II UKN 44/98

Wyrok z dnia 12 maja 1998 r.

II UKN 44/98

Obowiązek udzielenia urlopu wychowawczego obciąża tylko praco-

dawcę, a nie organ rentowy, choćby przejął on obowiązek wypłaty zasiłku wy-

chowawczego zlikwidowanego pracodawcy (§ 22 ust. 2 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasiłków wychowaw-

czych, Dz.U. Nr 60, poz. 277).

Przewodniczący SSN: Teresa Romer (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman

Kuczyński, Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 12 maja 1998 r. sprawy z wniosku

Małgorzaty S.-K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Ł. o

wypłatę zasiłku wychowawczego, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku

Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 30 paź-

dziernika 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w Ł. decyzją z dnia 14 stycznia

1997 r. odmówił Małgorzacie S.-K. prawa do zasiłku wychowawczego za okres od 1

stycznia 1997 r. do 31 grudnia 1997 r.

Wnioskodawczyni zaskarżyła decyzję organu rentowego do Sądu Wojewódz-

kiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi. Domagała się zmiany decyzji

i przyznania oraz wypłaty zasiłku wychowawczego na bieżąco a nadto zasądzenia

zaległych zasiłków do dnia 19 kwietnia 1998 r. Wnosiła też o zasądzenie od Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych ekwiwalentu za nie wykorzystane urlopy za lata 1992 -

1998. Żądała także przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o sprostowanie

świadectwa pracy wystawionego przez „M.” oraz dokonania tego sprostowania przez

2

wpisanie okresu zatrudnienia od dnia 1 października 1989 r. do 21 listopada 1998 r.

a także przedłużenia przez „M.” urlopu wychowawczego do dnia 21 kwietnia 1998 r.

Roszczenie o ekwiwalenty za urlop wypoczynkowy i sprostowanie świadectwa pracy

wnioskodawczyni cofnęła na rozprawie, ograniczając swoje żądanie do zasiłku wy-

chowawczego.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z

dnia 7 kwietnia 1997 r. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał Małgorzacie S.-K.

prawo do zasiłku wychowawczego za okres od 1 stycznia 1997 r. do 31 grudnia 1997

r., w pozostałej części odrzucił odwołanie. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że

skoro organ rentowy przejął obowiązki zlikwidowanego zakładu pracy, to w wypadku

złożenia przez wnioskodawczynię wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego

powinien jej tego urlopu udzielać. Wnioskodawczyni udzielono urlopu wycho-

wawczego od dnia 21 kwietnia 1992 r. i powinna była otrzymać ten urlop zgodnie z

przepisem rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. i rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych

(Dz. U. Nr 60, poz. 277).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżył powyższy wyrok apelacją. Wniósł

o jego zmianę i oddalenie odwołania. W apelacji podano zarzut naruszenia prawa

materialnego - rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie

urlopów wychowawczych.

Wnioskodawczyni wniosła o oddalenie apelacji.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z

dnia 30 października 1997 r. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie wniosko-

dawczyni. Sąd ten uznał za słuszne zastosowanie w sprawie § 22 rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. Sąd Apelacyjny przyjął, że Małgorzata S.-K.

korzystała z urlopu wychowawczego do 31 grudnia 1996 r. i do tej daty przysługiwał

jej zasiłek wychowawczy na zasadach dotychczasowych.

Powyższy wyrok wnioskodawczyni zaskarżyła kasacją. Kasacja zawierała za-

rzut naruszenia przepisów prawa materialnego - § 22 ust. 2 pkt 2 wspomnianego

rozporządzenia Rady Ministrów oraz przepisów prawa procesowego. Pełnomocnik

wnioskodawczyni domagał się w związku z przytoczonymi zarzutami uchylenia wyro-

ku i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

3

Kasacja nie ma uzasadnionych podstaw. Pracodawca „M.” udzielił wniosko-

dawczyni urlopu wychowawczego do dnia 31 grudnia 1996 r. Zasiłek wychowawczy

początkowo wypłacany przez pracodawcę, był następnie, na mocy § 8 rozporzą-

dzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych

(jednolity tekst: Dz. U. z 1990 r. Nr 76, poz. 454 ze zm.) wypłacony przez organ ren-

towy. W dniu 31 marca 1996 r. umowa o pracę z wnioskodawczynią została rozwią-

zana z powodu likwidacji zakładu pracy. Wnioskodawczyni w dniu 17 grudnia 1996 r.

zwróciła się do organu rentowego o udzielenie urlopu wychowawczego i wypłatę

zasiłku do dnia 31 grudnia 1997 r.

Sąd Apelacyjny zgodnie z treścią § 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

28 maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych (Dz. U. Nr 60, poz.

277 ze zm.) przyjął, że z mocy ust. 2 pkt 1 tego przepisu, rozporządzenie Rady

Ministrów w sprawie urlopów wychowawczych z dnia 17 lipca 1981 r. utraciło moc.

Kwestię wypłaty zasiłku wychowawczego pracownikom, z którymi umowa o pracę

została rozwiązana z przyczyn dotyczących pracodawcy w czasie urlopu wycho-

wawczego, przed dniem wejścia w życie rozporządzenia z 28 maja 1996 r., reguluje

§ 22 ust. 2. Przepis ten stanowi, że zasady udzielania urlopu wychowawczego oraz

prawa i obowiązki z nim związane stosuje się do tych pracowników nadal - po upły-

wie okresu na jaki został udzielony urlop. Z przepisu tego, który odwołuje się tylko do

tych pracowników, którym pracodawca udzielił urlopu w czasie trwania stosunku

pracy wynika, że prawo udzielania urlopu wychowawczego przysługuje wyłącznie

pracodawcy, a nie organowi rentowemu (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów w

sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych). Organ rentowy w określonych w rozpo-

rządzeniu o urlopach i zasiłkach wychowawczych warunkach przejmuje jedynie obo-

wiązek wypłaty zasiłku wychowawczego do czasu, na jaki urlop został udzielony

przez pracodawcę. Sąd pierwszej instancji, który uznał, że prawo do udzielenia

urlopu wychowawczego przysługuje organowi rentowemu naruszył § 3 rozporządze-

nia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. Sąd Apelacyjny zmieniając ten wyrok do-

konał prawidłowej wykładni przepisów omawianego rozporządzenia.

Nie są trafne zarzuty dotyczące naruszenia przepisów rozporządzenia o urlo-

pach wychowawczych przytoczone w kasacji. Wnoszący kasację, zarzut naruszenia

prawa materialnego - § 22 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28

maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych uzasadnia tym, że zas-

4

karżone orzeczenie nie zostało oparte na przepisach rozporządzenia Rady Ministrów

w sprawie urlopów wychowawczych z dnia 17 lipca 1981 r.

Zarzut ten trudno podzielić. W chwili wydawania przez organ rentowy decyzji

będącej przedmiotem sporu, rozporządzenie to utraciło już moc obowiązującą - § 23

rozporządzenia z dnia 28 maja 1996 r. Wyjątki dotyczące dalszego stosowania

przepisów uchylonego rozporządzenia są zawarte w § 2 ust. 2-5 rozporządzenia z

dnia 28 maja 1996 r.

Ubocznie Sąd Najwyższy zauważa, że również przepisy rozporządzenia z dnia

17 lipca 1981 r. prawo udzielania urlopu wychowawczego powierzały jedynie

pracodawcy (§ 3). Jednoznaczna jest treść art. 40a ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia

1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i

macierzyństwa (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 147 ze zm.). Przepis ten

stanowi, że zasiłek wychowawczy przysługuje pracownikowi korzystającemu z urlopu

wychowawczego. Skoro wnioskodawczyni przestała korzystać z urlopu wy-

chowawczego z dniem 31 grudnia 1996 r., to z tą datą utraciła prawo do zasiłku wy-

chowawczego. Potwierdza to również jednoznaczna treść § 2 ust. 2 rozporządzenia z

dnia 26 maja 1996 r. Ten właśnie przepis prawidłowo zastosował Sąd Apelacyjny. W

konsekwencji nie można też podzielić zawartego w kasacji zarzutu naruszenia przez

Sąd drugiej instancji przepisów postępowania - art. 328 § 2 KPC - polegającego, jak

to wynika z treści kasacji „na nieuwzględnieniu podstawy prawnej wyroku”. Podstawa

ta została wyraźnie przytoczona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Nie można

uwzględnić wywodów kasacji dotyczących traktowania urlopu wychowawczego jako

równorzędnego okresowi zatrudnienia i wyprowadzania z tego dalszego istnienia

uprawnień pracowniczych, w tym prawa do żądania urlopu wychowawczego.

Sąd Najwyższy zauważa, że od dnia 1 listopada 1991 r. obowiązuje ustawa z

dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent oraz o zmianie niektó-

rych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), która okres urlopu wychowawczego

traktuje jako okres nieskładkowy (art. 4 ust. 1 pkt 6), a tym samym nie jest to okres

równorzędny z okresem zatrudnienia, niezależnie od wadliwości koncepcji wyprowa-

dzającej z „równorzędności” dla celów emerytalno-rentowych „równorzędność” w

prawach pracowniczych.

Brak jest również podstaw prawnych do zaakceptowania tej części uzasad-

nienia kasacji, w której zawarte jest kategoryczne twierdzenie, że przepis § 22 ust. 2

pkt 2 rozporządzenia z dnia 28 maja 1996 r. „nakazuje stronie pozwanej jako pod-

5

miotowi przyjmującemu obowiązki zlikwidowanego zakładu pracy”, stosowanie prze-

pisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. Wyprowadzenie z tego

twierdzenia wniosku, że organ rentowy jest upoważniony do udzielania urlopu wy-

chowawczego oraz do takich działań jakie rozporządzenie o urlopach wychowaw-

czych przewiduje dla pracodawcy, jest wadliwe i sprzeczne z treścią § 22 rozporzą-

dzenia z dnia 28 maja 1996 r. Wbrew twierdzeniu kasacji ani ten przepis, ani jaki-

kolwiek inny przepis z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych, bądź prawa pracy w

przypadku, gdy do rozwiązania stosunku pracy dochodzi z przyczyn leżących po

stronie pracodawcy nie upoważnia organu rentowego do przyjęcia przymiotu praco-

dawcy łącznie z prawem do udzielenia urlopu wychowawczego. Uprawnienia tego nie

można, jak to czyni wznoszący kasację, wywodzić a contrario, z braku takiego

przepisu. Rozumowanie zaprezentowane w kasacji pozostaje w sprzeczności z

omówionymi przepisami, które uprawnienie organu rentowego ograniczają do wy-

płaty zasiłku wychowawczego tylko w czasie trwania urlopu wychowawczego udzie-

lonego przez pracodawcę.

Dlatego też Sąd Najwyższy na mocy art. 393

12

KPC orzekł, jak w sentencji.

========================================