kwestionowali rozwiązania

umów o pracę i pobrali odprawy pieniężne. Przyjmując, że istotne znaczenie ma data

nabycia aktem notarialnym części zakładu pracy od poprzedniego pracodawcy w

dniu 5 września 1996 r., to nowy pracodawca wstępując z mocy prawa w uprawnie-

nia i obowiązki poprzedniego pracodawcy jest związany wypowiedzeniem umowy o

pracę, jeżeli nie dokona czynności prawnych zmierzających do jego cofnięcia przed

datą rozwiązania stosunku pracy. W ustalonej w sprawie sytuacji powodów, nie ma

więc zastosowania przepis art. 23

1

§ 1 KP. Sąd Wojewódzki naruszył zatem art. 23

1

§ 1 KP przez to, że w ustalonym stanie faktycznym sprawy przyjął przepis ten, jako

podstawę do wydania zaskarżonego orzeczenia. Ponadto wskutek niewłaściwego

zastosowania wymienionego przepisu powstała sprzeczność między sentencją wy-

roku Sądu pierwszej instancji, zobowiązującym stronę pozwaną do nawiązania z po-

wodami stosunku pracy bez wskazania podstaw prawnych, a uzasadnieniami wyro-

5

ków Sądów obu instancji, z których wynikałby obowiązek pozwanego przywrócenia

powodów do pracy, gdyby istniały ich stosunki pracy w dacie przejęcia przez niego

części zakładu pracy. Odnosiłoby się to do przypadku niezgodnej z prawem odmowy

ich zatrudnienia przez pracodawcę lub niezgodnego z prawem rozwiązania umów o

pracę, co w sprawie niniejszej nie wchodzi w rachubę. W związku z tym skarżący

niewłaściwie zarzucił w kasacji naruszenie przez Sąd drugiej instancji art. 45 § 1 i art.

264 § 1 i 3 KP w sytuacji, gdy rozwiązanie z powodami stosunku pracy jest ustaloną

przez Sąd i bezsporną między stronami okolicznością w sprawie. Z tego względu

powodowie domagali się w swych pozwach nawiązania stosunku pracy. Jako

podstawę swych roszczeń powodowie wskazali § 5 przedwstępnej umowy sprzedaży

z dnia 24 lipca 1996 r., zawartej między pracodawcą powodów, a nabywcą części

mienia zakładu pracy. Z ustaleń Sądu pierwszej instancji, zaaprobowanych przez

Sąd drugiej instancji, wynika, że nabywca pozwanego zakładu pracy Zarząd Miasta i

Gminy w K. zobowiązał się przejąć pracowników zatrudnionych na czas nie

określony według stanu na dzień 15 czerwca 1996 r., kiedy to powodowie byli pra-

cownikami przejętej części zakładu pracy. Sądy obu instancji nie rozpoznały rosz-

czeń powodów na tej przytoczonej w pozwach podstawie faktycznej, która wymagała

wyjaśnienia innych aspektów prawnych tak skonstruowanego powództwa - jak

wstępnie wydaje się - opartego na przepisach art. 389, art. 393 § 1 i art. 353 § 2 KC

w związku z art. 300 KP. Jednakże powodowie powinni przedtem dokładniej określić

podstawę swych roszczeń. Dopiero wtedy Sąd mógłby rozważyć, czy zobowiązanie

zawarte w tej umowie może być potraktowane, jako przyrzeczenie spełnienia świad-

czenia przez nabywcę pozwanego zakładu na rzecz ogólnikowo skonkretyzowanych

osób trzecich, które znajdą się w określonej w umowie sytuacji.

Z tego punktu widzenia rozpatrując kasację Sąd Najwyższy stwierdził, że

orzekając na podstawie materiału zebranego w pierwszej instancji, Sąd Wojewódzki

nie wyjaśnił dostatecznie okoliczności, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co

usprawiedliwia zarzut kasacji naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 229

KPC. Rozpatrując sprawę zgodnie z art. 393

11

KPC w granicach kasacji, Sąd Naj-

wyższy doszedł do przekonania, że nastąpiło w sprawie wskazane wyżej naruszenie

prawa. Ponadto brak jest w sprawie niezbędnych ustaleń przyjętych przez Sąd dru-

giej instancji, które stosownie do art. 393

15

KPC umożliwiałyby Sądowi Najwyższemu

wydanie orzeczenia co do istoty sprawy. Dlatego Sąd Najwyższy uwzględniając ka-

sację na zasadzie art. 393

13

§ 1 KPC orzekł, jak w sentencji.

6

========================================